Παρασκευή, 15 Φεβρουαρίου 2013

Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ, ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ 1930 (Α΄)



 Η Οικονομική κατάσταση
Δεν πρόλαβε η πόλη να χαρεί την απελευθέρωσή της και την ενσωμάτωσή της στον Εθνικό κορμό και ήρθε η συμφορά της Μικρασιατικής καταστροφής.  Αμέσως η πόλη άνοιξε την αγκαλιά της για να δεχθεί τα καταπονημένα καραβάνια, τους πρόσφυγες από την ανατολή και τον βορρά που ξεριζωμένοι κι ορφανεμένοι, έφταναν ζητώντας ένα αποκούμπι να ξαποστάσουν και μ ια νέα πατρίδα για να τους αγκαλιάσει. Μια κόχη να στεριώσουν το νέο σπιτικό τους.  Και έμειναν πίσω τα θέματα ανάπτυξης της πόλης.  Προείχε πια η αποκατάσταση των προσφύγων. Κι΄ άρχισαν να κτίζονται  νέες, προσφυγικές , γειτονιές, για να στεγάσουν τους νιόφερτους κατοίκους της .  Απολλωνιάδα, Καραγατσιανά, Τσιμεντένια, Καλλιθέα, τα νέα ονόματα των «μαχαλάδων» που δημιουργήθηκαν! Και το πρώτο, μετά το 1925, Δημοτικό Συμβούλιο είχε γα φροντίδα την ύδρευση, τον ηλεκτροφωτισμό, τα αντιπλημμυρικά έργα των νέων γειτονιών και τη διάνοιξη νέων οδών.



Αριστερά: Η θέα του Θρακικού πελάγους, η αύρα της θάλασσας και οι θαυμάσιοι μεζέδες των παραλιακών κέντρων, ήταν πρόκληση για τους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης. Εδώ ο Νομάρχης Έβρου Νικολαϊδης με φιλοξενούμενό του επισκέπτη σε παραλιακό κέντρο στα μέσα της δεκαετίας του 1930. Δεδιά: Χαρακτηριστική αναμνηστική φωτογραφία πολυμελούς προσφυγικής οικογένειας που εγκαταστάθηκε στη πόλη.

Δέκα χρόνια μετά την απελευθέρωση της, η Αλεξανδρούπολη αρχίζει να αναπτύσσεται και να γίνεται ευρύτερα γνωστή ως η πιο προωθημένη ελληνική πόλη προς την Ανατολή, που βρίσκεται σε διαρκή επαφή, λόγω σιδηροδρομικής και ατμοπλοϊκής συγκοινωνίας με την υπόλοιπη Ελλάδα. Το 1930 η πόλη συμπεριλαμβάνεται για πρώτη φοράς στον ταξιδιωτικό οδηγό του Ελευθερουδάκη και γίνεται ευρύτερα γνωστή ανά το Πανελλήνιο. Ήδη και οι ημερήσιες εφημερίδες των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης δημοσιεύουν πολύ συχνά ρεπορτάζ από τη νέα πόλη. Ειδικά η ημερήσια εφημερίδα της Θεσσαλονίκης «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» στις στήλες της «Το Βήμα των Επαρχιών» και «Η Μακεδονία εις τα επαρχίας» δημοσιεύει τακτικά ανταποκρίσεις συνεργατών της για τη «νέα πόλη», όπως αποκαλούν την Αλεξανδρούπολη.



 Αριστερά: Τα λαντό - "παϊτόνια" όπως τα έλεγαν οι ντόπιοι - ήταν τα μέσα μεταφοράς κυρίως των πλουσίων κατοίκων και των επισκεπτών της πόλης. Στάθμευαν στο κέντρο της πόλης και κατά την άφιξη των τρένων συγκεντρώνονταν όλα στο σιδηροδρομικό σταθμό. Δεξιά: Άποψη της οδού Ελευθερίου Βενιζέλου, όπως λεγόταν τότε η κεντρική Λεωφόρος.



Στις 26 Ιουνίου 1931, ο απεσταλμένος  της Κ. Σκαλτσάς, αναφέρει: «Ο ξένος που επισκέπτεται την Αλεξανδρούπολη μένει εκστατικός μπρος στα τόσα θέλγητρά της. Τι δεν παρουσιάζει η θαυμάσια αυτή Θρακική πολίχνη, η πρωτεύουσα του Έβρου; Έχει μία ρυμοτομία που ασφαλώς την ζηλεύουν και αυταί αι μεγαλουπόλεις, ένα κλίμα υγιεινό και πάν τα δροσερό το καλοκαίρι και ένα σωρό άλλα ωραία πράγματα, που εξασφαλίζουν την άνετη και ευχάριστον διαμονήν. Τώρα μάλιστα  που θα μεταφερθούν μέσα στη πόλη και τα περίφημα ιαματικά νερά των Φερρών, η Αλεξανδρούπολη θα καταστεί μια από τις κυριώτερες και τις πιο ενδιαφέρουσες πόλεις...».



Αριστερά: Περιοχή Απολλωνιάδας με τους ψαράδες να ετοιμάζουν τις βάρκεδς τους για το βραδινό ταξίδι στους ψαρότοπους και τους γαριδότοπους της περιοχής ανοιχτά από το ΔΕΛΤΑ του ποταμού Έβρου. Δεξιά: Όλη η οικογένεια βοηθά στον καθαρισμό των δυχτιών. 

Σε άλλη ανταπόκριση του Αλ. Στολίγκα της ίδιας εφημερίδας  στις 10.7.1932, αναφέρει: «Μέσα εις τον σάλον της κακομοιριάς και της δυστυχίας που επικρατεί σε ολόκληρο τη βορειανατολική Ελλάδα, μέσα εις την δίνην της οικονομικής κρίσεως που χαροπαλεύουν οι πληθυσμοί των βορειοανατολικών περιφερειών, η Αλεξανδρούπολις, η μικρή αυτή, αλλ΄ ωραία πόλις, αποτελεί μίαν όασιν. Μεταξύ αυτής και των άλλων γειτονικών πόλεων, δεν υπάρχει καμία σχέσις, αλλά μία δυνατή αντίθεσις, που νομίζει κανείς, ότι αποτελεί παραφωνία στο γενικό ρυθμό της συναυλίας, της Βορείου Ελλάδος. Η Αλεξανδρούπολης με 12.500 κατοίκους της μοιάζει πολύ μια ζωντανή γυναίκα, με το δικό της αέρα, με τα δικά της όνειρα., με τα δικά της πάθη. Μολονότι δεν απέχει πολύ από τις άλλες πόλεις, διατηρεί εν τούτοις μια ξεχωριστή φυσιογνωμία, μια ιδιαίτερη έκφραση, όχι μόνον στις κοινωνικές της συμβάσεις, αλλά κυρίως στις οικονομικές της εκδηλώσεις».


Το καπνικόν ήταν ένα από τα μεγάλα προβλήματα της εποχής εκείνης. Αριστερά, στο εσωτερικό του Καπνομάγαζου, ο ιδιοκτήτης του Αγκόπ Ασταρζιάν με τους συνεργάτες του εξετάζουν την ποιότητα του καπνού κάτω από τα περίεργα βλέμματα των εργατών. Δεξιά. Αγρότισσα - κάτοικος των βορείων οικισμών της πόλης στην επεξεργασία του καπνού.

Όπως διαβάζουμε σε άλλες σχετικές ανταποκρίσεις, παρ΄ όλες τις αντιξοότητες της εποχής η Αλεξανδρούπολη προχωρά σιγά-σιγά, με βήμα σταθερό για τη αναδημιουργία της. Δουλεύει για το μέλλον της και τίποτε δεν ταράζει την εξέλιξή της. Όλοι προσπαθούν εδώ για μια καλύτερη αύριο, ενώ στις άλλες επαρχίες ζουν με τις αναμνήσεις του παρελθόντος εδώ προσπαθούν για το μέλλον και αυτή είναι η επιδίωξη όλων. Στις άλλες επαρχίες καμία εκδήλωση νέου παλμού για νέες κατευθύνσεις, καμία κίνηση για την αναδημιουργία. Γενική σύγχυση, ανησυχία  και απογοήτευση εκεί για το μέλλον. Αντίθετα στην Αλεξανδρούπολη «νέαι ορμαί ξεχειλίζουν και ξεχύνονται για την ανάπλαση των πάντων». Βέβαια υπάρχουν και εδώ πολλά οικονομικά προβλήματα. «Το καπνικόν κατήντησε ο εφιάλτης εκεί και η ανεργία ομοιάζει με τις Ερινύες που κατεδίωκον τον Ορφέα. Όλοι για το καπνικό ομιλούν εδώ ήρεμα και ψύχραιμα. Η μεταφορά των ιαματικών λουτρών, η κατασκευή του λιμανιού, η ανάπτυξις της γεωργίας, της σηροτροφίας, κτηνοτροφίας, αλιείας και αμπελουργίας είναι τα συνθήματα. Αυτή είναι η τρομακτική αντίθεσις που χωρίζει το Νομό Έβρου από τους άλλους Νομούς...».


Αριστερά. Οι ψαρόβαρκες στις ακρογιαλιές της πόλης αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου, ενώ προμηθεύουν τις ταβέρνες της πόλης με τους νόστιμους θαλασσινούς μεζέδες που ξετρελαίνουν τους επισκέπτες της πόλης. Δεξιά.  Άποψη  της πόλης. Το λιμάνι της έχει χάσει τη παλιά του αίγλη και απαιτούνται νέα έργα για να μπορεί να εξυπηρετεί την ενδοχώρα.

Η οικονομική κρίση της εποχής της εποχής έχει παρασύρει σχεδόν όλες τις βορειοανατολικές επαρχίες της χώρας στη καταστροφή, ενώ δεν άφησε  ανεπηρέαστη και την Αλεξανδρούπολη. Σε ανταπόκριση της 26ης Ιουνίου 1931 στη «Μακεδονία», αναφερόμενη στην μεταφορά των ιαματικών νερών στη πόλη και τη μετατροπή της σε Λουτρόπολη, και τα οφέλη που θα προκύψουν από το έργο αυτό, μεταξύ των άλλων διαβάζουμε: «...Γιατί πρέπει να σημειωθεί ότι και η Αλεξανδρούπολις, όπως και αι άλλαι πόλεις, πλήττεται όχι λίγο από την φτώχεια και την ανεργία. Αν εξαιρέσει κανείς την μικράν εμπορικήν κίνησιν της, θα ειδή ότι δεν υπάρχουν και εδώ βιομηχανίαι ή άλλαι εργασίαι, δια την απορρόφησιν των πολλών εργατικών χειρών...».  
Αναφερόμενο το δημοσίευμα στη συνέχεια στο λιμάνι της πόλης σημειώνει: «....Ο λιμήν της Αλεξανδρουπόλεως είχε άλλοτε μεγάλην κίνησιν, ότε ήταν το επίνειον ολοκλήρου της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμηλίας. Εξυπηρετούσε την εποχήν εκείνην μίαν ενδοχώραν από του Αίμου μέχρι του Κρίτζαλι και των Σαράντα Εκκλησιών. Με την νέαν διαίρεσιν των συνόρων μας όμως και με την κατασκευήν λιμένων εις τον Πύργον και την Βάρναν έχασε την αρχικήν του κίνησιν και επεριωρίσθη να εξυπηρετεί τας περιφερείας Έβρου, Κομοτηνής και Ξάνθης. Το διαμετακομιστικόν εμπόριον της Τουρκίας και της Βουλγαρίας μέσω Αλεξανδρουπόλεως είναι σήμερα ελάχιστον. Μπορεί εν τούτοις ν΄ αυξηθή, αν γίνουν τα λιμενικά έργα, αν ανεγερθούν αποθήκαι, αν μειωθούν εις το ελάχιστον τα έξοδα φορτοεκφορτώσεως και κυρίως αν γίνουν σχετικαί συμβάσεις. Δια του Λιμένος της Αλεξανδρουπόλεως  θα μπορέση τότε να εξυπηρετηθεί άπασα η μέχρι του Δουνάβεως ενδοχώρα....».  


Αριστερά: Η γεωργία με την άφιξη των προσφύγων, που έφεραν νέες μεθόδους καλλιέργειας,  πήρε νέα ώθηση και αποτελούσε την κυριότερη πλουτοπαραγωγική πηγή της περιοχής. Στη φωτογραφία καλλιεργητές στη περιοχή Άνθειας. Δεξιά: Ο φούρνος της οικογένειας Μαρτίνη, επί της οδού Πατριάρχου Κυρίλλου με τον ιδρυτή της επιχείρησης Γεώργιο Μαρτίνη και τον γιό του Νικόλαο.

Λόγω των προηγηθεισών κακών καιρικών συνθηκών (παγωνιά, πλημμύρες κλπ.), υπήρχαν ενδείξεις καταστροφής της γεωργικής παραγωγής της περιοχής του έτους 1931.  Από την παραπάνω ανταπόκριση όμως πληροφορούμαστε ότι «...Παρά την μεταδοθείσαν αρχικώς είδησιν ότι η σιτοπαραγωγή κατεστράφη ολοτελώς, αι νεώτεραι, επίσημοι πληροφορίαι παρουσιάζουν τας ζημίας ως ελαχίστας, την δε παραγωγήν αρίστη και πλουσίαν. Αι ειδήσεις αυταί ηκούσθησαν μετ΄ ανακουφίσεως εις την αγοράν της Αλεξανδρουπόλεως, η οποία, ως είναι φυσικόν, έχει κατά μέγα μέρος συνδέση την ύπαρξίν της και την  τύχην της με την καλήν παραγωγήν της παροχθίου του Έβρου αγροτικής περιφέρειας». 


Αριστερά. Σαρακατσαναίοι στο κέντρο της  πόλης κατά τη μετακίνησή τους για τα χειμαδιά. Δεξιά. Αγροτικές κατοικίες  στα γύρω χωριά της πόλης.

Την επομένη όμως χρονιά (1932), παρά την επιδείνωση της οικονομικής κρίσης στην οποία είχε περιέλθει η χώρα,  τα πράγματα για την Αλεξανδρούπολη είναι πολύ καλύτερα, λόγω και της πλούσιας εσοδείας  του αγροτικού τομέα. Όπως διαβάζουμε σε σχετικές ανταποκρίσεις του 1932 στην εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ». «....Η  Αλεξανδρούπολις  στηριχθείσα εις την παραγωγήν της, την οποίαν ας σημειωθεί ότι ανέπτυξε καταπληκτικά, ημύνθη νικηφόρως κατά τα δύο παρελθόντα έτη κατά της κρίσεως  και σήμερον με την πλούσιαν συγκομιδήν της, διαγράφει τον κύκλον της ανορθώσεως. Αι θεομηνίαι του παρελθόντος δεν απογοήτευσαν τον αγροτικόν της πληθυσμόν, αλλά τον ετόνωσαν και τον έκαναν ν΄ αγαπήσει περισσότερον την ευλογημένη γη, η οποία άφθονα εφέτος του παρέχει τους καρπούς  της. Και μόνο να σημειωθεί ότι η παραγωγή σιτηρών θα υπερβεί εφέτος, κατά τους υπολογισμούς των αρμοδίων της συγκεντρώσεως των σιτηρών, τας 20.000.000 οκάδας. Με τέτοια εσοδεία δεν θυμούνται οι παλαιοί κάτοικοι της Αλεξανδρούπολης... Αλλά μήπως η σηροτροφία υστέρησε καθόλου; Ή η αμπελουργία οπισθοδρόμησε; Λες και συνηγωνίσθησαν όλα τα προϊόντα, ποιο να δώσει περισσότερα στον καλλιεργητή. Το ένα απέδωσε περισσότερα από το άλλο και όλα μαζί έδωκαν τόσα, όσα έπρεπε για να σκορπίση η ευτυχία σε όλες τις κοινωνικές τάξεις...».


Αριστερά. Επισκέπτες της πόλης απολαμβάνουν τον καφέ τους στα καφενεδάκια της παραλίας κάτω από τον ίσκιο του "δέντρου του ερημίτη". Δεξιά. Άλλοι επισκέπτες  χαίρονται τον ανοιξιάτικο ήλιο και την απεραντοσύνη της θάλασσας έξω από το ξενοδοχείο "ΑΚΤΑΙΟΝ", όπου διέμειναν.

Από τα ίδια δημοσιεύματα  πληροφορούμαστε ότι μπροστά σε μια τέτοια πλούσια παραγωγή της περιοχής δεν μπορούσαν να μένουν ασυγκίνητες οι Τράπεζες. Και παρά τους περιορισμούς  στις πιστώσεις που είχαν επιβληθεί γενικά στους επαγγελματίες, εμπόρους και αγρότες, στην Αλεξανδρούπολη οι Τράπεζες άνοιξαν διάπλατα τις πόρτες τους και άρχισαν να χορηγούν δάνεια, όπως τον περασμένο καλό καιρό. Και τούτο διότι «...Η παραγωγή τους εγγυάται την εξόφληση όλων των χρεών....». Μάλιστα στο δημοσίευμα για να κατανοηθεί πλήρως το πόσο επέδρασε η κρίση εις την Αλεξανδρούπολη αναφέρεται στο γεγονός ότι από του 1928 μέχρι το καλοκαίρι του 1932 «..τρεις εν όλω πτωχεύσεις εσημειώθησαν επί ολοκλήρου του νομού  γεγονός που δείχνει ότι κρίσις πέρασε  από τη περιοχή χωρίς να την αισθανθεί ο κόσμος..». Και έτσι εξηγείται, όπως αναφέρει γιατί η Αλεξανδρούπολη μοιάζει με όαση ανάμεσα σε όλες τις Βορειοανατολικές επαρχίες.


Άποψη του ψυχαγωγικού κέντρου "ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ", στη παραλία της πόλης,  απέναντι από το Πασαλίκι, το διασημότερο την εποχή εκείνη κέντρο ψηχαγωγίας της ευρύτερης περιοχής.

Ένα άλλο στοιχεία οικονομικής ανάπτυξης της πόλης είναι ο Τουρισμός. Διαβάζουμε σε ένα Λεύκωμα για τη Θράκη που εκδόθηκε την εποχή εκείνη από την Γενική Διοίκηση Θράκης στην αναφορά του για την Αλεξανδρούπολη: «....Τα φυσικά χαρίσματά της την κατέταξαν ήδη εις την πρώτην γραμμήν των θερέτρων, εάν δε ληφθή υπ΄ όψιν ότι η τουριστική κίνησις είς μίαν πόλιν  παραθερισμού είναι ανάλογος προς τον αριθμόν των εν αυτή λειτουργούντων ξενοδοχείων, η σημερινή εξέλιξις αυτής εις διάθεσιν ξενοδοχείων και ψυχαγωγικών κέντρων την ανάγει εις Κέντρον μεγίστου τουριστικού ενδιαφέροντος. Αι ξενοδοχειακαί εγκαταστάσεις της Αλεξανδρουπόλεως αμιλλώνται εις αρτιότητα τας τοιαύτας εγκαταστάσεις των μεγαλυτέρων της Χώρας πόλεων...». Αναφέρεται στη συνέχεια στα άφθονα μέσα συγκοινωνίας, στις αρχαιότητες της περιοχής  και στις εγκαταστάσεις των ιαματικών πηγών και καταλήγει: «....Καθ΄ εκάστην Κυριακήν της θερινής περιόδου συρρέουν εις την Αλεξανδρούπολιν δια των καταπληκτικής επιτυχίας εκδρομικών αμαξοστοιχιών περί τας τρεις χιλιάδας εκδρομέων των πόλεων Ξάνθης, Κομοτηνής, Σουφλίου, Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος, ουκ  ολίγαι δε ειδικαί εκδρομαί διοργανώνονται και εξ άλλων πόλεων: Δράμας, Καβάλας κλπ. Η Αλεξανδρούπολις κατέχει σήμερον λίαν επίζηλον θέσιν εις την χορείαν των τουριστικών κέντρων της Ελλάδος, ανεξίτηλος δε απομένει η ωραία ανάμνησις εις όλους όσοι την επισκεύθησαν, είτε προς λουτροθεραπείαν είτε προς παραθερισμό».


Στο επόμενο:
«Η Αλεξανδρούπολη στις αρχές της δεκαετίας ου 1930. Β΄Κοινωνκή ζωή της πόλης και πολιτισμός.

Βιβλιογραφία

1.- Θόδωρος Ορδουμποζάνης:"Προκτήτωρ Πόλις - Ταξίδι μνήμης στην πρώιμη           Αλεξανδρούπολη", 2006.
2.- Θανάσης Κριτού:«Αλεξανδρούπολη–Η εκατοντάχρονη ιστορία της 1878-1978», 1995.
3.- Ημερήσια εφημερίδα «Μακεδονία» φύλλα της 26ης Ιουνίου 1931 και της   10ης Ιουλίου 1932
4.- Σοφία Κλήμη – Παναγιωτοπούλου, «Το δέντρο του ερημίτη».
5. -Ελευθερουδάκης «Ελλάς – Οδηγός Ταξιδιώτου» 1930.
5.- «Ταξείδι στην Αλεξανδρούπολη», Παιδική βιβλιοθήκη Ε.Π.Α.Δ.Α.
6. - Γεν. Γραμματεία Διοίκησης Θράκης «Λεύκωμα Θρακών», 1937.
7.- Ιστοσελίδα "Γραφική παλιά Αλεξανδρούπολη".

(Ευχαριστώ τον Κυριάκο Ιωσηφίδη, από τον Βόλο, για το πολύτιμο υλικό που μου έστειλε).