Τρίτη, 16 Οκτωβρίου 2012

Αναστηλώνονται παλιά κτίρια της πόλης



Ξαναζωντανεύουν τα παλιά κτίρια

Λέτε; Να ξαναδούμε ιστορικά κτίρια,  με τη δική τους, εκείνης  της εποχής, αρχιτεκτονική ομορφιά,  να κοσμούν και πάλι  κάποια σημεία της πόλης; Το ερώτημα αυτό γεννήθηκε βλέποντας τον τελευταίο καιρό κάποιες, ελπιδοφόρες είναι η αλήθεια, προσπάθειες, να ξαναζωντανέψουν τα λιγοστά κτίρια του παρελθόντος που τα κουφάρια τους σώθηκαν μέχρι σήμερα! 

Η παλιά Νομαρχία

Οι εργασίες αποπεράτωσης  του κτιρίου της παλιάς Νομαρχίας ή Διοικητήριο της πόλης,  όπως μάλλον, όπως ακούγεται,  θα το λέμε στο μέλλον, βρίσκονται στο τελευταίο στάδιό τους και σύντομα θα παραδοθεί για χρήση! Ανεξάρτητα για το αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με την  νέα αρχιτεκτονική μορφή που έχει,   δίνει μια άλλη νότα με τη παρουσία του στη  παραλία της πόλης. Μαζί με τα κτίριο του ταχυδρομείου, του Δικαστηρίου και του Α΄ Παιδικού Σταθμού, καθώς και τον Φάρο, λίγο πιο πέρα,  δίνουν  ένα δείγμα  της παλιάς κτιριακής  αισθητικής  που επικρατούσε κάποτε στη πόλη! 



Το κτίριο στην αρχική του μορφή ως Ρωσικό Προξενείο αριστερά και ως κατοικία δεξιά.
    
Το κτίριο αυτό, που ανεγέρθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, ήταν ιδιοκτησία του γιατρού Αλεξάνδρου Κρήτη, ο οποίος το 1905 με το υπ΄ αριθμόν 1090 από  27 Ιουλίου 1905 Συμβόλαιο Δωρεάς αιτίας θανάτου  του Συμβολαιογράφου Αθηνών  Ξενοφώντος Κυριαζή, δωρίθηκε από τον ιδιοκτήτη του ιατρό Αλέξανδρο Κρήτη, κάτοικο Δεδέαγατς, « ...προς το Δημόσιον της Ελλάδος υπό τον όρον όπως, μετά τον θάνατόν του το Δημόσιον της Ελλάδος καταβάλλη προς την σύζυγον εκείνου κ. Καλλιόπην Αλεξ. Κρήτη, το γένος Μ. Βερνάδου δέκα (αριθμ. 10) λίρας οθωμανικάς μηνιαίως εφ΄ όρου ζωής αυτής και ότι μετά τον θάνατον του Αλεξάνδρου Κρήτη το Δημόσιον χαίρει το δικαίωμα να νέμεται, κατέχει και διαθέτει την οικίαν  ταύτην ως βούλεται και κατά πλήρες ιδιοκτησίας δικαίωμα...». 



Φθινόπωρο του 1920, το κτίριο χρησιμοποιείται ως Νομαρχία Δεδέαγατς (αριστερά) και αρχές της δεκαετίας του 1960 ως Νομαρχία Έβρου. Ευδιάκριτες οι μετατροπές που έχει δεχθεί το κτίριο με την πλευρική προσθήκη και την αλλαγή της πρόσοψης (δεξιά).
       
Μάλιστα  από το συμβόλαιο δωρεάς προκύπτει ότι «....υπελογίσθη δε παρ΄ αμφοτέρων των συμβαλλομένων ότι η αξία της δωρουμένης οικίας δια την μεταγραφήν δεν υπερβαίνει τας δραχμάς ένδεκα χιλιάδας διακοσίας» και ότι εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου τη δωρεά αποδέχθηκε ο τότε Πρωθυπουργός  της χώρας Δημήτριος Ράλλης, υπό τον όρο ότι η δωρεά αυτή θα εγκριθή από την Ελληνική Βουλή, όπως και εγένετο.


  
Τελική μορφή που είχε λάβει το κτίριο πριν από τη κατεδάφισή του (αρστερά) και η νέα σημερινή του μορφή (δεξιά).
      
Το κτίριο αυτό  προς το τέλος του 19ου αιώνα είχε εκμισθωθεί από τον ιδιοκτήτη του στη Ρωσία και χρησιμοποιήθηκε για αρκετά χρόνια ως Προξενείο της Ρωσίας. Αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1920 απετέλεσε έδρα της Νομαρχίας  Έβρου. Στη συνέχεια υπέστη αρκετές αλλοιώσεις στην αρχική αρχιτεκτονική του μορφή με την επέκτασή του Ανατολικά (οδός Σουλίου) και Δυτικά (οδός Ψαρών) στο υπόλοιπο οικόπεδό του. 


Φωτοτυπία του Συμβολαίου με το οποίο ο Αλέξανδρος Κρήτης δώρησε το κτίριο αυτό στο Ελληνικό Δημόσιο το 1905.
                                                                        
Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, με την καθιέρωση της αιρετής Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και της μεταστέγασης της σε κτίριο της οδού Καραολή και Δημητρίου, χρησιμοποιήθηκε για λίγα χρόνια από τις Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, μέχρι που επί Νομαρχίας Ζαμπουνίδη κατεδαφίσθηκε και στη θέση του ανεγέρθη το σημερινό κτίριο. Το κτίριο αυτό κατά τη διάρκεια της πάνω από ένα αιώνα ζωής του υπέστη αρκετές μεταμορφώσεις και παρά τις εξαγγελίες ότι το νέο κτίριο θα προσομοιάζει με το αρχικό, αυτό δεν έχει τελικά καμία ομοιότητα.

Το παλιό Νοσοκομείο

Τα  παλιό – παλιό Νοσοκομείο, αναπαλαιώνεται και αυτό και ελπίζουμε ότι κάποτε θα τελειώσει και θα αποτελεί άλλο ένα κόσμημα στην βόρεια είσοδο της πόλης, επισκιάζοντας την ασχήμια του σκουριασμένου σιδερένιου δέντρου που κάποιοι τοποθέτησαν μπροστά του, αντί να προβάλουν την πραγματική  και ολοζώντανη  τεράστια παλαιά  δρυ που βρίσκεται 50 μέτρα πιο κάτω, στη συμβολή της νέας λεωφόρου Παπαναστασίου με τη πλατεία μπροστά στο Νοσοκομείο ή τις δύο καστανιές μπροστά στην είσοδο του κτιρίου.  
'


Η αρχική μορφή του κτιρίου αριστερά και η Δυτική πλευρά του κτιρίου μετά το 1945 (δεξιά).
                                                                             
Υπάρχουν δύο εκδοχές για την αιτία της αρχικής ανέγερσης του κτιρίου αυτού. Η πρώτη (και επικρατέστερη) αναφέρει ότι χτίσθηκε για να χρησιμοποιηθεί ως Τουρκικό Σχολείο στα τέλη του 19ου αιώνα, για τις ανάγκες των παιδιών τους. Η άλλη (διατυπώθηκε πρόσφατα από τον Γ. Παναγιώτου στο περιοδικό «Ιατρικές Ώρες» σελ. τ.  3 Νοέμβριος 2007) ότι  ήταν επί Τουρκοκρατίας το νέο Νοσοκομείο της πόλης. 


 Η Ανατολική πλευρά του κτιρίου μετά το 1945 (αριστερά) και η σημερινή του κατάσταση με την έναρξη της αναστήλωσης - αναπαλαίωσής του (δεξιά).
                                                                       
Όταν κτίσθηκε ήταν έξω από τη πόλη στο βόρειο τμήμα αυτής, δίπλα στο ρέμα Βανικιώτη, στο δρόμο προς το Βουλγαρικό οικισμό Ντάμια. Σήμερα βρίσκεται στη συμβολή κεντρικών αρτηριών (14ης Μαΐου – Καβύρη, Παπαναστασίου, Ηροδότου, Θράκης) που σχηματίζουν μπροστά του μία πλατεία. Κατά την διάνοιξη της Ηροδότου ως συνδετήριας με την ΕΓΝΑΤΙΑ (περί το 2005) γκρεμίσθηκε από την ανατολική πλευρά του κτιρίου ένα τμήμα του που προεξείχε και το οποίο δυστυχώς δεν συμπεριλαμβάνεται στην αναστήλωση – αναπαλαίωση που πραγματοποιείται, με αποτέλεσμα να μοιάζει το κτίριο από την ανατολική πλευρά του «κολοβό» και να χάνει την αρχική του αρχιτεκτονική ομορφιά!  Παρόμοιο κτίσμα υπάρχει στη δυτική πλευρά. Είναι βέβαιο ότι από την απελευθέρωση της πόλης μέχρι το 1974 χρησιμοποιήθηκε ως το Νοσοκομείο της πόλης. Αρχές του 1975 το Νοσοκομείο μετακόμισε στο νέο τότε, παλιό σήμερα Νοσοκομείο στη Καλλιθέα και το κτίριο αυτό  χρησιμοποιήθηκε ως Σχολή Νοσηλευτικής του Νοσοκομείου μέχρι το 2002. Έκτοτε  εγκαταλείφθηκε στη τύχη του χωρίς καμία συντήρηση. Ήδη πραγματοποιείται η αναστήλωση- αναπαλαίωσή του για να χρησιμοποιηθεί για σχολικές ανάγκες μετά από χρηματοδότηση του Υπουργείου Παιδείας. 

(σημ. Οι δύο φωτογραφίες της μετά το 1945 περιόδου είναι του Γ. Παναγιώτου  από το περιοδικό «Ιατρικές Ώρες» τ.  3, Νοέμβριος 2007)

Το καπνομάγαζο

Το Καπνομάγαζο, επί της οδού Αίνου, φέρνει στη μνήμη μας  όλη τη διαδρομή   από το Δεδέ - Αγάτς του 19ου αιώνα στη σύγχρονη πόλη του 21ου αιώνα. Κτίσθηκε τη δεκαετία του 1890 από την πολυπληθή τότε Καθολική (Φραγκολεβαντίνικη) κοινότητα του Δεδέαγατς, και από το 1894 χρησιμοποιείτο  ως Σχολείο των παιδιών της κοινότητας αυτής. Από το 1898 λειτούργησαν και δύο καθολικές σχολές, μία αρένων  στο κτίριο του «καπνομάγαζου»  και μία θηλαίων, που προσέφεραν σημαντικό εκπαιδευτικό, πολιτιστικό και κοινωνικό έργο. Το 1904, κατά τη διάρκεια μαθητικής έκθεσης, πήρε φωτιά η αίθουσα πειραμάτων και καταστράφηκε μεγάλο μέρος του κτιρίου μαζί τον εξοπλισμό και τις εγκαταστάσεις του και εγκαταλείφθηκε. Το 1913 με την κατάληψη της πόλης από τους Βουλγάρους επιχειρήθηκε να ανεγερθεί στη θέση του κατεστραμμένου σχολείο Σχηματική (Βουλγάρικη) εκκλησία, αλλά μετά από αντίδραση των καθολικών αναγκάσθηκαν οι Βουλγαρικές αρχές να υποχωρήσουν και να κτίσουν τον ναό τους στη θέση που σήμερα βρίσκεται ο Ναός του Αγίου Ελευθερίου. Το 1923 – 1924 πρόσφυγες από την Αν. Θράκη και τον Πόντο, που συνέρρεαν στη πόλη, στεγάζονται προσωρινά στα υπόγεια του ημικατεστραμμένου κουφαριού του κτιρίου, μέχρι την τακτοποίησή τους στους διάφορους προσφυγικούς συνοικισμούς που κατασκευασθήκαν.


                   
 Το καπνομάγαζο το 1924 κατά την ημερα των εγκαινίων του (αριστερά)  και μετά την πτώση της οροφής του κατά την διαδικασία της αναπαλαίωσής του το 2005 (δεξιά).
     
Το 1923 αγοράσθηκε όλο το ακίνητο του ημικατεστραμμένου σχολείου από την εταιρία επεξεργασίας καπνών «ΚΟΜΠΑΝΙ ΖΕΝΕΠΑΛ ΝΤΕ ΤΑΜΠΑ», ιδιοκτησίας του Αγκόπ Ασταρτζιάν (παππού από την μητέρα του συμπολίτη μας Χάρη Ντισλιάν). Το ανακαινισμένο πλέον κτίριο εγκαινιάζεται το 1924 και χρησιμοποιείται για την επεξεργασίας και εμπορία των καπνών της περιοχής. Για τον λόγο αυτόν στο αέτωμά του αναφέρεται η χρονολογία 1924 ως έτος οικοδόμησής του. Έκτοτε και μέχρι σήμερα είναι γνωστό, συνεπεία της χρήσης του,  με το όνομα «Καπνομάγαζο». Λειτούργησε για τα σκοπό που ανακατασκευάσθηκε (επεξεργασία και αποθήκευση καπνών), μέχρι την κήρυξη του Ελληνο- Ιταλικού πολέμου το 1940. Κατά τη περίοδο της κατοχής χρησιμοποιήθηκε ένα διάσημα από τους Βουλγάρους σαν φυλακή και στην συνέχεια, μετά την απελευθέρωση, πριν την έναρξη του εμφυλίου πολέμου προσωρινά ως ξενώνας των προσφύγων από την ύπαιθρο και αργότερα, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, και πάλι ως φυλακή – κρατητήρια αγωνιστών της αριστεράς. Την εποχή που ανακατασκευάσθηκε ως «Καπνομάγαζο» ήταν ένα επιβλητικό κτίριο και από τα λίγα κτίρια που ξεχώριζαν στο κέντρο της πόλης για το ύψος του και τις διαστάσεις του. Χαρακτηριστικές είναι οι φωτογραφίες του κέντρου της πόλης της εποχής εκείνης, όπου φαίνεται να ξεχωρίζει στην γύρω περιοχή.



Το φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας "Η ΠΡΩΤΗ" που αναγγέλει την τραγωδία στο καπνομάγαζο (αριστερά) και η  μορφή που έχει σήμερα το κτίριο  κατά την νέα διαδικασία αναστήλωσής του.
    
Στα μέσα της δεκαετία του 1950 ως αποθήκη σιτηρών και χώρος επεξεργασίας σκόρδων. Στη συνέχεια αγοράσθηκε από τους μετόχους του ΚΤΕΛ Ν. Έβρου για την δημιουργία σταθμού ΚΤΕΛ. Και τέλος το 1995 επί Δημαρχίας Ευαγγελία, χαρακτηρίσθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο ως διατηρητέο και πέρασε στη κυριότητα του Δήμου προκειμένου να αναστηλωθεί και να μετατραπεί σε μία σύγχρονη Δημοτική Βιβλιοθήκη.
Η μελέτη αναστύλωσης του καπνομάγαζου προέβλεπε να διατηρηθεί το κέλυφος του κτιρίου με την εξωτερική τοιχοποιία και τη στέγη και να οικοδομηθεί εσωτερικά του κτιρίου ένα νέο, με σκελετό από οπλισμένο σκυρόδεμα πάνω στο οποίο θα στηριζόταν και το υπάρχον κέλυφος του παλιού κτιρίου. Και ενώ είχαν αρχίσει οι εργασίες αναστύλωσης, την 25η Φεβρουαρίου 2005, κατέρρευσε τμήμα του τοίχου και της οροφής στην βορειανατολική πλευρά του κτιρίου παρασύροντας στον θάνατο τρεις εργαζόμενους. Και από το γεγονός αυτό ξεκινά η Οδύσσειά του! Το Δημοτικό Συμβούλιο, επικαλούμενο κάποιες αποφάσεις της αρμόδιας υπηρεσίας ότι το κτίριο είναι ετοιμόρροπο, αποφάσισε την κατεδάφισή του. Η απόφαση αυτή  ενεργοποίησε ομάδες πολιτών (Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, Οικολογική Εταιρία Έβρου κλπ.), που με τις κινητοποιήσεις τους  πέτυχαν την διάσωση του κτιρίου και την επαναπροκήρυξη  του έργο της αναστήλωσης και αναπαλαίωσής του. Και ελπίζουμε ότι κάποια στιγμή θα μετατραπεί σε ένα επιβλητικό κτίριο που θα στεγάζει τη Δημοτική Βιβλιοθήκη, όπως το είχε οραματισθεί ο αείμνηστος Δήμαρχος  Ηλίας Ευαγγελίδης.   

