Κυριακή, 29 Ιανουαρίου 2012

Η Αλεξανδρούπολη της μεταπολεμικής γενιάς

Από τη λήξη του πολέμου στο γύψο της εφτάχρονης δικτατορίας

του Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ξαναγυρίζουν στη πόλη όσοι από τους κατοίκους της έφυγαν πρόσφυγες για να αποφύγουν την Βουλγαρική κατοχή. Η παλιά εμπειρία από τη Βουλγαρική κατοχή ανάγκασε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της πόλης να καταφύγει στη προσφυγιά.










Τα χρόνια της ξεγνιασιάς. Δεξιά: Καλοκαίρι 1953. Απόδραση με τη παρέα στη παραλία του "Ντελή" (σημερινή Δημοτική πλαζ) με τα αδέλφια μου Λευθέρη και Φαίδρα και τους φίλους Πίτσα και Γιάννη Δεληγιαννίδ, Λάκη Τελίδη και Μανώλη Κοψίδη, με την επίβλεψη μεγαλύτερων συγγενών. Δεξιά Καλοκαίρι 1949 με την μητέρα μου και τα δύο από τα πέντε αδέρφια μου Λευθέρη και Φαίδρα στον "Φλοίσβο".

Η πόλη αρχίζει την μεγάλη προσπάθεια της ανασυγκρότησής της. Η αγορά και κυρίως η οδός εμπορίου γίνεται και πάλι τόπος συνάντησης και λειτουργούν οι Δημόσιες υπηρεσίες. Ξαναζωντανεύουν οι γειτονιές και οι συνοικισμοί της πόλης και δημιουργούνται νέοι. Το χαμόγελο και η αισιοδοξία ξαναεπιστρέφουν στους κατοίκους! Παιδικές φωνές γεμίζουν και πάλι τις σχολικές αυλές και τις αλάνες! Ο Προσκοπισμός μπροστάρης, αναδιοργανώνεται και συγκεντρώνει στις τάξεις του μεγάλο αριθμό από παιδιά της πόλης και των οικισμών της.












Δύο από τις ταβέρνες της μεταπολεμικής εποχής. Αριστερά "Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ" στην οδό Αθανασίου Διάκου, λίγο πριν από τη συμβολή της στην οδό Κύπρου. Εκεί σύχναζαν κυρίως οι άνθρωποι της αγοράς. Δεξιά η ταβέρνα "Ο ΜΠΑΤΗΣ", κάτω στη θάλασσα, εκεί που αρχίζει η γειτονιά της Απολλωνιάδας, με τους θαυμάσιους θαλασσινούς μεζέδες.

Από τα πρώτα έργα που εκτελούνται είναι η επέκταση του λιμανιού, που έχει ενταχθεί στο σχέδιο Μάρσαλ και η κατασκευή του παραλιακού τοίχους. Αρχίζει να λειτουργεί το αεροδρόμιο ανατολικά της πόλης και η Αλεξανδρούπολη συνδέεται αεροπορικά σε καθημερινή βάση με την Αθήνα με την ΤΑΕ στην αρχή και την Ολυμπιακή αργότερα. Δύο πλοία εβδομαδιαίως (το "Ιόνιο" και το "Γεώργιος Φ") δύο φορές την εβδομάδα συνδέουν την πόλη με τον Πειραιά και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Ξαναλειτουργούν τα παραλιακά κέντρα και ταβερνάκια (Φλοίσβος, Ντελής, , Φάληρο, Μπάτης Γοργόνα, Καλαμάκι, Ντεμίρ Αλί κλπ.) και το καλοκαίρι η πόλη ξαναγίνεται παραθεριστικό κέντρο της Θράκης. Ο Δήμος αναγείρει στη παραλία το Δημοτικό Κέντρο «ΑΣΤΕΡΙΑ», που αργότερα μετονομάστηκε σε «ΑΡΓΩ», που αποτελεί σημείο συνάντησης και ψυχαγωγίας κυρίως των νέων Αλεξανδρουπολιτών.











Αριστερά. Απρίλιος 1954. Η άνοιξη έχει προβάλει και ο κυρ Αντώνης, ο κηπουρός του Δήμου, τρέχει να προλάβει να φροντίσει όλα τα δέντρα της πόλης. Ο Δήμαρχος Ιωάννης Μπέτσος ήθελε τη πόλη πράσινη και καθαρή σαν τη θάλασσα. Δεξιά Η οδός Κύπρου από το καφενείο "ΚΕΝΤΡΟ", αρχές δερκαετίας του 1960.

Οι αυλές των σπιτιών, μονοκατοικίες στην πλειοψηφία τους, ξανάρχιζαν να πλημμυρίζουν από λουλούδια και η ατμόσφαιρα πλημμυρίζει από τα αρώματα των λουλουδιών και των δένδρων που με περισσή φροντίδα επιμελούνται οι διάδοχοι του Αλτιναλμάζη Δήμαρχοι Μενέλαος Μαστράφης, Ιωάννης Μπέτσος και Θωμάς Μιχαήλογλου.











Αριστερά από τη κηδεία του Δημάρχου Κωνσταντίνου Αλτιναλμάζη. Στον αυλόγυρο της Μητρόπολης, μαζί με όλο τον κόσμο της πόλης, οι ερυθροσταυρίτισσες και οι Πρόσκοποι και επικεφαλής αυτών ο δημοτικός υπάλληλος - παιδονόμος Θοδωρίκος με την επίσημη στολή του, τραγιάσκα, μπότες, ημίπαλτο, γκέτες και το καμτσίκι στο χέρι (από το βιβλίο "Προκτήτωρ Πόλις" του Θ. Ορδουμποζάνη). Δεξιά από την κηδεία του γνωστού συμπολίτη μας επιχειρηματία Κωνσταντίνου Μαλαματίνα, καθώς η σωρός περνά μπροστά από το "μαγαζί" του στην οδό Εμπορίου, όπως συνηθίζετο εκείνη την εποχή.

Στις 15 Μαρτίου 1948 σύσσωμος λαός της πόλις κηδεύει τον πρώτο και μοναδικό από την απελευθέρωσή της αιρετό Δήμαρχο, τον αγαπημένο της Κωνσταντίνο Αλτιναλμάζη. Στον επικήδειο λόγο του, ο μετέπειτα Υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας και Βουλευτής των Φιλελευθέρων Γρηγόρης Χρυσοστόμου, θα πει μεταξύ των άλλων: «Ο Κωνσταντίνος Αλτιναλμάζης δεν ανήκε στο κόμμα, αλλά στην πόλη του, στην Αλεξανδρούπολη και στο λαό της και αυτό πρέπει να κάνουν οι διάδοχοί του στο δημαρχιακό αξίωμα».










Αριστερά το ξενοδοχείο "ΜOTEL ASTIR" το οποίο από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 αποτελούσε το τουριστικό στολίδι της πόλης. Δεξιά η παραλιακή λεωφόρος λίγο μετά τη διάνοιξή της.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 κτίζεται το πρώτο σύγχρονο ξενοδοχείο, το «MOTEL ASTHR» που αποτελεί κόσμημα και καμάρι της περιοχής! Λίγο αργότερα αναγείρεται από τον Δήμο στη θέση των παλιών σφαγείων και το ξενοδοχείο ΕΓΝΑΤΙΑ που αναλαμβάνουν να το λειτουργήσουν οι επιχειρηματίες Σωσίδης και Σαράντης. Την ίδια εποχή πραγματοποιείται η διάνοιξη της παραλιακής και της κεντρικής λεωφόρου. Το ποδήλατο, λόγω και της θαυμάσιας ρυμοτομίας κυριαρχεί, ως μέσο κυκλοφορίας στη πόλη, ενώ οι κινηματογράφοι αυξάνονται καθημερινά και οι θεατρικοί θίασοι αρχίζουν να επισκέπτονται τακτικά τη πόλη.











Αριστερά το πλοίο "Μανωλίκας", που συνέδεε εμπορικά το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης με τα λιμάνια των νησιών του Βορείου Αιγαίου. Δεξιά άποψη του λιμανιού μας στη δεκαετία του 1960.

Άλλωστε η καθημερινή βόλτα στη κεντρική λεωφόρο τον χειμώνα και την παραλιακή το καλοκαίρι μαζί με τον κινηματογράφο ήταν οι κύριες μορφές ψυχαγωγίας των κατοίκων της πόλης και κυρίως των νέων, από την απελευθέρωση μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ήδη έχουν ανακαινιστεί οι παλαιοί και έχουν αναγερθεί νέοι κινηματογράφοι από τους οποίους ξεχωρίζει ο «ΕΒΡΟΣ» στη παραλία που αναγέρθηκε από τον επιχειρηματία Παναγιώτη Παπαδόπουλο και αποτελούσε κομψοτέχνημα αρχιτεκτονική για την εποχή του. Την ψυχαγωγία αυτή ερχόταν να συμπληρώσουν τα κεντρικά καφενεία («Κέντρο», «Εθνικόν», «Μαρόπουλος» κλπ.) και τα ονομαστά ζαχαροπλαστεία της πόλης («ΕΛΒΕΤΙΚΟ», «ΔΙΕΘΝΕΣ» κ.α.) και τα παραλιακά ταβερνάκια με τους θαυμάσιους θαλασσινούς μεζέδες.











Αριστερά η ομάδα Στίβου του Μ.Σ.Γ. Συλλόγου ΕΘΝΙΚΟΣ που συμμετείχε στους Πανελλήνιους αγώψνες στίβου του 1953, όπου κατετάγει μέσα στους 6 πρώτους Συλλόγους της χώρας. Στο κέντρο διακρίνεται ο Μεσογεινονίκης Φώτης Κοσμάς και εκατέρωθεν όλα τα μεγάλα αστέρια στίβου της πόλης μας (Μπόυλμπουτζής, Φουντουκίδης, Αυτοσμίδης, αδελφοί Κεχαγιόγλου, Τζανής, Γαβριηλίδης, Σουσουρίδης, Μπρίμπος κ.λ.π.). Δεξιά η ομάδα της ΔΟΞΑΣ στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο Εθνικό Στάδιο Κομοτηνής, την εποχή που πρωταγωνβιστούσε μαζί με τον ΕΘΝΙΚΟ στο Θρακιώτικο ποδόσφαιρο.

Ένα σημείο που πρέπει να σταθούμε ιδιαίτερα είναι η αλματώδη αύξηση του κλασικού αθλητισμού. Ο Μ.Γ.Σ. ΕΘΝΙΚΟΣ γίνεται πανελλήνια γνωστός στον κλασικό στίβο με τις επιδόσεις των αθλητών του με κυριότερο εκφραστή της τον Μεσογειονίκη του 1951 Φώτιο Κοσμά. Στο 1953 πραγματοποιούνται στη πόλη οι Πανελλήνιοι αγώνες στίβου και ο ΕΘΝΙΚΟΣ καταλαμβάνει εξέχουσα θέση μέσα στην πρώτη εξάδα. Στο ποδόσφαιρο η αντιπαλότητα (ποδοσφαιρική και ιδεολογική) μεταξύ του ΕΘΝΙΚΟΥ και της ΔΟΞΑΣ δίνει μεγάλο ενδιαφέρον στο ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα που συμμετέχουν και βάζουν στο περιθώριο την ιστορική ομάδα του ΕΡΜΗ.













Δεξιά ο χειμερινός κινηματογράφος "ΤΙΤΑΝΙΑ" με την επική ταινία "Ο ΧΙΤΩΝ", επί της Λεωφόρου Βασιλέως Γεωργίου Β' (σήμερα Δημοκρατίας) και αριστερά το ανακινισμένο τότε ζαχαροπλαστείο "ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ" στην πλατεία Κύπρου.

Οι ανάγκες όμως της πόλης είναι πολλές και επιτακτικές και τα πενιχρά έσοδα του Δήμου δεν επαρκούν για να συντηρήσουν όσα από τα ιστορικά κτίρια της πόλης έχουν διασωθεί. Και αυτά είναι πολλά. Πασαλίκι, Καθολική Σχολή θηλαίων, Διδασκαλείο, Λεονταρίδειος, Γ΄ Δημοτικό, Παράρτημα Γυμνασίου, κτίρια που στέγασαν τα πολλά προξενεία του Δεδέαγατς, σπίτια προυχόντων της πόλης. Παρ΄ όλα αυτά κανένα από τα ιστορικά αυτά κτίρια της πόλης δεν χάθηκε από την απελευθέρωση της Γερμανοβουλγαρικής κατοχής και μέχρι την επιβολή της δικτατορίας, επί εποχής της οποίας και άρχισε η καταστροφή τους, με πρώτο απ΄ όλα το ξύλινο Πασαλίκι, την θερινή κατοικία του Πασά της πόλης, που μαζί με τον Φάρο, το λιμανάκι με τις αποθήκες του, τον Άι Νικόλα με τα τριγύρω σχολικά κτίρια καθώς και την Ζαρίφειο Παιδαγωγική Ακαδημία αποτελούσαν τα σύμβολα της πόλης.












Δύο από τα παλιά κτίρια που έχουν χαθεί. Το "Παράρτημα" της Λεονταρίδειου Σχολής στον αυλόγυρο του Αγίου Νικολάου (αριστερά) έγινε πλατεία και το παλιό Γαλλικό Προξενείο στη γωνία Βενιζέλου κσαι Μητροπολίτη Ιωακείμ (δεξιά), στη θέση του οποίου σήμερα υπάρχει τι άλλο; Πολυώροφος οικοδομή!

Παρά τα μεγάλα εθνικά προβλήματα (διαφορές με τις γειτονικές χώρες που μετατρέπουν για τους υπόλοιπους Έλληνες την περιοχή ως τόπο εξορίας) και τις οικονομικές αδυναμίες του Δήμου, αυξάνεται το εμπόριο με την ενδοχώρα και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, διανοίγονται δρόμοι, δημιουργούνται πάρκα, κτίζονται σχολεία και άλλα δημόσια κτίρια. Η πόλη διατηρείται πεντακάθαρη, πνιγμένη μέσα στο πράσινο και μεταξύ των κατοίκων, που έχουν ήδη υποδεχθεί πολλούς πρόσφυγες από την ενδοχώρα του νομού και τα γύρω χωριά που έχουν εγκαταλειφθεί (Πόταμος, Ιάννα, κ.λ.π.), επικρατεί μεγάλη αλληλεγγύη και αγάπη. Πραγματοποιείται μια μεγάλη συλλογική προσπάθεια να μεγαλώσουν την πόλη τους και να της ξαναδώσουν την αίγλη των πρώτων χρόνων της δημιουργίας τους. Και κυρίως να την μετατρέψουν σε μια ενδιαφέρουσα τουριστική πόλη που θα προσελκύει το θέρος πολλούς παραθεριστές και τον χειμώνα θυασιώτες του κυνηγιού στους πλούσιους κυνηγότοπους που την περιέβαλαν.











Η περιοχή ήταν από τους πλουσιώτερους και γνωστότερους κυνηγότοπους της χώρας και προσέλκυε πολλούς επισκέπτες. Στη φωτογραφία αριστερά ομάδα του γνωστού κυνηγού Γιάννη Ορδουμποζάνη σε αποστολή κυνηγιού αγριογούρουνων. Δεξιά το παραδοσιακό παντοπωλείο των Αδελφών Μαρτίνη στην γωνία των οδών Εμπορίου και Κύπρου. Η μεταπολίτευση στη θέση του βρήκε ένα άλλο πολυώροφο κτίριο! Η πόλη έχασε όλα τα παλιά εμπορικά της. Στη θέση τους σήμερα τα απρόσωπα πολυκαταστήματα.

Μέχρι που ήρθε εκείνος ο Απρίλης του 1967! Λίγο πριν από τις εκλογές και ενώ ετοιμαζόμασταν για να γιορτάσουμε το Πάσχα! Ήρθαν οι "σωτήρες"! Να σώσουν τη χώρα από τον εκ βορρά κίνδυνο και την «φαυλότητα» των πολιτικών, μας είχαν πει. Και η χώρα μπήκε στο γύψο για να ….γιατρευθεί! Και μαζί και η άνθρωποί της. Και οι πόλεις! Όλοι και όλα στο γύψο! Όλοι και όλα με πατερίτσες! Και η «ίαση» που εξαγγέλθηκε τα είχε όλα αλλάξει! Και τη νοοτροπία μας. Και τη συμπεριφορά μας. Και μαζί και τη πόλη μας! Και αρχίζει μια νέα εποχή για τη πόλη. Αυτή της μεταπολίτευσης, που γκρέμισε ό,τι παλιό για να χτίσει τα νέα «μεγαθήρια»! Που τώρα καταρρέουν και αυτά και η πόλη και η εποχή τους μαζί!

Ήταν ένα ταξείδι μνήμης στο παρελθόν, στα παιδικά και νεανικά μας χρόνια. Σαν ένα όνειρο που διαρκεί κάποια δευτερόλεπτα, αλλά έχουμε την ψευδαίσθηση ότι διαρκεί μια ολόκληρη ζωή. Και είναι επόμενο αυτό το ταξείδι να περιέρχει κάποιες, απειροελάχιστες, εικόνες από τη ζωή αυτής της πόλης, της εποχής εκείνης. Αλλά μόνο αν ενώσουμε όλοι μαζί τα όνειρά μας, και προσπαθήσουμε να τα κάνουμε πράξη, ίσως μπορέσουμε κάποτε να ξαναδούμε κάποιες από εκείνες τις εικόνες. Οι εποχές είναι δύσκολες, όπως και τότε! Άρα;

1 σχόλιο:

  1. σχόλιο 1:Η μαμά τελικά ήταν όντως πολύ ΞΑΝΘΙΑ!
    σχόλιο 2:Ο Άρης μοιάζει στο θείο Λευτέρη!!!!
    σχόλιο 3:Τα φωτογραφικά -και όχι μόνο- ντοκουμέντα σου μας γεμίζουν νοσταλγία και μας κάνουν να θέλουμε να ταξιδέψουμε στο παρελθόν... ακριβώς όπως στην ταινία "Midnight in Paris" του Γούντι Άλεν.
    Συνέχισε την αξιόλογη προσπάθεια που κάνεις!
    Δέσποινα Λάμπρη

    ΑπάντησηΔιαγραφή