Τετάρτη, 6 Μαρτίου 2013

Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ, ΑΡΧΕΣ ΤΗΣΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ 1930 (Β΄)



 Η Κοινωνική και Πολιτιστική κατάσταση

Στο προηγούμενο σημείωμα αναφερθήκαμε στην οικονομική κατάσταση της Αλεξανδρούπολης στις αρχές της δεκαετίας του 1930, δέκα χρόνια μετά την απελευθέρωσή της. Για μια εποχή που, ενώ τη Βόρεια Ελλάδα  την είχε πλήξει η οικονομική κρίση και ο πληθυσμός  και έδιναν την μάχη της επιβίωσης, όπως έγραφαν οι εφημερίδες της  τότε εποχής,  «η Αλεξανδρούπολης, η μικρή αυτή, αλλ΄ ωραία πόλις, αποτελεί μίαν όασιν.  Παρ΄ όλες τις αντιξοότητες της εποχής, προχωρά σιγά – σιγά, με βήμα σταθερό για την αναδημιουργία της. Δουλεύει για το μέλλον της και τίποτε δεν ταράζει την εξέλιξή της..»!



Το κέντρο της πόλης στις αρχές της δεκαετίας του 1930.

Η Αλεξανδρούπολη, δεν διατήρησε κατά την περίοδον αυτήν της οικονομικής θύελλας, μόνο την οικονομική της αντοχή και δεν αγωνίσθηκε μόνον για την οικονομική της ανόρθωση. Παράλληλα κατέβαλε και κάθε προσπάθεια για τη κοινωνική συνοχή της και  για την εξύψωση του πολιτισδτικού της επιπέδου. Διαβάζουμε σχετικά στην εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» της 10ης Ιουλίου 1932 σε ανταπόκρισή της από την Αλεξανδρούπολη: «...Και μπορεί να πή κανείς, χωρίς να διατρέχει τον κίνδυνον να διαψευσθή ότι στην ακτίνα αυτή εσημείωσε αλματικήν πρόοδον, θετικήν που δεν τη συναντά κανείς εις άλλας πόλεις, έστω και μεγαλύτερες απ΄  αυτή. Γι΄  αυτό και διατηρεί σήμερα ένα μουσικοδραματικό σύλλογο  πρώτης τάξεως, ο οποίος επεκτείνει τη δράση του σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής. Με διαλέξεις, παραστάσεις, συναυλίες και με αθλητικές επιδείξεις προσπαθεί να αναπλάσει την νέαν γενεάν, την ελπίδα αυτή του μέλλοντος. Η Δνίς Ισμήνη Μιχαλοπούλου, μία νέα με ευρείαν μόρφωσιν, πέριξ της οποίας περιστρέφονται όλαι αι διανοητικαί δυναμικότητες της Αλεξανδρουπόλεως , είναι άξια συγχαρητηρίων, για το έργο της. Παρατηρείται ακόμη εδώ και μία κίνηση σοβαρή γύρω από τη λογοτεχνία και την ποίηση. Αν δε κανείς κρίνη από τις επιδόσεις διαφόρων έργων, δε μπορεί παρά να ομολογήση ότι η Αλεξανδρούπολις κρύβει διαμάντια, τα οποία αν ζούσαν στην Αθήνα ή τουλάχιστον στη Θεσσαλονίκη, θα είχαν αναγνωρισθή μεσ΄ το διανοούμενο κόσμο...». Και καταλήγει η ανταπόκριση με την αισιόδοξη πρόβλεψη :  «...Αν όμως η Αλεξανδρούπολις  επιτύχη και την μεταφορά των ιαματικών  λουτρών εντός της πόλεως – και θα την επιτύχη χάρις εις τον κ. Δήμαρχο – τότε παίρνει οριστικά την σφραγίδα της Ευρωπαϊκής λουτροπόλεως με τη ζηλευτή οικονομική κίνηση και τη ζηλευτότερη πνευματική ζωή».



Αριστερά: Θεόδωρος Κάστανος, Ο ουσιαστικός ιδρυτής και θεμελιωτής του Διδασκαλείου Αλεξανδρούπολης και διευθυντής  αυτού 1923-1925, από τους βασικούς συντελεστές της πνευματικής ανάπτυξης της πόλης. Δεξιά: Μαθήτριες του Διδασκαλείου. Στο πίσω μέρος η φωτογραφία αναφέρει: "Με τις αγαπημένες μου συμμαθήτριες για να τις θυμάμαι. Τελευταίος χρόνος του σχολείου μου πειά.... Δασκάλες είμαστε όλες παρά 6 μήνες.... όχι παραπάνω. Κυριακή στις 9 του Φλεβάρη του 1930.


Στη πόλη όμως, ήδη το 1925,  λειτουργεί η «Εταιρεία Διανοουμένων», στα μέλη της οποίας συμπεριλαμβάνονται μεγάλοι πνευματικοί άνδρες που σφράγισαν την πνευματική ζωή της χώρας, όπως  ο Διευθυντής του Διδασκαλείου Θεόδωρος Κάστανος, οι μετέπειτα Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι Κωνσταντίνος Βουρβέρης και Βασίλειος Ιωαννίδης, ο φιλόλογος και γλαφυρός ομιλητής Γεώργιος Μαμέλης , ο ιατροφιλόσοφος Αχιλλέας Σαμοθράκης, ο δικηγόρος και Βουλευτής Βασίλειος Μητσόπουλος και άλλοι. Από το 1934 στη κίνηση αυτή και στο πνευματικό δυναμικό της πόλης προστίθεται και ο Ευάγγελος Παπανούτσος που ήρθε στη πόλη ως Διευθυντής της νεοσύστατης Παιδαγωγικής Ακαδημίας. 



Αριστερά: Αναμνηστική φωτογραφία του 1926 χορωδίας - μαντολινάτας της Αλεξανδρούπολης. Δύο νεαροί χορωδοί, ο Χριστόφορος παπαδόπουθλος (όρθιος επάνω δεξιά) και ο Θόδωρος Χαραλαμπίδης (στη μέση σειρά καθήμενος αριστερά), θα αποτελέσουν αργότερα τον πυρήνα της μεγάλης ανάπτυξης που γνώρισε για πολλά χρόνια η χωροδιακή μουσική στη πόλη. Δεξιά: Η χορωδία της Αρμενικής Κοινότητας της Αλεξανδρούπολης, την οποία διηύθυνε ο περίφημος μουσικός Γκραβαρέντς.

Επίσης  από το 1930 λειτουργεί και ο «Μορφωτικός Σύλλογος Αλεξανδρούπολης», με έργο του τη σύσταση βιβλιοθήκης, την πραγματοποίηση θεατρικών παραστάσεων και την πρώτη προσπάθεια για έκδοση ενός περιοδικού. Στη κίνηση αυτή μετέχουν καταξιομένοι πολίτες της πόλης όπως οι δάσκαλοι Χαρίκλεια Παπαδοπούλου και Άγγελος Ποιμενίδης, οι Γιάννης Μάλαμας, Βασίλειος  Λεοντιάδης, ο συγγραφέας Νίκος Πρωτόπαπας, ο εκπαιδευτικός Παναγιώτης Τζιβελέκης,  οι Αθανάσιος Κοσμίδης,  Δημήτριος Λάλας και άλλοι. Οι πνευματικές εκδηλώσεις, οι διαλέξεις, οι μουσικές παραστάσεις με τη συνοδεία πιάνου και οι απαγγελίες  του Συλλόγου αυτού άφησαν εποχή.   Χαρακτηριστικά για το Σύλλογο αυτό ο Αθανάσιος Κριτού αναφέρει: «Κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 30 ο Σύλλογος ανέπτυξε αξιόλογη δράση στο Καλλιτεχνικό και θεατρικό τομέα..... Στα θεατρικά έργα του Σπύρου Μελά, που παίχθηκαν έλαβαν μέρος η Ελένη Σεραφετείνογλου, η οποία αποδείχθηκε πραγματικό θεατρικό ταλέντο και ο Μιχάλης Σοφιανόπουλος. Στο τραγούδι είχε διακριθεί ο Γιάννης Εμμαν., Αλτιναλμάζης ως εξαιρετικός τενόρος, τραγουδώντας άριες από διάφορες όπερες και στο πιάνο τον συνόδευε πάντοτε η δεσποινίδα Ποπούλα Μαλαματίνα. Επίσης στο τραγούδι διεκρίθηκε και η Δεσποινίδα Χρηστίδου,, μετέπειτα σύζυγος Στρατή Μαστράφη, τραγουδώντας επίσης άριες από όπερες, συνοδευόμενη στο πιάνο πότε από τη Πρόεδρο του Συλλόγου Χαρίκλεια Παπαδοπούλου και άλλοτε από τη κα Δημάρχου Ελένη Αλτιναλμάζη...».



Αριστερά: Οι πρώτοι αθλητές - ποδοσφαιριστές του νέου σωματείου της πόλης με την ονομασία "ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ" που ιδρύθηκε το 1927. Δεξιά: Η πρώτη αθλητική ομάδα της πόλης, ο ΕΡΜΗΣ, ιδρύθηκε αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης. Προέρχεται από την ομάδα "Ο ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ", που ίδρυσαν μαθητές του Γυμνασίου που είχαν επιστρέψει από την προσφυγιά  το 1919 από τη Λήμνο και τη Θεσσαλονίκη.


Την δεκαετία του 1930 αναπτύσσεται και η μουσική καλλιέργεια του κοινού της Αλεξανδρούπολης. Σε αυτή συνέβαλε το «Μουσικό Κουαρτέτο», δημιούργημα καθαρά ερασιτεχνικό, που το αποτελούσαν ο Ιούλιος Σπαθάρης (βιολοντζέλο), απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, στο σπίτι του οποίου γίνονταν οι πρόβες, η Τακουή Κιουρτζιάν (πιάνο), καθηγήτρια πιάνου, κοντά στην οποία μαθήτευσαν εκατοντάδες παιδιά, ο Χαράλαμπος Καμπάνταης (βιολί), καθηγητής  Γυμναστικής  της Ζαριφείου Ακαδημίας, ο Μάνος Καλογερόπουλος (μαντολίνο), υπάλληλος των Σιδηροδρόμων και ο Γιώργος Κυρκόπουλος (βιολί). 



Αριστερά: Δεσποινίδες της πόλης ποζάρουν στο φωτογραφικό φακό μέσα στο χώρο του Δημοτικού πάρκου της παραλίας με φόντο το επιβλητικό "Πασαλίκι" και το ημιτελές κτίριο της Ακαδημίας. Δεξιά: Αύγουστος του 1933. Αναμνηστική φωτογραφία κάποιων δεσποινίδων της πόλης .

Αλλά δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω Σύλλογοι. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 λειτουργεί στη πόλη ο «Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων» με έντονο κυρίως κοινωνικό έργο, ο «Σύλλογος Δεσποινίδων Η Πρόοδος» που ιδρύθηκε λίγο αργότερα, καθώς και οι αθλητικοί Σύλλογοι «Μουσικογυμναστικός Σύλλογος ΕΘΝΙΚΟΣ», που ιδρύθηκε το 1927 και υπερείχε στη Μουσική και το ποδόσφαιρο και ο «ΕΡΜΗΣ»,  που  προερχόταν από την ομάδα «Ο ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ» που ιδρύθηκε από μαθητές Γυμνασίου της πόλης που επέστρεψαν από την προσφυγιά το 1919 από Λήμνο και Θεσσαλονίκη και υπερείχε στον κλασικό αθλητισμό.
Σημαντική ήταν και η συνεισφορά στην πνευματική και πολιτιστική κίνηση της πόλης και της Αρμενικής κοινότητας με τους δυο μορφωτικούς και αθλητικούς συλλόγους της παροικίας. Πρόκειται για τους Συλλόγους «Νταρών» και «Μασσίς». Επίσης διατηρούσαν και καλλιτεχνική χορωδία υπό την διεύθυνση του περίφημου μουσικού Γκραβαρέντς.



Αριστερά: Ο Κινηματόγραφος ΗΛΥΣΙΑ του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων όπως ήταν στις αρχές της δεκλαετίας του 1930. Δεξιά: Επισκέπτες της πόλης σε αναμνηστική φωτογραφία στο λιμανάκι της πόλης.

Αλλά η Αλεξανδρούπολη είχε και έντονη κοινωνική ζωή. Υπήρχε ήδη στη πόλη ο κινηματογράφος «ΗΛΥΣΙΑ» ο οποίος χρησιμοποιείτο από το Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων στην ιδιοκτησία του οποίου ανήκε,  για τους χορούς του Συλλόγου έως το 1931 ότε χτίστηκε η Λέσχη Αλεξανδρουπολιτών, στην οποία γίνονταν οι μεγάλοι χοροί και δεξιώσεις της πόλης , αλλά και διάφορα άλλα κέντρα, όπως το «Κέντρο» το πιο κοσμικό ίσως καφενείο της πόλης και το «Ακταίο». Όμως το πιο γνωστό κέντρο ψυχαγωγίας ήταν ο «Δημοτικός Κήπος», όπου το καλοκαίρι υπήρχε πάντα συγκρότημα μουσικής και κάθε Κυριακή, συνέρρεε σχεδόν όλη η Θράκη για να παρακολουθήσει μουσικές, χορευτικές  ή θεατρικές παραστάσεις στην ειδικά διαμορφωμένη για το σκοπό αυτό υπαίθρια σκηνή.