Το  Επισκοπείο της Καθολικής Εκκλησίας

Έκπληξη  για πολλούς αποτελεί  και η αναπαλαίωση του Επισκοπίου της Καθολικής Εκκλησίας επί της οδού Κομνηνών!  To κτίριο αυτό βρίσκεται πίσω από τον Καθολικό Ναό του Αγίου Ιωσήφ, ο οποίος σώζεται μέχρι σήμερα στη γωνία των οδών Ελ. Βενιζέλου και Κομνηνών.  


Το επισκοπείο (στο βάθος) με την Καθολική Εκκλησία του Αφίου Ιωσήφ παλιά (αριστερά) και το επισκοπείο ανακαινισμένο σήμερα (δεξιά).


Μαζί με την ανέγερση του ως άνω Καθολικού Ναού το 1896, παραπλεύρως αυτού και στην βόρεια πλευρά του, αναγέρθηκε και μία οικία, (Ι.Μονή των ππ. Φραγκισκανών), αποτελούμενη από υπόγειο, υπερυψωμένο ισόγειο, πρώτο όροφο και σοφίτα (δώμα), επί της οδού Κομνηνών επί οικοπέδου εκτάσεως 344 τ.μ., η οποία αποτελούσε την κατοικία του Βικάριου ιερέα και επισκοπείο της κοινότητας. Μετά την αποχώρηση από την πόλη των Καθολικών, παρέμεινε στην κυριότητα της Καθολικής εκκλησίας. Το 1955 στεγάσθηκε στο κτίριο αυτό η Εμπορική Σχολή (Γυμνάσιο), και αργότερα το Οικονομικό Γυμνάσιο μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Έκτοτε και μέχρι το καλοκαίρι του 2007 στο κτίριο αυτό είχε την έδρα της η Τοπική Εφορεία προσκόπων Αλεξανδρούπολης και το 2ο Σύστημα Προσκόπων Αλεξανδρούπολης. 

Οι αποθήκες του τελωνείου

Τέλος πολλά λέγονται και δημοσιεύονται και για τη τύχη των εναπομεινασών παλαιών αποθηκών του τελωνείου στο λιμάνι, δίπλα στο σιδηροδρομικό σταθμό που ανήκουν στον ΟΣΕ και γίνεται προσπάθεια από το Δήμο να περιέλθουν σ΄ αυτόν  ώστε να αναστηλωθούν όσες σώθηκαν και να δοθούν για πολιτιστική χρήση στους  κατοίκους της πόλης.

1 σχόλιο:

  1. Ρε που καταντήσαμε!!! Εκεί που η πόλη μας ήταν γεμάτη με θαυμάσια από αρχιτεκτονικής πλευράς παλιά κτίρια, τώρα πανηγυρίζουμε γιατί γίνεται προσπάθεια να σωθούν 5-6 απ΄ αυτά. Και πρώτοι απ΄ όλους αυτοί που ευθύνονται για αυτό το κατάντημα.... Ευτυχώς που υπάρχετε και εσείς, οι 3-4 γραφικοί εραστές της παλιάς πόλης και της ιστορίας της και υπενθυμίζεται σε μας τους νεότερους τον πλούτο που ξεπούλησαν μερικοί παράγοντες της πόλης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή