Δευτέρα, 30 Ιουλίου 2012

Ο Προσκοπισμός στη Θράκη ( Β΄ Μέρος )

Από την Προσφυγιά του 1922 στο καθεστώς Μεταξά  το 1937

Μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις. Συνεχίζουμε την καταγραφή της ιστορίας του Προσκοπισμού στη πόλη μας και στη Θράκη γενικότερα, παρουσιάζοντας και σχολιάζοντας μια σειρά από σπάνιες φωτογραφίες, που ο γράφων είχε συγκεντρώσει στα πλαίσια του εορτασμού τον Μάιο του 1995 των 75 χρόνων του Προσκοπισμού στην  Αλεξανδρούπολη με την πραγματοποίηση, μεταξύ των άλλων πολλών εκδηλώσεων, και σχετικής έκθεσης προσκοπικής φωτογραφίας των πρώτων  75 χρόνων της προσκοπικής ζωής στην Αλεξανδρούπολη, στο χώρο που στεγάζεται σήμερα το Ιστορικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης. Με βάση αυτές τις φωτογραφίες συνεχίζουμε τη καταγραφή της ιστορικής διαδρομής του Προσκοπισμού στη περιοχή μας.
Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμού που ακολούθησε, διαλύθηκαν στην Ανατολική Θράκη αλλά και στην Ιωνία όλες οι Ελληνικές Προσκοπικές Ομάδες που λειτουργούσαν εκεί και τα περισσότερα παιδιά από αυτές ενσωματώθηκαν στις Προσκοπικές Ομάδας του τόπου όπου κατέληξαν ως πρόσφυγες. Στην Αλεξανδρούπολη ήρθαν  Πρόσκοποι από την Αίνο, τις Σαράντα Εκκλησιές, την Αδριανούπολη και  τη Στενήμαχο, ενώ οι Πρόσκοποι του Κάραγατς δημιούργησαν νέες ομάδες στη νεοϊδρυθείσα πόλη της Νέας Ορεστιάδας. Συγχρόνως την ηγεσία των  Προσκοπικών Ομάδων στη Δυτική Θράκη αναλαμβάνουν στελέχη που ξεπήδησαν μέσα από τις ομάδες αυτές. Ένα άλλο χαρακτηριστικό αυτής της εποχής είναι ότι οι Πρόσκοποι συμμετέχουν σε όλες τις δραστηριότητες της τοπικής κοινωνίας. Αποτελούν ουσιαστικά τον πόλο που συγκεντρώνει στις τάξεις του το σύνολο σχεδόν της τοπικής νεολαίας.  Και τέλος αρχίζει η εξωστρέφειας των ομάδων αυτών. Πραγματοποιούν πολλά ταξίδια και επισκέψεις σε γειτονικές πόλεις και συναντήσεις με άλλες προσκοπικές ομάδες για κοινές δράσεις και η ζωή υπαίθρου καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς τους.


1.- Κομοτηνή 15 Ιουλίου 1923. Στη Κομοτηνή πραγματοποιείται η πρώτη συνάντηση όλων των Προσκόπων της Δυτικής Θράκης.  Αριστερά αναμνηστική φωτογραφία των Προσκοπικών Ομάδων της Θράκης με τις σημαίεες τους, τους βαθμοφόρους; τους και τους επισήμους της πόλης στη περιοχή "Χίλια Δένδρα". Στο κάτω μέρος της φωτογραφίας αναγράφερται η φράση "Παιβρί Αμωνέτ Κομοτηνή 15.7. 1923 Σ. Παπαζέκος" (σ.σ. φωτογράφος της Κομοτηνής). Η φωτογραφία διασώθηκε στο οικογενειακό αρχείο του Δημητρίου Γλύστρα, ο οποίος υπήρξε ένας από τους πρώτους Προσκόπους του Σουφλίου.
2.- Αλεξανδρούπολγη 1927. Ο Προσκοπισμός ήταν η μεγαλύτερη εξωσχολική οργάνωση νέων στην πόλη από την απελευεθέρωσή της και μέχρι τη δεκαετία του 1980, συνυφασμένος και με την εξωσχολική διαπαιδαγώγηση τω νέων. Για αυτό και οι νέοι της εποχής  εκείνης σημείωναν στις προσκοπικές τους φωτογραφίες την περίοδο αυτή ως "αλησμόνητο κομμάτι της μαθητικής τους ζωής". Από το βιβλίο "Προκτήτωρ Πόλις - Ταξίδι μνήμης στην πρώϊμη Αλεξανδρούπολη", του Θ. Ορδουμποζάνη.


3.- Αλεξανδρούπολη 2 Αυγούστου 1925. Από τους Β΄ Κολυμβητικούς Αγώνες που πραγματοποιήθηκαν στην Αλεξανδρούπολη με Προσκόπους, Ναυτόπαιδες, Ναύτες και άλλους αθλητές. Εδώ είναι το τέλος της Β΄ ημέρας τγων αώνων και στο μέσον όρθιος διακρίνεται ο κολυμβητής Κωνσταντινουδάκης της Α΄ Ομάδας Ναυτοπροσκόπων της πόλης, που πέτυχε δύο δεύτερες νίκες στα 1500 και 400 μέτρα  ελεύθερης κολύμβησης. Μαζί του και οι τοπικές αρχές τηυς πόλης, ο Έφορος Πρφοσκόπων της πόλης Πανταζίδης, κολυμβητές και Πρόσκοποι της πόλης από τους οποίους αναγνωρίσθηκαν οι Δ. Χαριτόπουλος, Χατζηκωνσταντίνου, Κεχαγιάς, Καζαγρής και Γιώργος Μόσχος, στο αρχείο του οποίου διασώθηκε η φωτογραφία αυτή.
4.- Αλεξανδρούπολη 5 Μαϊου 1930: Στην Αλεξανδρούπολη φθάνει ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος θα μιλήσει προς τους κατοίκους της πόλης από τον εξώστη του κτιρίου των εμπόρων Αδελφών Παπουτσάκη, στον κεντρικό δρόμο (λίγο πιο κάτω από το σημερινό κτήριο της Εθνικής Τράπεζας). Στη φωτογραφία Ναυτόπαιδες και Πρόσκοποι κατευθύνονται στο κέντρο της πόλης, όπου έχει στηθεί αψίδα και θα γίνει η επίσημη υποδοχή του υψιλού επισκέπτη. Η φωτογραφία παραχωρήθηκε από το αρχείο του Γιώργου Παναγιώτου.


5.- Αλεξανδρούπολη, αρχές δεκαετίας 1930: Πρόσκοποι και Ναυτοπρόσκοποι της Αλεξανδρούπολης, σε αναμνηστική φωτογραφία με τον Αρχηγό τους Κώστα Μαμέλκη, Καθηγητή Σωματικής Αγωγής, στο κέντρο. Η φωτογραφία διασώθηκε από τον  Αθανάσιο Αθανασιάδη, που απεικονίζεται δεύτερος, στη δεύτερη σειρά καθιστών (δίπλα στον Ναυτοπρόσκοπο).
6.- Αλεξανδρούπολη 6 Ιανουαρίου 1933. Η πομπή των Θεοφανείων εισέρχεται στον αυλόγυρο του Αγίου Νικολάου, μετά των από τον Αγιασμό των υδάτων στην θάλασσα, με τιμητικό άγημα Προσκόπων. Στο βάθος δεξιά ο Δήμαρχος της πόλης Κωνσταντίνος Αλτιναλμάζης, στη μέση ο Μητροπολίτης Γερβάσιος και αριστερά του ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Κλέαρχος Παπασταύρου. Διακρίνονται επίσης οι ιερείς Παπασταύρος Κουγιουμτζής, Παπαγιάννης Χαλκίδης, ο Ιεροψάλτης Φώτης Σακελλαρίδης και ο Χριστόφορος Ζαρδαλίδης (γιος του εκδότη της εφημερίδας "Πρόοδος"). Από τους προσκόπους αναγνωρίσθηκαν ο Αξωνίδης (3ος), Δημήτριος Σκουλαρίκης (4ος) και Αθανάσιος Αθανασιάδης (6ος).

7.- Εθνικό Στάδιο Κομοτηνής, 1935. Πρόσκοποι της Αλεξανδρούπολης με τον Αρχηγό τους Κώστα Μαμέλη, στο Εθνικό Στάδιο της Κομοτηνής όπου μ ετέβησαν για να παρακολουθυήσουν τους Πανθρακικούς αγώνες. Αναγνωρίσθηκαν: Όρθιοι επάνω: Ιωάννης Παπαδόπουλος (ο μετέπειτα Υπουργός Βορ. Ελλάδος), Αργύρης Καλογύρου, Μαρδίκ Μαρτυροσιάν, Στράτος Χρυσοστόμου, Δουκίδης, Μάκης Κοντός, (καθήμενοι επάνω): Δημ. Σκουταρίδης, Κων. Λογοθέτης, Μιχ. Μπαρμπαγιάννης. Αρτίν Ντισλιάν, Γεώργιος Σπετσιώτης, Λάκης Παπανικολάου, (κάτω όρθιοι) Ευάγγελος Παπαδόπουλος, Χαχαμίδης, Χαρ. Μπόμπας, Χαρ. Αρχοντής, Κυρ. Μακρίδης, Κωνσταντίνος Μαμέλης (Αρχηγός, Καθηγητής Φυσικής Αγωγής), Αρσέν Μαρτυροσιάν, και (κάτω καθιστοί), Αλέξ. Παπαδόπουλος, Ανδρ. Διαμαντίδης, Κοσμάς Παπαδόπουλος, Δημ. Κουρμπέτης, Νικόλαος Παπαθανάσης, Χρήστος Αντύπας, Αντών. Βασιλάος και Κώστας Ορφανός. Η φωτογραφία διασώθηκε στο αρχείο του Αθανασίου Αποστολίδη.
8.-Αλεξανδρούπολη 1935. Αναμνηστική φωτογραφία, έξω από το Δημαρχείο της πόλης της Επιτροπής Εράνου υπέρ των Εθνικών Ορφανοτροφείων, στην οποία συμμετείχαν και οι Πρόσκοποι της πόλης. Αναγνωρίσθηκαν: Επάνω σειρά από αριστερά. Σαρίδης, Θανάσης Αποστολίδης, Βιτάλης, Λογοθέτης (Διευθυντής του Δήμου), Μπόμπας, Θανάσης Κριτού. Στη Β΄ σειρά: Βασιλάτος, Λάκης Παπανικολάου, Γεώργιος Κλης (ο μετέπειτα Βουλευτής Έβρου της ΕΡΕ), Γεώργιος Τσακίρης, Ιωάννα Κλη. Στη Γ΄ σειρά: Μουμτζής, Νικ. Δανιήλ, Κεραμιοδόπουλος, Μποτσιβάλη, Αλ. Σπαθοπούλου, Φαράτση, Παπασταύρου, Κοσμίδης, Παναγιωτοπούλου, Κώστας Μαμέλης (Τοπικός Έφορος Προσκόπων) και κάτω Χαρίκλεια Παπαδοπούλου και Κανέτσος (Δημαρχεύων).


9.- Αλεξανδρούπολη 1937. Η ζωή στο ύπαιθρο ήταν από τις βασικές αρχές του Προσκοπισμού. Στη φωτογραφία πρόσκοποι της 1ης Ομάδας Αλεξανδρούπολης σε μια εκδρομή στα περίχωρα της πόλης. Αναγνωρίστηκαν οι Θεμιστοκλής Φλωρίδης (όρθιος 5ος), Αργύρης Καλογύρου (6ος), Νίκος Παπαθανασίου (3ος κάτω) και Βαρτάν Ντισλιάν. Η φωτογραφία από το αρχείο του Νίκου Παπαθανασίου.
10.- Κομοτηνή 1935. Από μία εκδρομή της 1ης Ομάδας Προσκόπων της πόλης στη Κομοτηνή. Μπροστά στο ηρώο της πόλης οι πρόσκοποι Αργύρης Καλογύρου και Νικολαϊδης ενθύμιο της επίσκεψης τους στη γειτονική πόλη. Η φωτογραφία από το αρχείο του Θανάση Αποστολίδη.

11.- Αλεξανδρούπολη 1937. Οι Πρόσκοποι της 1ης Ομάδας σε μία από τις πολλές ημερίσιες  εκδρομές που πραγματοποιούσαν σε  τοποθεσίες γύρω από τη πόλη. Το κέφι, η χαρά και ο ενθουσιασμός είναι έντονα ζωγραφισμένα στα πρόσωπα όλων. Η φωτογραφία από το αρχείο του Νίκου Παπαθανασίου.
12. Κομοτηνή 1936. Η Ομάδα Προσκόπων του Άβαντα στους Πανθρακικούς αγώνες της Κομοτηνής μαζί με τον δάσκαλό τους Σ. Παναγιώτου και τη σημαία της ομάδας τους. Αναγνωρίσθηκαν οι Χαρ. Χλωρίδης, Βασ. Παπαδόπουλος, Γρηγ. Σιδηρόπουλος, Πρόδρομος Κυριακίδης, Μηνάς Σισδηρόπουλος, Στ. Δημητριάδης, Πρόδρομος Μακρίδης, Βασ. Χατζηδήμου, Σάββας Αβραμίδης, Χρ. Γαβριηλίδης, Χαρ. Τσακιλόπουλος, Γαβριήλ Γαβριηλίδης, Γρ. Πολακεείλογλου, Ιωάν. Χουρμούζης, Ηλ. Αγγελίδης, Νικ. Χατζηευαγγέλου και Πολυχρόνης Σουσουρίδης. Η φωτογραφία από το αρχείο της κ. Βάσως Σιδηροπούλου

13.-  Αλεξανδρούπολη 1937. Ο Προσκοπισμός δημιούργησε δυνατές φιλίες μεταξύ των παιδιών. Οι πρόσκοποι Αιμίλιος Χανδράκης από τη Κομοτηνή και   Αριστείδης Συμνεωνίδης και  Νικόλαος Παπαθανασίου από την Αλρεξανδρούπολη, έχουν αυτή τη φωτογραφία ως ενθύμιο της δυνατής φιλίας και της αδελφικής σχέσης που δημιούργησαν μεταξύ τους μέσω του Προσκοπισμού. (Η φωτογραφία από το αρχείο του Νικολάου Παπαθανασίου).
14.- Λάβαρα Διοδυμοτείχου 1937. Από τους πρώτους προσκόπους στη Κοινότητα Λαβάρων σε μία  αναμνηστική φωτογραφία. Διακρίνονται  Χρήστος Κουτιανούδης, Θεόφιλος Γονίδης και Δημήτριος Κεραμιδάς του Αργυρίου (όρθιοι) και Κυριάκος Παπαδήμας, Σταμάρτης ή Ευάγγελος Πουλιλιός και Δημήτριος Κεραμιδάς του Αθανασίου (κάτω). (Από το αρχείο του Δημητρίου Αθαν. Κεραμιδά).


15.- Παραλία Αβδήρων Ξάνθης. Ιούλιος 1933. Αναμνηστική φωτογραφία των Προσκόπων της Ξάνθης με τους πιλότους ενός αεροπλάνου που προσγειώθηκε κάπου στη παραλία των Αβδήρων, όπου είχαν κατασκηνώσει οι Πρόσκοποι.
16.- Ξάνθη, Σεπτέμβριος 1936. Συγκέντρωση των Προσκόπων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης στην πλατεία της Ξάνθης. Λίγους μήνες αργότερα διατάχθηκε η διάλυση του Προσκοπισμού από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου.


17.  Ξάνθη 15 Σεπτεμβρίου 1936. Οι σημαίες των Προσκοπικών Τμημάτων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης κυμματίζουν στην πλατεία της Ξάνθης, λίγο πριν την επιθεώρηση των τμημάτων.
18.-Ξάνθη 1936. Πρόσκοποι της Ξάνθης στον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης, λίγο πριν από την αναχώρησή τους για την Δράμα.

Στο επόμενο: 1937 - 1944. Από τον Μεταξά στην Αντίσταση.

Σάββατο, 21 Ιουλίου 2012

Ο Προσκοπισμός στη Θράκη (1919 -2012)



Α΄ Μέρος: Οι πρώτες προσκοπικές ομάδες.
Ο αείμνηστος Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης Ηλίας Ευαγγελίδης, τον Μάϊο  1995  τιμώντας σε ειδική εκδήλωση στο Μοτέλ Αστήρ επιζώντες προπολεμικούς Προσκόπους της πόλης, παρουσία εκατοντάδων παλαιών και νέων Προσκόπων από όλη τη Θράκη είχε πει. «Είναι η μεγαλύτερη τιμή για μένα σήμερα να τιμήσω εκ μέρους του Δήμου τους ανθρώπους που συνδημιούργησαν την ιστορία αυτής της πόλης».  Στις αφηγήσεις αυτών των Προσκόπων των πρώτων Προσκοπικών ομάδων από το Δεδέαγατς, το Σουφλί και την Κομοτηνή θα αναφερθεί το πρώτο μέρος αυτού του οδοιπορικού, στη προσπάθεια να καταγραφεί ένα μέρος της  92χρονης ιστορίας ελεύθερης ζωής της Θράκης και να δοθούν στην δημοσιότητα μια σειρά από φωτογραφίες του τοπικού προσκοπισμού που σχετίζονται άμεσα με την ιστορία και τη ζωή της πόλης.
Μάϊος 1995. Ο Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης Ηλίας Ευαγγελίδης τιμά τους επιζόντες Προσκόπους της πρώτης προσκοπικής ομάδας Δεδέαγατς Θανάση Κριτού και Θανάση Μανιά. Μαζί τους ο Περιφερειακός Έφορος Προσκόπων Έβρου Θόδωρος Ορδουμποζάνης και ο Πρόεδρος της Επιτροπής Παλαιών Προσκόπων Αλεξανδρούπολης Σταμάτης Πολυμερούδης.
Σημειώνεται ότι  με την κατάληψη της Θράκης από τους Συμμάχους το 1918 επιλογή της Κυβέρνησης του Βενιζέλου ήταν να επιστρέψουν στις εστίες τους οι χιλιάδες Θρακιώτες που είχαν φύγει πρόσφυγες για να γλιτώσουν από τις Βουλγαρικές θηριωδίες. Και μέσα στα μέτρα που έλαβε για να πετύχει αυτόν τον στόχο ήταν η ίδρυση σε όλες τις πόλεις και κωμοπόλεις της Θράκης Ελληνικών Σχολείων και Προσκοπικών Ομάδων για τα νέα παιδιά. Έτσι ιδρύθηκαν σε όλες τις πόλεις της Δυτικής και της Ανατολικής Θράκης, εκτός από Σχολεία και  Προσκοπικές ομάδες που προσέφεραν τα μέγιστα με την εμψύχωση του εθνικού φρονήματος των νέων στον αγώνα για την απελευθέρωση της Θράκης και την ενσωμάτωσή της στον κορμό της Ελλάδος. 
Πρόσκοποι του Κάραγατς Ανατολικής Θράκης. Αριστερά: Έτος 1919, η 3η Ενωμοτία της 1ης Ομάδας Προσκόπων Κάραγατς σε αναμνηστική φωτογραφία. Όρθιοι από αριστερά: Η. Μοσχοφίδης, κ. Φερρελής. Γ. Καρακουμίτης, Α. Παππάς. Κάτω: Κ. Αρβανίτης, Μ. Καλπακίδης και Δ. Γρηγοριάδης. Δεξιά: 29 Αυγούστου 1920. Αναμνηστική φωτογραφία της ομάδας Προσκόπων Κάραγατς με τους Βαθμοφόρους της.  (Από το αρχείο της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Ορεστιάδας)
Ο Κωνσταντίνος Λαγουμιτζάκης, που υπήρξε Επιθεωρητής Σχολείων της Δυτικής Θράκης (1919 – 1920) σε σχετική έκθεσή του στις 5 Ιουλίου 1920 προς το Υπουργείο Παιδείας της Ελεύθερης Ελλάδας, μεταξύ άλλων αναφέρει)



 Πρόσκοποι του Κάραγατς Ανατολικής Θράκης. Αριστερά: 28 Αυγούστου 1920. Η Ομάδα Προσκόπων του Κάραγατς συντεταγμένη με τη σημαία της. Δεξιά: 1η Μαϊου 1921. Ενθύμιο από τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς στο Κάραγατς  με τους Προσκόπους, τις τοπικές αρχές και τους κατοίκους της πόλης. (Από το αρχείο της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Ορεστιάδας)

Για τον Προσκοπισμό: «... Όχι μόνον εκ της αντιλήψεως της επιδείξεως και εκ της ορμής προς τον αγώνα της επικρατήσεως, αλλά κυρίως εκ της πεποιθήσεως προς την σκοπιμότητα του Προσκοπισμού και εκ της ιδέας ότι ούτος δέον να αποτελέσει την νέαν αγωγή των Ελληνοπαίδων, απέβλεψα εις αυτόν όλως ιδιαιτέρως. Και το αποτέλεσμα υπήρξε πραγματικώς μέγα ως προς το πρώτον και ως προς τον δεύτερον σκοπόν. Δια των πλήρων προσκοπικών εξαρτήσεων, τας οποίας  εχορήγησεν εις ημάς το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων δια του Υπουργείου Εξωτερικών, συνεστήσαμεν προσκοπικάς ομάδας εις όλας τας πόλεις και οργανώσαμεν Προσκοπικόν Σύνδεσμον από εκλεκτά μέλη της κοινωνίας....  Και ούτω μήνας πολλούς προ της καταλήψεως οι Πρόσκοποι, ως στρατιωτικά χελιδόνια ετραγούδησαν εις τας πεδιάδας της Θράκης, τας ακτάς του Δεδέ Αγάτς και τας όχθας του Έβρου, του Ελευθερωτού Στρατού τον ερχομόν. Και πριν η φέρει ούτως ενταύθα την Σημαίαν μας, οι πρόσκοποι περιήγον αυτήν υπερηφάνως εις κατάπληξιν και εχθρών και φίλων...».

Δεδέαγατς, Άνοιξη του 1920. Η πρώτη Προσκοπική Ομάδα του Δεδέαγατς, σε ανβαμνηστική φωτογραφία, στην παραλία της πόλης, με τον Αρχηγό της στο μέσον Γεώργιο Φίτσιο και εκατέρωθεν αυτού τους δύο Υπαρχηγούς της Γεώργιο Κολοζώφ (αριστερά) και Νίκο Πρωτόπαπα (δεξιά). Η φωτογραφία αυτή διασώθηκε από τον Χαράκτη - Ζωγράφο Γεώργιο Μόσχο, από τη Μάκρη και μέλος της ομάδας αυτής και συνοδεύεται από χειρόγραφη παράσταση του ιδίου (δεξιά)  σε ριζόχαρτο με την αναγραφή όσων ονομάτων ενθυμείτο από τους εικονιζόμενους. Το σχέδιο αυτό συνβτάχθηκε πολλά χρόνια αργότερα από τπον καλλιτέχνη στη προσπάθειά του να διασώσει τα ονόματα προσκόπων της ομάδας εκείνης. Είναι η πρώτη διασωθείσα φωτογραφία της ομάδας αυτής και μας την προισέφερε η κ. Καίτη Μόσχου, χήρα του αειμνήστου καλλιτέχνη.
 
Ο Γεώργιος Μόσχος, διαπρεπής χαράκτης και ζωγράφος από την Μάκρης, Σε  ραδιοφωνική του συνέντευξη το 1985 στην ΕΡΑ Κομοτηνής περιγράφει την επιστροφή του στην πατρίδα από την προσφυγιά στη Θεσσαλονίκη και την ένταξή του στην προσκοπική κίνηση. 

Δεδέαγατς 1920. Σκηνές από την Προσκοπική ζωή της πρώτης Ομάδας Προσκόπων του Δεδέαγατς, στο προαύλιο του Μητροπολιτικού Ναού, μπροστά στο σχολείο τους. Κάποιοι από τους επιζώντες εκείνης της ομάδας δεν αποκλείουν η φωτογραφία να αφορά την 13η Μαίου 1920, παραμονή της αποβίβασης στη πόλη του Ελληνικού Στρατού, όταν από τον αυλόγυρο αυτόν το πρωϊ, συντεταγμένη η ομάδα , ξεκίνησε για το Διασυμμαχικό Στρατηγείο (σημερινό Ταχυθδρομείο) όπου πραγματοποιήθηκε η υποστολή της Γαλλικής  και η έπαρση της Ελληνικής σημαίας στην οποία απέδωσε τιμές η ομάδα αυτή, ως το μόνο συντεταγμένο ελληνικό τμήμα της πόλης.

«….Το τέλος του πολέμου μας βρήκε στη Θεσσαλονίκη, απ΄ όπου τους τελευταίους μήνες του 1919 ήρθαμε στο Δεδέ Αγατς, τη σημερινή Αλεξανδρούπολη, στο σπίτι του παππού μου. Αν και το πατρικό μου σπίτι ήταν στη Μάκρη δεν πήγαμε εκεί διότι το είχαν κατεδαφίσει οι Βούλγαροι. Το σπίτι μου ήταν απέναντι από το σχολείο (3ο Δημοτικό  απέναντι από τον Άγιο Νικόλαο), στο οποίο ήμουν στην Δ΄ τάξη. Ο Διευθυντής του Σχολείου μου, ο αείμνηστος Αθανάσιος Σπανός, με πήρε μ΄ άλλα παιδιά και μ΄ έκανε πρόσκοπο στην ομάδα του Δεδέ Αγατς. Αρχηγός μας ήταν ο δάσκαλος Γεώργιος Φίτσιος από την Ήπειρο και δύο υπαρχηγοί μας, ο Γεώργιος Κολοζώφ και ο συγγραφέας σήμερα Νικόλαος Πρωτόπαπας. Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς γίναμε πρόσκοποι, θυμάμαι όμως ότι πριν από την απελευθέρωση παίρναμε μέρος στις διάφορες εορταστικές εκδηλώσεις, όπως στη γιορτή της 25ης Μαρτίου, στην περιφορά του Επιταφίου, του Πάσχα κ.α.       Θυμάμαι επίσης ότι ήμουν πρόσκοπος όταν έγινε η υποστολή της Γαλλικής Σημαίας και η έπαρση της Ελληνικής την παραμονή της 14ης Μαΐου του 1920 και μου μένει αλησμόνητη η συγκίνηση που είχα πάντα όταν λέγαμε ελληνικά τραγούδια…».

Δεδέαγατς, Άνοιξη του 1920. (Αριστερά): Από την προσκοπική ζωή της ομάδας Δεδέαγατς, λίγο πριν από την απελευθέρωση. Η προσκοπική ομάδα στη παραλία της πόλης σε ασκήσεις γυμναστικής. Δεξιά: Πιστοποιητικό που υπογράφεται από τον Υπαρχηγό της 3ης Ομάδας Προσκόπων Δεδέαγατς Γεώργιο Κολοζώφ, με το οποίο πιστοποιείται ότι ο Παναγιώτης Καλφούδης  υπηρέτησε στο Σύστημα Προσκόπων Δεδέαγατς ως Ενωμοτάρχης 1 έτος και 3 μήνες. (Από το αρχείο του αειμνήστου Αθανασίου Αποστολίδη).
Και συνεχίζει ο ίδιος ο Μόσχου περιγράφοντας τα ιστορικά γεγονότα της εποχής εκείνης:
«…Όταν ήρθε ο Βασιλιάς Αλέξανδρος ο 1ος, ήμασταν σε παράταξη επάνω στη σιδερένια προβλήτα του λιμανιού κοντά στο Μύλο του Πρωτόπαπα, και αυτός πέρασε από μπροστά μας. Ήταν ο πρώτος Βασιλιάς που πάτησε τα χώματα της Θράκης ύστερα από τη μεγάλη σκλαβιά….και εμείς αποδώσαμε ως μοναδικό οργανωμένο άγημα τις αρμόζουσες σ΄ αυτόν τιμές....».
  
Αριστερά: Πάσχα του 1920. Λίγο πριν από την απελευθέρωση της πόλης το ψήσιμο των αρνιών από τους Προσκόπους με τις τοπικές αρχές, Δεσπότη, Λιμενάρχη, εκπρόσωπο των Συμμαχικών δυνάμεων και λοιπούς Προεστούς της πόλης, πίσω από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Από τους Προσκόπους αναγνωρίσθηκαν οι Νίκος Γιορδαμλής, Παναγιώτης Καλφούδης, Απόστολος Αποστόλου, Κοτέας, Στράτος Παπουτσάκης, Αθανάσιος Μανιάς, Μενέλαος Μαστράφης και ο Αρχηγός Γεώργιος Φίτσιος με τον δάσκαλο Αθανάσιο Σπανό στην άκρη δεξιά όρθιοι. (Η φωτογραφία από το αρχείο το αειμνήστου Αθανασίου Μανιά). Δεξιά: 8 Ιουλίου 1920. Ιστορικές στιγμές στη προκυμαία του λιμανιού της πόλης. Πρόσκοποι, Αρχές και λαός της πόλης περιμένουν την άφιξη του Βασιλιά Αλέξανδρου. Κατά την αποβίβαση του Βασιλέως στην προβλήτα τιμές απέδωσε άγημα Προσκόπων. Λίγο αργότερα ο Δήμαρχος της πόλης προσφωνόντας τον υψιλό επισκέπτη του ανακοίνω σε ότι προς τιμή του η πόλη θα ονομαστεί Αλεξανδρούπολη. (Η φωτογραφία είναι του Αλεξάνδρου Παναγιώτου).

Και παρακάτω αναφέρεται στην επίδραση του προσκοπισμού στον χαρακτήρα του. «….Με τις θαυμάσιες εκδρομές που κάναμε και που είχαν χαρακτήρα εκπαιδευτικών ασκήσεων, πολλές φορές και τη νύχτα, μας δίδαξαν αρχές που ούτε στο σχολείο,  ούτε στην Εκκλησία, ούτε ακόμα και στο ίδιο το σπίτι ήταν δυνατό να διδαχθούμε, με κύριο άξονα να λύνουμε μόνοι μας τα προβλήματά μας. Αυτά και άλλα ενστερνίσθηκα κι΄ εγώ στη ζωή μου και οφείλω να ομολογήσω ότι με βοήθησαν κυριολεκτικά να σπουδάσω στην Ανωτάτη Σχολή Καλών τεχνών του Πολυτεχνείου χωρίς καμία βοήθεια…».

Γεώργιος Φίτσιος, ο ιδρυτής και πρώτος Αρχηγός της Προσκοπικής Ομάδας του Δεδέαγατς, τον Σεπτέμβριο του 1919. Κατάγετο από την Ήπειρο, ήταν Έφεδρος Αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού και Μακεδονομάχος και ήρθε στη περιοχή ως Καθηγητής Φυσικής Αγωγής και Μουσικής του Ελληνικού Σχολείου και εντεταλμένος να ιδρύσει Προσκοπική Ομάδα στη πόλη. Η φωτογραφία προέρχεται από το οικογενειακό αρχείο του Γεωργίου Πετείνου και στο πίσω μέρος της αναγράφει "Τω Κω Ιωάννη Καλογήρω Τεκμήριον ευγνωμοσύνης Γ. Φίτσιος Αρ. Προσκόπων" και έχει δύο σφραγίδες, η μία "ΣΩΜΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ - ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ" και  η άλλη "ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΥΤ.ΘΡΑΚΗΣ - 1η Ο.ΠΡΟΣΚ. ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ".

 Ο Αθανάσιος Μανιάς, μέλος της πρώτης προσκοπικής ομάδας του Δεδέαγατς, σε τηλεοπτική του εκπομπή για την απελευθέρωση της πόλης το 1995 αναφέρει: 
«…..η Πρώτη Ομάδα Προσκόπων του Δεδέ Αγάτς, ανταποκρίθηκε πλήρως στους σκοπούς του Προσκοπισμού αλλά και σ΄  αυτούς του βοηθητικού στρατιωτικού τμήματος, εφόσον οι Πρόσκοποι εκλήθησαν να οδηγήσουν τα Ελληνικά στρατεύματα στις θέσεις που έπρεπε να καταλάβουν με την άφιξή τους στις 14 Μαΐου, αμέσως μετά την αποχώρηση των Γαλλικών Δυνάμεων.  Όμως η ουσιώδης και μεγάλης εθνικής σημασίας προσφοράς του Προσκοπισμού υπήρξε η προσπάθεια ανύψωσης του ηθικού και εθνικού φρονήματος του Ελληνικού στοιχείου της Δυτικής Θράκης, του καταπτοημένου και αποθαρρημένου από τις αγριότητες των Βουλγαρικών Κατοχικών Δυνάμεων κατά την περίοδο 1912 – 1918. Οι Έλληνες έβλεπαν με συγκίνηση την περιφορά της Ελληνικής Σημαίας πριν από την απελευθέρωση από την προσκοπική Ομάδα κατά τις συχνές παρελάσεις  στους δρόμους του Δεδέ Αγάτς….»


(Αριστερά): Δεδέαγατς 14 Μαϊου 1920. Ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Μαζαρφάκης, εξερχόμενος της Μητρόπολης, μετά την υπογραφή του σχετικού εγγράφου για την απελευθέρωση της πόλης, και χαιρετά το άγημα νεαρών προσκόπων που αποδίδει τις σχετικές τιμές. (Δεξιά): Δεδέαγατς 15 Μαϊου 1920. (Η φωτογραφία από το αρχείο του αειμνήστου Αθανασίου Μανιά). Από τις ιστορικές σιιγμές της πόλης. Την επομένη της απελευθέρωσής της οι Πρόσκοποι μαζί με τον Ελληνικό Στρατό, τους τοπικούς άρχοντες και τον λαό της πόλης στο προαύλιο του Ιερού Ναού του Αγίου Νικολάου, αναμένουν την άφιξη του Στρατηγού Κωνσταντίνου Μαζαράκη για την δοξολογία επί της απελευθερώσει της πόλης. (Η φωτογραφία από το ειδικό αφιέρωμα της εφημερίδας "ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ" και του "ΑΝΤ-1".
Ο Αθανάσιος Κριτού,  μέλος  και αυτός της Πρώτης Προσκοπικής ομάδας Δεδέαγατς, στην ίδια τηλεοπτική εκπομπή αναφέρει: «……Πρόσκοποι ήταν όλοι οι μαθητές του Γυμνασίου και οι μαθητές του Δημοτικού. Εγώ πιστεύω ότι η ίδρυση του Προσκοπισμού προηγήθηκε της ιδρύσεως του Γυμνασίου. Γιατί Δημοτικό Σχολείο είχε ανοίξει και λειτουργούσε από τον δάσκαλο Αθανάσιο Σπανό. Όταν ήρθαμε λειτουργούσε Δημοτικό Σχολείο. Ο Κωνσταντίνος Λαγουμιτζάκης είχε διοριστεί Επιθεωρητής Δημοτικής Εκπαίδευσης. Αυτουνού ιδέα ήταν να ιδρυθεί ο Προσκοπισμός στην Θράκη….. ……Ο Λαγουμιτζάκης  βρήκε τον κατάλληλο άνθρωπο να προάγει τον Προσκοπισμό στο πρόσωπο του Γεωργίου Φίντζου. Ήταν δάσκαλος στο Δημοτικό Σχολείο και Γυμναστής και έκανε και τον  Μουσικό. Ήταν αξιωματικός του Ελληνικού στρατού, Ανθυπολοχαγός και ήρθε εδώ απεσταλμένος από κάτω και έκανε τον Δάσκαλο, με αποστολή να δημιουργήσει την υποδομή στην νεολαία, πριν από την απελευθέρωση, για να ετοιμάσει το έδαφος….».

Αριστερά η πρώτη Προσκοπική ομάδα της Νέας Ορεστιάδας. (φωτο από adrianou 15.blogspot.com). Δεξιά Έλληνες Πρόσκοποι με τον Στρατηγό Μυραδόπουλο στην επίσημη υποδοχή του Ελληνικού Στρατού κατά την απελευθέρωση του Κάραγατς (Αδριανούπολης) στις 20 Μαϊου 1920. (φωτο photoarc.sep.org.gr/displayimage).

Ο Χρήστος Τερζούδης, μέλος της πρώτης προσκοπικής ομάδας του Σουφλίου  και γνωστός Φαρμακοποιός από το Σουφλί, καταθέσει σε ραδιοφωνική εκπομπή:  «….Θυμάμαι βρισκόμασταν στις αρχές του 1920  (Μάρτης, Απρίλης), έχει συντελεστή σχεδόν ο επαναπατρισμός των προσφύγων και οι Σουφλιώτες που έχουν καταφύγει στα διάφορα μέρη της Μακεδονίας, επέστρεψαν και άρχισαν να οργανώνουν τη ζωή τους. Οργίαζε τότε η Βουλγαρική και Τουρκική προπαγάνδα για αυτονόμηση της Θράκης και η τότε Κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου κατέλαβε έντονες προσπάθειες για να επαναφέρει τον τόπο στον Ελληνικό ρυθμό ζωής, ιδιαίτερα δε να τονώσει το πατριωτικό συναίσθημα των κατοίκων και ιδιαίτερα της νεολαίας. Μεταξύ των άλλων μέτρων ήταν η άμεση λειτουργία των Δημοτικών Σχολείων και η σύσταση Προσκοπικών Ομάδων σε όλες τις πόλεις της Θράκης....»



 Αριστερά: Σουφλί 1926 ή 1927. Αναμνηστική φωτογραφία των Προσκόπων του Σουφλίου με τους Τοπικούς άρχοντες στη μέση. Αναγνωρίσθηκαν οι βαθμοφόροι Δημήτριος Σεϊτανίδης, Χρήστος Αντώνογλου και Χρήστος Τερζούδης (καθιστοί), Δημήτριος Γλύστρας (3η σειρά), Ιωάννης Καλπάκας (4ος), Χαράλαμπος Καλπάκας (5ος) και Διαμαντής Ζκίδης (6ος) καθιστοί στο έδαφος, Χρ. Τερζούδης, τελευταίος Β΄ σειρά όρθιος και Δημ. Παπαμαυρουδής, 6ος στη πρώτη σειρά επάνω., (Η φωτογραφία από το αρχείο του Συλλόγου Σουφλιωτών Αλεξανδρούπολης). Δεξιά: Σουφλί, δεκαετία του 1920. Αναμνηστική φωτογραφία προσκόπων από το Σουφλί. Δεξιά ο Δημήτριος Γλύστρας. (Η φωτογραφία προέρχεται από το οικογενειακό αρχείο Πασχάλη Γλύστρα).
Και συνεχίζει ο Χρήστος Τερζούδης: «.... Ειδικά στο Σουφλί, πριν έλθει ο Ελληνικός Στρατός, στάλθηκαν άφθονα υλικά, βιβλία, γραφική ύλη, μαθητικά πηλήκια με την κουκουβάγια, στολές προσκοπικές, σάλπιγγες, τύμπανα, κοντάρια, μπάλες, αντίσκηνα και καζάνια. Με χαρά και ενθουσιασμό γραφήκαμε όλοι στον Προσκοπισμό και αμέσως οργανώθηκαν 3 ομάδες, η μία εξωσχολική, με αρχηγούς δασκάλους και βαθμοφόρους άτομα που είχαν προϋπηρετήσει ως Πρόσκοποι στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια της προσφυγιάς.... Άρχισε αμέσως η εκπαίδευσή μας θεωρητικά και πρακτικά με το στήσιμο των αντίσκηνων, με παιχνίδια, ασκήσεις ευκαμψίας και σχηματισμών και την εκμάθηση του προσκοπικού Ύμνου τον οποίο θυμάμαι ακόμα ολόκληρο….. Η πρώτη μας εμφάνιση ήταν η συμμετοχή μας στην υποδοχή του Ελληνικού Στρατού στις 14 Μαΐου 1920. Η χαρά και η υπερηφάνεια μας δεν περιγράφονταν. Στις αρχές Ιουλίου του 1920 πήγαμε στην Κομοτηνή  για την υποδοχή του Βασιλέα Αλέξανδρου….».

Αριστερά: Αίνος Αν. Θράκης 1919 - 1922. Η ομάδα Προσκόπων της Αίνου, που ιδρύθηκε στα τέλη του 1919,  με τις δασκάλες τους σε μια αναμνηστική φωτογραφία. Αναγνωρίστηκαν η δασκάλκα - αρχηγός Πηνελόπη Αχουριώτη (δεξιά) και οι Πρόσκοποι Απόστολος Μπαμπάλας (2η σειρά τελευταίος) και Μαρτίνης Μαρτίνης (πρώτη σειρά 4ος). Δεξιά: Ο Απόστολος Μπαμπάλας, από τους πρώτους Προσκόπους της Αίνου, σε μια αναμνηστική φωτογραφία στη χαμένη πατρίδα Αίνο. Το 1922, με την Μικρασιατική καταστροφή, ήρθε ως πρόσφυγας στην Αλεξανδρούπολη και εντάχθηκε στην προσκοπική ομάδα της πόλης. (Οι φωτογραφίες από το οικογενειακό αρχείο Σταύρου Μπαμπάλα).

Ο  Θεολόγος Ιωαννίδης, εμπορομεσίτης και κτηματίας από την Κομοτηνή και μέλος της πρώτης προσκοπικής ομάδας της Κομοτηνής, σε ραδιοφωνική του συνέντευξη  στην ΕΡΑ Κομοτηνής και στον Μόσχο Κούκο, θυμάται:  «….Το 1918 ήμασταν πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη. Ήμουν μαθητής της Δ΄ τάξης Δημοτικού σχολείου όταν γράφηκα στον Προσκοπισμό,  στη 3η Ομάδα Προσκόπων Θεσσαλονίκης. Εκτός από τις εκδρομές που κάναμε, αναπτύξαμε και άλλες δραστηριότητες στον κοινωνικό τομέα όπως π.χ. ψάλλαμε τα κάλαντα και διαθέταμε τις εισπράξεις για ομήρους που γυρνούσαν από την παλαιά Βουλγαρία... Απ΄ ότι θυμάμαι το ποσό που μαζέψαμε ήταν πολύ σοβαρό για την εποχή εκείνη...»

(Αριστερά). Κομοτηνή 14 Μαϊου 1920:Ο Στρατηγός Παμίκος Ζυμβρακάκης, έχοντας δίπλα του τον εκπρόσωπο της Ελληνικής Κυβέρνησης στη διασυμμαχική δύναμη Χαρίση Βαμβακά χαιρετά τους Προσκόπους που του αποδίδουν τιμές εξερχόμενος του Μητροπολιτικού Ναού της Παναγίας μετά τη δοπξολογία για την απελευθέρωση της πόλης. (Η φωτογραφία από το ένθετο ΙΣΤΟΡΙΚΑ της Ελευθεροτυθπίας τγης 11ης Μαϊου 2000). Δεξιά η Ελληνική Προσκοπική Ομάδα από τις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης το 1921. (φωτο photoarc.sep.org.gr/displayimage).

«... Στη Κομοτηνή, ήλθαμε τον Αύγουστο του 1920. Αμέσως γράφτηκα στην 1η Ομάδα Προσκόπων της ενορίας της Παναγίας…… Παλαιότεροι Πρόσκοποι είχαν συμμετάσχει στην υποδοχή του τότε Βασιλιά Αλέξανδρου στην Κομοτηνή και μάλιστα με ειδική προσκοπική κραυγή. Εκείνο που μου έκανε εντύπωση ήταν το γεγονός ότι οι Αρχηγοί μας ήταν πολύ άξιοι και έτσι έφυγα με τις καλύτερες εντυπώσεις από τον Προσκοπισμό όταν επήγα στην Αθήνα για να σπουδάσω».

Αριστερά: Αλεξανδρούπολη 1921  Ο Πρόσκοπος Ευστράτιος Παπουτσάκης, της πρώτης προσκοπικής ομάδας του Δεδέαγατς, στο κέντρο της στολισμένης με τα γιορτινά τηγς πόλης. Πιθανόν να πρόκειται για την πρώτη επέτειο της απελευθέρωσης της πόλης. (Η φωτογραφία από το αρχείο Γιώργου Παναγιώτου). Δεξιά: Αλεξανδρούπολη 1923 ή 1924. Τρείς από τους πρώτους Προσκόπους της Αλεξανδρούπολης. Από αριστερά Κυριάκος Νένδος (ήρθε το 1922 από την Αίνο), Νίκος Καλογύρου και Ιωάννης Φιμερέλης (η φωτογραφία από το οικογενειακό αρχείο Γεωργίου Πετείνου).

Ο Στράτος Παπουτσάκης, επιχειρηματίας της Αλεξανδρούπολης και μέλος της πρώτης προσκοπικής ομάδας του Δεδέαγατς, σε αφήγησή του στον γράφοντα, πέραν της εξιστόρησης της συμμετοχής του με την προσκοπική πομάδα της πόλης στην έπαρση της Ελληνικής σημαίας στις 13 Μαΐου 1920 μπροστά στο Διασυμμαχικό Στρατηγείο, σημερινό Ταχυδρομείο, ανέφερε και το εξής περιστατικό.  «....Μετά την υποστολή της Γαλλικής και την έπαρση της Ελληνικής σημαίας το πρωί της 13ης Μαΐου 1920 μπροστά στο σημερινό Ταχυδρομείο, με φώναξε ο Αρχηγός μας Γιώργος Φίτσιος μαζί με μερικά άλλα παιδιά, και μας είπε, την επομένη 14 Μαΐου και ώρα 6 το πρωί να είμαστε στο λιμάνι με τις  προσκοπικές μας στολές μας και τα σακίδιά μας, έτοιμη για εκδρομή. Πράγματι την επομένη το πρωί ενώ βρισκόμασταν λίγο πιο κάτω από το λιμανάκι, όπου είχαν στηθεί ξύλινες εξέδρες, άρχιζαν να έρχονται μαούνες και να ξεφορτώνουν στρατό.  Κάποια στιγμή ήρθε ένας  αξιωματικός και φώναξε το όνομά μου. Στην ανταπόκρισή μου με πήρε με ανέβασε στο άλογό του και μου ζήτησε να τον οδηγήσω μαζί με 6-7 άλλους στρατιώτες στο χωριό «Τσεκέρ – Δεκλή», το σημερινό χωριό Αμφιτρίτη, όπου και τους, οδήγησα. Την γύρω από τη πόλη περιοχή και τα χωριά της  τα γνωρίζαμε καλά από τις συχνές εκδρομές που κάναμε με τη προσκοπική μας ομάδα. Έξω από το χωριό και στην άκρη του υψώματος πάνω από το ποτάμι της Μαΐστρου, έβαλαν σκοπιά για να φυλάνε τη σιδηροδρομική γραμμή που περνούσε από κάτω. Οι άλλοι Πρόσκοποι που περίμεναν και αυτοί στο λιμάνι, οδήγησαν άλλες στρατιωτικές ομάδες σε άλλες τοποθεσίες γύρω από τη πόλη και προς τα Λουτρά...».

Αριστερά: Η Ομάδα Προσκόπων του Άβαντα έξω από το Δημοτικό Σχολείο του χωριού το 1929. Αναγνωρίσθηκαν (1η σειρά επάνω) Κουτσουλιέρης, δάσκαλος, Βασ. Παπαδόπουλος (2), Πρόδρομος Μακρίδης (5), Κοντόπουλος (8), Ρήγας, Αστυνόμος, (2η σειρά) Νικ. Καβακόπουλος, Πρόεδρος Κοιινότητας, Λάμπρος Χλωρίδης (2), Απόστολος Σιδηρόπουλος (3), Χρήστος Χουρσίδης (6), Βασ. Χατζηδήμου (7), Στράτος Κουρκουλής (8), Ιωάν. Λεοντόπουλος (9), Στάθης Δημητριάδης (11) και Χρ. Παπαϊωάννου, Γραμματέρας Κοινότητας, (3η σειρά) Στέργιος Μπαξεβανίδης, Μηνάς Σιδηρόπουλος, Κώστας Τσαλικόπουλος, Σάββας Αβραμίδης, Γαβριήλ Γαβριηλίδης, Ιωάννης Χουρμούζης, Ηλίας Κυριακίδης και Γιάννης Σιδηρόπουλος. (Η φωτογραφία προσφέρθηκε από τον Πολυχρόνη Σουσουρίδη). Δεξιά:: Η ομάδα Προσκόπων της Ξάνθης παρελεύνει στους δρόμους της Δράμας, αρχές δεκαετίας του 1930.
Εκτός από το Δεδέαγατς, την Κομοτηνή, το Σουφλί, την Αίνο, το Κάραγατς,  την Ανδριανούπολη, τη Καλλίπολη και σε άλλες πόλεις της Ανατολικής Θράκης,  προσκοπικές ομάδες ιδρύθηκαν, με την ενσωμάτωση της Θράκης στην Ελλάδα καιστον  Άβαντα,  τη Σαμοθράκη, αργότερα στα Λάβαρα, στο Διδυμότειχο και στην Νέα Ορεστιάδα και μετά τον πόλεμο  στις Φέρες, στο Τυχερό στη Βύσσα, και την Αισύμη.
  

Σχετικά είναι και τα άρθρα:
1) «Η συμβολή των Προσκόπων στην απελευθέρωση της Θράκης» (www.ordteo.gr) και  2) Αναμνήσεις από την απελευθέρωση του Δεδέαγατς»  (www.ordteo.gr)

Κυριακή, 15 Ιουλίου 2012

Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ 1941 -1944 ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ



Αφορμή για να γραφεί αυτό το άρθρο ήταν η αποστολή από  συγγενή μου μερικών σπάνιων φωτογραφιών από τις δραστηριότητες των Βουλγαρικών στρατευμάτων στην Αλεξανδρούπολη την περίοδο 1941 – 1944. (Προέρχονται, όπως αναφέρει, από τα Βουλγαρικά αρχεία). Κάποιες από αυτές, μαζί με άλλες που ήδη είχα στη συλλογή μου που έχουν δημοσιευθεί και στο βιβλίο μου "Προκτήτωρ Πόλις", παρουσιάζονται  σήμερα με το άρθρο αυτό. Σημειώνεται επίσης ότι η αναφορά στην ιστορία και στα γεγονότα της τότε εποχής δεν αντιστρατεύεται τη μεταξύ των δύο λαών υπάρχουσα σήμερα φιλία και καλή γειτονία. - Θόδωρος Ορδουμποζάνης.

Στην Αλεξανδρούπολη το βράδυ της 6ης προς 7ης Απριλίου 1941, ενώ έφθαναν από το πολεμικό μέτωπο τα νέα ότι τα οχυρά στην Νυμφαία και του αυχένα του Εχίνου άρχισαν να καταρρέουν και επίκειται η εισβολή των Γερμανών, κατέπλευσε στο λιμάνι το επιβατηγό πλοίο «ΕΣΠΕΡΟΣ» και, μετά από εντολή της Κυβέρνησης, επιβιβάσθηκαν σε αυτό όλες οι αρχές της πόλης (ο Μητροπολίτης Ιωακείμ, ο Νομάρχης Δαμιανός Μοσχονάς, ο Δήμαρχος Αλτιναλμάζης, ο Διοικητής Χωροφυλακής Έβρου, που φρόντισε και την διεκπεραίωση αυτής της αποστολής, το προσωπικό των Δημοσίων Υπηρεσιών και ένας λόχος Παθητικής Αεράμυνας που είχε έδρα την Αλεξανδρούπολη), προκειμένου να μεταφερθούν στη Σαμοθράκη και από εκεί σε ασφαλές και ελεύθερο μέρος της Ελλάδας, εν όψει της επικείμενης εισόδου των Γερμανών στη πόλη. Έτσι στις 7 Απριλίου 1941, όταν τα Γερμανικά Στρατεύματα εισήλθαν στην Αλεξανδρούπολη, αντίκρισαν μια έρημη πόλη. Δεν υπήρχαν επίσημες αρχές για να διαπραγματευθούν μαζί τους την παράδοση και κατοχή της πόλης. Οι Γερμανοί διόρισαν προσωρινά ως Νομάρχη τον Γερμανομαθή Αναστάσιο Πίντζο και δήμαρχο τον Κωνσταντίνο Σαρίδη, γνωστό για τα φιλογερμανικά του αισθήματα. Οι δύο αυτοί είναι που είχαν την πρωτοβουλία της σύνταξης της επιστολής προς τον Χίτλερ εκ μέρους της επιτροπής του λαού της Αλεξανδρούπολης. (περισσότερα στο www.ordteo.gr «Ως ευπαρέστητε στην Αλεξανδρούπολη Φίρερ»)

Όμορφη και έρημη αποθανάτισε (αριστερά) τη πόλη ο φωτογραφικός φακός της βουλγαρικής προπαγάνδας στη διάρκεια της κατοχής. Τα σύννεφα των διωγμών, της πείνας, της δυστυχίας, της απόγνωσης και μιας ακόμη προσφυγιάς έχουν απλωθεί πάνω από την κατεχόμενη πόλη. Τις ομορφιές της πόλης (δεξιά) θέλησαν να προβάλουν οι βουλγαρικές αρχές κατοχής εκδίδοντας μια μεγάλη σειρά φωτογραφιών με λεζάντες στα βουλγαρικά, στη προσπάθειά τους να δείξουν προς τα έξω ότι η πόλη είναι Βουλγαρική. Την ψυχή των ελλήνων κατοίκων της πόλης δεν μπόρεσαν ποτέ να την αποθανατίσουν. Απουσιάζει σε όλες τις φωτογραφίες τους. Άλλωστε πολλοί κάτοικοι της πόλης είχαν πάρει ήδη τον γνωστό από παλιά, λόγω των βουλγαρικών διωγμών, δρόμο της προσφυγιάς.

Στις 21 Απριλίου 1941, οι Γερμανοί παραχώρησαν την διοίκηση της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας στους Βούλγαρους. Από το τρίτο δεκαήμερο του Απριλίου, με την άδεια των Γερμανών εμφανίστηκαν τα πρώτα Βουλγαρικά στρατεύματα, ενώ οι Γερμανικές δυνάμεις, από τις αρχές του δεύτερου δεκαήμερου του Μαΐου, άρχισαν να εκκενώνουν τμηματικά την περιοχή, εκτός από μία ζώνη εδώ στον Έβρο (από τις Φέρες μέχρι το Διδυμότειχο) που τελούσε υπό Γερμανική κατοχή και στην οποία οι Γερμανοί αναγνώρισαν όλες τις δημόσιες, δημοτικές, κοινοτικές, δικαστικές και αστυνομικές αρχές και τις διατήρησαν. Για τον λόγο αυτό η περιοχή ονομάσθηκε «Ουδετέρα Ζώνη».
  Σύμφωνα με αυτά που αναφέρουν στο πίσω μέρος οι φωτογραφίες πρόκειται για την άφιξη στη πόλη ανώτατου Γερμανού Αξιωματικού στις 6 Μαϊου 1942, ο οποίος (αριστερά) επιθεωρεί τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής στον χώρο μπροστά στη Νομαρχία στη παραλία, ενώ (δεξιά) αποδίδει τιμές στα παρελαύνοντα κατοχικά  βουλγαρικά στρατεύματα μπροστά στη σημερινή στρατιωτική λέσχη.

Οι Βούλγαροι, με την έλευσή τους, κατέλαβαν βίαια όλα τα δημόσια κτίρια της πόλης, εκδίωξαν όλους τους εναπομείναντες Έλληνες υπαλλήλους και ανέλαβαν τη διοίκηση αυτής. Και ακολούθησε η σκληρή κατοχή, συνεπεία της οποίας πολλοί κάτοικοι εξαναγκάσθηκαν να ακολουθήσουν για μια ακόμη φορά τον δρόμο της προσφυγιάς. Η Λήμνος, η Θεσσαλονίκη, ο Βόλος, η Αθήνα και άλλες πόλεις που ήταν έξω από τη Βουλγαρική διοίκηση, ήταν οι τόποι όπου κατέφευγαν οι περισσότεροι πρόσφυγες της πόλης για να αποφύγουν τη νέα Βουλγαρική κατοχή. Όσοι παρέμειναν εδώ υπέστησαν τα σκληρά μέτρα σε βάρος των κατοίκων από τις Βουλγαρικές Αρχές κατοχής που είχαν σαν κύριο μέλημα τον πλήρη εκβουλγαρισμό της περιοχής. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι ο Έβρος είναι από τους πρώτους Νομούς που άρχισαν την αντίσταση κατά των κατακτητών και έγραψε χρυσές σελίδες στον αγώνα της Εθνικής Αντίστασης.


Αριστερά: Ο εορτασμός της δεύτερης Ανάστασης του Πάσχα του 1942, μπροστά στο κτιριο της παλιάς Νομαρχίας στην παραλία, όπου είχε στηθεί από τις βουλγαρικές αρχές ειδική εξέδρα, επάνω στην οποία διακρίνεται ο βούλγαρος Μητροπολίτης της περιοχής και οι περί αυτόν ιερείς. Διακρίνεται στο βάθος η οικία Φαράτση και στην άκρη αριστερά το κτίριο του ταχυδρομείου. Δεξιά: Από την επιθεώρηση των βουλγαρικών στρατυευμάτων κατοχής στην Αλεξανδρούπολη από ανώτατο Γερμανό αξιωματικό στις 6 Μαϊου 1942. Το κτίριο που φαίνεται είναι η οικία Μινάρδου, στη θέση της οποίας σήμερα έχει ανεγερθεί πολυώροφο κτίριο.

Από τις Βουλγαρικές αρχές, διατάχθηκε η άμεση εξάλειψη των ελληνικών επιγραφών από τους Ναούς και επιβλήθηκε να μνημονεύεται στο εξής στις θείες λειτουργίες ο βασιλιάς Βόρης και ο Βούλγαρος Έξαρχος. Ταυτόχρονα τέθηκε σε εφαρμογή το μεγαλόπνοο σχέδιο βουλγαροποίησης της περιοχής:
Το σχέδιο, μεταξύ των άλλων, προέβλεπε: α) Την υποχρεωτική χρησιμοποίηση της βουλγαρικής γλώσσας στις επιγραφές των καταστημάτων. β) Την καθιέρωση ως μοναδικής γλώσσας συνεννοήσεως με τις αρχές τη βουλγαρική και την υποχρέωση έκδοσης βουλγαρικής ταυτότητας. γ) Το κλείσιμο όλων των ελληνικών σχολείων και τη λειτουργία μόνο βουλγαρικών. δ) Τον υποχρεωτικό εφοδιασμό καταστημάτων και σπιτιών με βουλγαρικές σημαίες. ε) Την μετονομασία των ελληνικών οδών με βουλγαρικές. στ) Την οικονομική αφαίμαξη του ελληνικού στοιχείου με την επιβαλλόμενη ανεργία, τη βαριά φορολογία, τον αναγκαστικό δανεισμό από το βουλγαρικό Δημόσιο, τις αρπαγές κ.ά. ζ) Την τρομοκράτηση με βιαιοπραγίες και απαγορεύσεις και την εξαθλίωση των λαϊκών τάξεων, κυρίως με τους περιορισμούς στη διατροφή, το νερό, τον φωτισμό. η) Την καταστροφή πολλών μνημείων και το σβήσιμο των ελληνικών επιγραφών σ΄ αυτά. και θ) Την δημογραφική αραίωση του τόπου, καθώς με τις διάφορες πιέσεις προωθούνταν η εκούσια ή ακούσια μετανάστευση των Ελλήνων κατοίκων του.

Αριστερά: Ιστιοφόρα καϊκια αγκυροβολημένα στο λιμανάκι της Αλεξανδρούπολης, κατά τη περίοδο της Γερμανοβουλγαρικής κατοχής, με τη "σβάστικα" υψωμένη στα άλμπουρά τους. Δεξιά: Οι ψαράδες της Αλεξανδρούπολης, ακόμα και στα δύσκολα χρόνια, δε σταματούν να αγωνίζονται νυχθημερόν με τις φαμίλιες τους για να εφοδιάσουν τους λιγοστούς εναπομείνμαντες στη πόλη συμπολίτες τους με ό,τι εκλεκτό έχει το Θρακικό Πέλαγος. Πολύτιμη όμως ήταν η συμβολή πολλών από αυτούς και στον αγώνα για την απελευθέρωση της χώρας, αλλά και στη μεταφορά με τα σκάφη τους πατριωτών που κινδύνευαν από το κατοχικό καθεστώς καθώς και τον οπλισμό και τα άλλα αναγκαία πολεμοφόδια προς τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης στο εσωτερικό του Νομού. Σχεδόν όλοι τους έμειναν άσημοι και ξεχασμένοι. Και όμως ήταν από τους πρώτους που ρίχτηκαν στον αγώνα!
 Οι Βούλγαροι προσπάθησαν επιπλέον να αποστερήσουν τον ελληνικό πληθυσμό από τους πνευματικούς ηγέτες και τα ηθικά στηρίγματά του. Πρώτοι απελάθηκαν στη γερμανοκρατούμενη Ελλάδα οι Μητροπολίτες, οι οποίοι ειδοποιήθηκαν να αποχωρήσουν από τις έδρες τους μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Οι επιστήμονες, οι διανοούμενοι και γενικά όσοι μπορούσαν να επηρεάσουν τον πληθυσμό λόγω της μόρφωσης και του κύρους τους εκδιώχθηκαν. Η ανάληψη της οικονομικής ζωής από τους κατακτητές ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την πλήρη βουλγαροποίηση. Οι περιουσίες αυτών που είχαν καταφύγει στη γερμανοκρατούμενη Ελλάδα δημεύτηκαν και μόνο όσοι επιστρέφοντας δήλωναν ότι είναι … βουλγαρικής καταγωγής, έσωζαν τα υπάρχοντά τους. Σε άλλες περιπτώσεις εφαρμόστηκε η μέθοδος του αναγκαστικού συνεταιρισμού ή ακόμα και ο εξαναγκασμός σε υπογραφή δηλώσεων, με τις οποίες οι Έλληνες … δώριζαν τις περιουσίες τους στο βουλγαρικό δημόσιο. Το Νοέμβριο του 1941 επιβλήθηκαν εξοντωτικοί φόροι που κάλυπταν σχεδόν την αξία των ακινήτων, τα οποία υποτίθεται ότι φορολογούσαν, ενώ οι φόροι εισοδήματος ήταν μυθωδώς δυσανάλογοι με τα πραγματικά κέρδη των επαγγελματιών, των εμπόρων και των βιοτεχνών.


Αριστερά: Τίποτε το ελληνικό δεν θέλουν οι βουλγαρικές αρχές να θυμίζει η πόλη κατά τη διάρκεια της κατοχής τους, το 1941-1944. Ακόμ η και οι επιγραφές των καταστημάτων και των εργαστηρίων πρέπει να γράφονται στα βουλγαρικά. Μας το υπενθυμίζει η επιγραφή του καροποιείου του Γιάννη Γκαϊνταρτζάκη, ο οποίος φωτογραφίζεται με δύο συμπολίτες του και τους μικρούς (μάλλον μαθητευόμενους) Αναστάσιο Σουλακάκη (αριστυερά) και Γιώργο Λάϊο (δεξιά). Δεξιά: Η παρουσία τους ως " κατακτητών" στη πόλη είναι αφορμή για μια αναμνηστική φωτογραφία στο ημιτελές λιμάνι με φόντο στο βάθος το λάφυρο της κατοχής τους, την ερημωμένη πόλη!
 Η υπεραυτάρκης και με μεγάλα αποθέματα εγχωρίων προϊόντων Θράκη, εξαιτίας των κατασχέσεων, της καταλήστευσης, των απελάσεων και της ανασφάλειας που επικρατούσε, βρέθηκε πολύ σύντομα σε οικτρή επισιτιστική κατάσταση. Η εξεύρεση τροφίμων ειδικά στα αστικά κέντρα ήταν σχεδόν αδύνατη και οι Έλληνες ούτε καν το δελτίο διανομής άρτου μπορούσαν να αγοράσουν. Χρυσά σκεύη, πολύτιμα έργα τέχνης, οικογενειακά κειμήλια, επιστημονικές βιβλιοθήκες και γενικά ό,τι μπορούσε να πουληθεί, εκποιούνταν σε εξευτελιστικές τιμές για να εξασφαλιστεί η αγορά λίγων γραμμαρίων ψωμιού άθλιας ποιότητας. Ο ελληνικός πληθυσμός βρέθηκε εμπρός σε μεγάλα οικονομικά και ψυχολογικά διλήμματα Σε όσους κάμπτονταν και υπέβαλλαν δήλωση περί βουλγαρικής εθνικότητας δίδονταν άφθονες υλικές παροχές. Εντούτοις ελάχιστοι -κινούμενοι από τυχοδιωκτισμό- υπέκυψαν. Η συντριπτική πλειοψηφία διατήρησε σε υψηλά επίπεδα το εθνικό φρόνημα, γεγονός που ερέθιζε τους Βουλγάρους και ενέτεινε την καταπίεση και τα τρομοκρατικά μέτρο. Το βουλγαρικό κράτος κατέβαλε κολοσσιαίες προσπάθειες για να αλλοιώσει την εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού και οι εφημερίδες κατακλύζονταν με δηλώσεις και άρθρα που προέτρεπαν τον βουλγαρικό πληθυσμό σε μετανάστευση προς τη Θράκη και την ανατολική Μακεδονία.

Τον Σεπτέμβριο του 1941 ιδρύεται στην Αθήνα μια κίνηση υπό τον Αλέξανδρο Σβώλο, στην οποία συμμετείχαν οι επιφανέστεροι Μακεδόνες και Θράκες της εποχής για τη σωτηρία της Μακεδονίας και Θράκης από τη βουλγαρική αρπαγή. Στην επιτροπή αυτή συμμετείχε και ο μητροπολίτης Αλεξανδρούπολης Ιωακείμ Καβύρης, που είχε διαφύγει από τον Απρίλιο του 1941 στην Αθήνα. Σε μία της εκτενή διαμαρτυρία, η Επιτροπή διαμαρτύρεται προς τη γερμανική και ιταλική διοίκηση και καταγγέλλει το διωγμό που υφίσταντο η ελληνική εκκλησία, ο κλήρος της και οι Έλληνες κάτοικοι της Θράκης και της Αν. Μακεδονίας αναφέροντας: «...Καταγγείλαμε την προσπάθεια του αναγκαστικού εκβουλγαρισμού της χώρας, τις πρώτες ωμότητες που, δυστυχώς, τις περιμέναμε, ξέροντας ότι όσες φορές οι Βούλγαροι μπήκαν στα ίδια μέρη, έκαναν τα ίδια πράγματα..».


Αριστερά: Το σκάφος  των Αδελφών Νικολάου και Μαρτίνη Μαρτίνη "ΧΑΡΙΤΩΜΕΝΗ", στον ταρσανά της Αλεξανδρούπολης, με την νέα όνομασία που επέβαλαν οι βούλγαροι και  γραμμένη στα βουλγαρικά στη πλώρη του . Από πίσω η φωτογραφία αναφέρει την ημερομηνία 3 Φεβρουαρίου του 1943. Δεξιά : Άποψη της πόλης από τα καμπαναριά του Αγίου Νικολάου τον Οκτώβριο του 1943. Μία από τις δεκάδερς φωτογραφίες που τύπωσαν οι κατοχικές αρχές με βουλγαρικά γράμματα και την ονομασία Δεδέαγατς.

Η Αλεξανδρούπολη πλήρωσε βαρύτατο τίμημα θυσιών. Στην πόλη είχε σχηματισθεί Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας, η οποία έγραφε στον τότε Νομάρχη Στ. Ευταξία μεταξύ των άλλων: «...Η περιουσία μας, η τιμή μας, δεν υφίσταται πλέον. Το μόνο πράγμα που μας απομένει είναι η πίστις μας προς την Ελλάδα...».
Η  γειτνίαση του Νομού 'Έβρου με την τουρκική επικράτεια βοήθησε τη ροή διαφυγής στις συμμαχικές δυνάμεις της Μέσης Ανατολής πολλών συμπατριωτών μας, ενώ το φιλελεύθερο πνεύμα των Εβριτών, σε συνδυασμό με τον ορεινό χαρακτήρα του τόπου, βοήθησε στην ανάπτυξη αξιόλογης αντιστασιακής κίνησης στη διάρκεια της Κατοχής. Ο Νομός 'Έβρου και ακόλουθα και η υπόλοιπη Δυτική Θράκη, υπήρξε από τις πρώτες περιοχές του Ελλαδικού χώρου που απελευθερώθηκε με τις δικές του αντιστασιακές δυνάμεις (Σεπτέμβρης 1944) και παρέμεινε αυτοδιοικούμενος για επτά μήνες, μέχρι τέλους Μαρτίου του 1945.
 Αριστερά: Ο εορτασμός του Πάσχα στον αυλόγυρο του Αγίου Νικολάου. το 1943 με τον διορισμένο από τις βουλγαρικές κατοχικές δυνάμεις Νομάρχη να κρατά ένα λάβαρο με βουλγαρικά γράμμα και να απευθύνεται προς το πλήθος παρουσία του βούλγαρου Μητροπολίτη και των υπολοίπων  κατοχικών αρχών. Δεξιά: Από την επίσκεψη Γερμανού αξιωματούχου και την επιοθεώρηση των βουλγαρικών στρατευμάτων κατοχής τη 6η Μαϊου 1942
Όταν από τον Αύγουστο του 1944, οι Γερμανικές δυνάμεις άρχισαν σταδιακά να αποσύρονται από την Ελλάδα για να χρησιμοποιηθούν σε άλλα μέτωπα, στον Έβρο το Ε.Α.Μ. και το μαχητικό του τμήμα, το ΕΛΑΣ, είχαν ήδη την απόλυτο κυριαρχία στο ύπαιθρο. Και πολύ γρήγορα επεκτάθηκε  και σε όλες τις πόλεις και τα χωριά του Νομού. Από τον Σεπτέμβριο του 1944 σχηματίζονταν από τις δυνάμεις του Ε.Α.Μ. Επιτροπές «Τοπικής Λαϊκής Αυτοδιοίκησης» οι οποίες αναλάμβαναν τη διοίκηση του Νομού, των τριών επαρχιών (Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας) και όλων των πόλεων και των χωριών του Νομού. Στην Αλεξανδρούπολη η Τοπική Λαϊκή Αυτοδιοίκηση αποτελείτο από τους: Δήμαρχο: Χρήστο Κωνσταντινίδη, (αρτοποιό), Αντιδήμαρχο: Απόστολο Εφραιμίδη, (δάσκαλο) και Μέλη Δημοτικού Συμβουλίου τους Κώστα Αρβανιτίδη (αρτοποιό), Χαρίλαο Βολονάση, (δάσκαλο), Αντώνιο Λεριό, (ναυτικό), Δημήτριο Μαρτίνη, (ελαιοκτηματία), Κώστα Παγιώτα, (οικοδόμο) και Παναγιώτη Πιτσιλαδή (λιμενεργάτη). Η έδρα της Τοπικής Λαϊκής Αυτοδιοίκησης της πόλης ήταν στην Στρατιωτική Λέσχη, ενώ της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης με Πρόεδρο τον Αλεξανδρουπολίτη δικηγόρο Παναγιώτη Τζιβελέκη, στο κτίριο της παλιάς Νομαρχίας.