Αριστερά: Το καφενείο "ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ" στο κέντρο της πόλης (γωνία Λεωφόρου Δημοκρατίας και 14ης Μαϊου) ήταν το πιο γνωστό καφενείο της περιοχής και σημείο συνάντησης όλων των ανδρών της πόλης. Δεξιά: Το εσωτερικό του ψυχαγωγικού κέντρου "Δημοτικός Κήπος", στην παραλία της πόλης, απέναντι από το Πασαλίκι, με τους καλον τυμένους σερβιτόρους του και νεαρούς πελάτες.

Το 1930 στη πόλη πραγματοποιούνται για πρώτη φορά με μεγάλη επιτυχία οι Η΄ Πανθρακικοί Αγώνες στίβου με συμμετοχή αθλητών από όλη τη Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, εξ αιτίας  των οποίων έγινε έντονη προβολή της πόλης. Οι αγώνες αυτοί επαναλήφθηκαν και το 1934.
Αλλά και στον τομέα της νεολαίας η Προσκοπική κίνηση συγκεντρώνει στις τάξεις της όλη σχεδόν τη μαθητιώσα νεολαία της πόλης και παρατηρείται πλούσια δράση όχι μόνο στη εξωσχολική διαπαιδαγώγηση των νέων  αλλά και στον κοινωνικό και πολιτιστικό τομέας με πάρα πολλές εκδηλώσεις.



Άποψη της πόλης από το λιμανάκι, την δεκαετία του 1930.

Ένας άλλος τομέας που την εποχή αυτή γνωρίζει άνθιση είναι ο Τύπος. Από το 1922 κυκλοφορεί η εφημερίδα «Φάρος», που εκδόθηκε από τον Δικηγόρο Νικόλαο Βάϊο.  Το 1928 εκδίδεται από τον Χρηστάκη Χριστίδη «Η Φωνή της Θράκης», μια περισσότερη κοσμική παρά ειδησεογραφική εφημερίδα. Μετά εκδόθηκε η «Δυτική Θράκη», με πρώτο Διευθυντή τον Κώστα Αντωνιάδη και στη συνέχεια τους Βασίλειο Νικολαϊδη και Γεώργιο Παπαδόπουλο. Η πρώτη όμως επαγγελματική εφημερίδα ήταν το περιοδικό «Χρόνος» του βαθύτατα δημοκράτη Αθανασίου Ζαρδαλίδη, που κυκλοφόρησε το 1932 και αναγκάσθηκε να κλείσει μετά το κίνημα του Βενιζέλου το 1935. Το 1934 κυκλοφορεί «Ο Αδιάλακτος» του Αθανασίου Αθανασιάδη και το 1935 η κυβερνητική «Αγών» του Βασιλείου Μαλατάκη. Τέλος το 1936 εκδόθηκε από τον δικηγόρο Κώστα Καρυωτάκη η εφημερίδα «Θρακικά Νέα» με διευθυντή τον Θ. Ανδρόνικο.
Όλα αυτά βέβαια μέχρι το 1935, όταν άρχισαν να φαίνονται στον ορίζοντα τα πρώτα σύννεφα του διχασμού. Και η Αλεξανδρούπολη, ως κατά βάση Βενιζελική, πλήρωσε ακριβό τίμημα των πολιτικών εξελίξεων, με αποτέλεσμα να σταματήσει και η οικονομική ανάπτυξη της αλλά και οι περισσότερες πολιτιστικές και κοινωνικές δραστηριότητες που είχαν αναπτυχθεί στη πόλη.

Βιβλιογραφία: 1) Θανάσης Κριτού: «Αλεξανδρούπολη-Η εκατοντάχρονη ιστορία της 1878-1978». 2) Θεόδωρος Ορδουμποζάνης: «Προκτήτωρ Πόλις – Ταξίδι μνήμης στην πρώιμη Αλεξανδρούπολη. 3) Νικόλαος Ράπτης: «Το Διδασκαλείο και η Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρουπόλεως». 4) Σαράντος Καργάκους: «Αλεξανδρούπολη, μια νέα πόλη με παλιά ιστορία». 5) Θανάσης Αποστολίδης: «Αλεξανδρούπολη – μορφές - γεγονότα – Αναμνήσεις». 6) Ημερήσια Εφημερίδα της Θεσσαλονίκης «Μακεδονία», φύλλα της 26ης Ιουνίου 1931 και 10ης Ιουλίου 1932.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου