Τετάρτη, 11 Φεβρουαρίου 2015

Δεδέαγατς: Η Πολυεθνικότητα της νέας πόλης





Η Αλεξανδρούπολη από την δεκαετία του 1870 που ιδρύθηκε ως το 1913 ήταν μια τυπική οθωμανική («αυτοκρατορική») πόλη. Δηλαδή, σ’ αυτήν μετοίκισαν και ζούσαν άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών, γλωσσών και εθνοτήτων. Περισσότεροι από τους κατοίκους ήταν οι Έλληνες και ακολουθούσαν οι Τούρκοι, οι Αρμένιοι, οι Βούλγαροι, οι Εβραίοι και οι Ευρωπαίοι.

 Από διάφορους εμπορικούς κ.λ.π. οδηγούς της εποχής πληροφορούμαστε ότι πληθυσμιακά η πόλη το 1884 είχε 2 ελληνικά σχολεία, 1 τουρκικό σχολείο θηλέων και 1 τουρκικό σχολείο αρρένων. Είναι επίσης γνωστό ότι γύρω στα 1888 περίπου στο σαντζάκι του Δεδέαγατς (Dedeagatch) υπάρχουν 103 τζαμιά, δύο μετζίτια, δύο μεντρεσέδες (Γυμνάσια θρησκευτικής εκπαίδευσης), 111 Δημοτικά, 12 μοναστήρια δερβίσηδων (τεκέδες), 81 εκκλησίες και μοναστήρια, 6 λουτρά, 1.595 καταστήματα, 69 φούρνοι, 22 χάνια, 340 μύλοι, 3 εργοστάσια αλεύρων και 20 τσιφλίκια (giftliks). 
Επίσης από τον εμπορικό οδηγό Annuaire Oriental Commerce, που εκδόθηκε το 1895 στην Κωνσταντινούπολη, πληροφορούμαστε ότι το σαντζάκι του Δεδέαγατς (Dedeagatch) είχε πληθυσμό 70.400 κατοίκους, από τους οποίους οι 29.431 Τούρκοι, 24.973 Έλληνες, 15.602 Βούλγαροι, 285 Αρμένιοι, 48 Εβραίοι και 70 Καθολικοί. Έδρα του ήταν η πόλη του Δεδέαγατς (Dedeagatch) με 4.000 κατοίκους. Είχε 2 εκκλησίες, 1 αρμενική και 1 ελληνική, 2 ελληνικά σχολεία, 2 τουρκικά σχολεία, 1 θηλέων και 1 αρρένων, και 1 βουλγαρικό σχολείο αρρένων.


 Από τον οθωμανικό Σαλναμέ (επετηρίδα) των ετών 1897-8 και από απογραφές που διενήργησαν οι οθωμανικές αρχές ανάμεσα στο 1881-2  και το 1893, καθώς και κατά τα έτη 1906-7 προκύπτει ότι στον καζά και στο σαντζάκι του Δεδέαγατς κατοικούσαν:

Θρήσκευμα
Σαλναμές 1897-8 (καζάς)
Απογραφή 1881/1893 (σαντζάκι)
Απογραφή 1906-7 (σαντζάκι)
Μουσουλμάνοι
11.252
28.532
43.735
Ελληνορθόδοξοι
7.044
23.827
27.573
Αρμένιοι
466
287
456
Βούλγαροι
9.828
12.449
16.923
Καθολικοί
-
84
7
Εβραίοι
62
35
326
Ξένοι υπήκοοι
-
0
13
Σύνολο
65.214
65.214
89.033


Αναλυτικά οι εθνότητες του Δεδέαγατς.

Οι Έλληνες

Οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι οικιστές του Δεδέαγατς και προέρχονταν κυρίως από την τη Μάκρη, τη Μαρώνεια, την Αίνο και άλλους ελληνικούς τόπους, όπως νησιώτες ναυτικοί, Ηπειρώτες κτίστες και αρτοποιοί, από την Φιλιππούπολη, την Αδριανούπολης και τις ευρύτερες περιοχές των πόλεων αυτών.   Ήταν  έμποροι και επαγγελματίες και ήταν ανοιχτοί στις πολιτισμικές επιρροές από τις σύνοικες κοινότητες της πόλης. 


Ο πετρόχτιστος ναός του Αγίου Νικολάου, μαζί με την παρακείμενη Λεονταρίδειο Σχολή, ήταν το εθνοθρησκευτικό κέντρο των Ελληνορθόδοξων του Δεδέαγατς. Θεμελιώθηκε το 1892 και εγκαινιάστηκε το 1901 από τον τότε μητροπολίτη Αίνου, Γερμανό Θεοτοκά. Τα δύο κωδωνοστάσια ανεγέρθηκαν το 1908 με δωρεά του προξένου της Αυστροουγγαρίας, Βλασίου Σούχωρ, ενώ το τέμπλο του θεωρείται αντίγραφο από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας στην Κωνσταντινούπολη. Στο ναό φυλάσσονται η ξυλόγλυπτη εικόνα της Παναγίας της Τριφώτισσας, έργο του 13ου αιώνα από τον Αίνο, και η μικρή εικόνα της Παναγίας της Μαυροφορούσης. Στο χώρο του ναού έγινε στις 15 Μαΐου του 1920 η επίσημη δοξολογία για την απελευθέρωση της πόλης. Είναι πετρόκτιστη βασιλικού ρυθμού  με τρούλο και δύο κωδωνοστάσια. 


Δίπλα εκκλησία, πλην της Λεονταριδείου Σχολής, υπήρχε το 3ο Δημοτικό Σχολείο και το επονομαζόμενο Παράρτημα. Και τα τρία αυτά σχολεία είχαν στη πρόσοψή τους αγάλματα τις 9 Μούσες (από τρία αγάλματα κάθε ένα κτίριο).

Οι Τούρκοι

Οι Τούρκοι κάτοικοι του Δεδέαγατς ήταν κυρίως αξιωματούχοι, υπάλληλοι των τοπικών οθωμανικών αρχών και κτηματίες. Γνωστοί και επιφανείς Τούρκοι ήταν  ο Χατζησαφέτ Μπέης, που είχε στη κατοχή του την ευρύτερη  περιοχή του  λόφου του Αγίου Νικολάου, ο Αλή Μπέης, στον οποίο ανήκε η περιοχή των σημερινών Γυμνασίων  και πάνω και ο Χουσεΐν Μπέης.  

Το μουσουλμανικό τέμενος της Αλεξανδρούπολης ανεγέρθηκε πριν από το 1895. Είναι πετρόχτιστο, διαθέτει μια τετράγωνη αίθουσα προσευχής και μιναρέ και έχει γλυπτές μαρμάρινες διακοσμήσεις στους τοίχους.
Το τζαμί που κάηκε  δύο φορές, κατά τη βουλγαρική κατοχή το 1913-19 και το 1993,  έχει ανακαινιστεί   από την ελληνική κυβέρνηση. Στην δυτική πλευρά του τεμένους υπάρχει ο τάφος ενός  σημαντικού στρατηγού, του Φαΐεκ Χουσεΐν Πασά.


Υπήρχε και δεύτερο τέμενος που καταστράφηκε κατά τη πρώτη Βουλγαρική κατοχή της πόλης και ήταν στη περιοχή που σήμερα είναι το κτίριο του Εργατικού Κέντρου.

 Οι Ευρωπαίοι

Οι Ευρωπαίοι (Φραγκολεβαντίνοι Ιταλοί, Γάλλοι, Αυστριακοί) ήταν υπάλληλοι των προξενείων και  πρακτορείων-ναυτιλιακών εταιριών, τεχνικοί, διοικητικοί και μηχανικοί  του σιδηρόδρομου. Θρησκευτικό κέντρο τους ήταν η καθολική εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ, χτισμένη το 1896 στη γωνία των οδών Βενιζέλου και Κομνηνών και τα δύο σχολεία τους ένα για κορίτσια στη γωνία των οδών Βενιζέλου και Μοσχονησίων και ένα για αγόρια, στο χώρο του καπνομάγαζου, τα οποία χτίσθηκαν την ίδια εποχή με την εκκλησία. 




Οι Φραγκολεβαντίνοι μεταφέρουν στη νέα πόλη μαζί με τις οικογένειές τους και την ευρωπαϊκή κουλτούρα τους, με αποτέλεσμα να μετατρέψουν τον μικρό οικισμό γύρω από το λιμάνι και τον σιδηροδρομικό σταθμό, σε μια σύγχρονη ευημερούσα μικρή πολιτεία, με τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα να επισκιάζει τον ανατολίτικο που είχε μέχρι τότε η περιοχή.




Οι Αρμένιοι
 Οι Αρμένιοι: Οι πρώτοι Αρμένιοι ήρθαν στην πόλη στη δεκαετία του 1870 και εργάστηκαν στην κατασκευή του σιδηρόδρομου και του λιμανιού. Ο αρχικός αυτός πυρήνας εξελίχθηκε αργότερα σε λαμπρή κοινότητα εμπόρων και βιοτεχνών. 

 Το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο ό­μως, τό­σο α­πό πλευ­ράς α­ριθ­μού ό­σο και συ­νε­πειών, κύ­μα Αρ­με­νί­ων με­τοι­κε­σιών προς την Ελ­λά­δα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε α­μέ­σως με­τά τη Μι­κρα­σια­τι­κή κα­τα­στρο­φή το 1922. 


Την εποχή αυτή ήρθαν πολλοί από την Κωνσταντινούπολη, τη Ραιδεστό, την Καλλίπολη και τη Νικομήδεια. Εκκλησιάζονταν στο ναό του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή (Σουρπ Καραμπέτ), ο οποίος χτίστηκε  το 1875 από τους ίδιους τους Αρμένιους με προσωπική εργασία και θεωρείται η παλαιότερη εκκλησία της περιοχής.

 Οι  Εβραίοι

Οι  Εβραίοι ήταν κυρίως έμποροι και σαράφηδες. Παλιές εβραϊκές οικογένειες ήταν οι Χατέμ, Πέππο, Μιτράνι, Ματαλόν κ.α. Όσοι γλίτωσαν μετά το ολοκαύτωμα  μετανάστευσαν  σε άλλα μέρη (Αθήνα, Ισραήλ, ΗΠΑ). Οι τελευταίες οικογένειες που απεχώρησαν από τη πόλη στη δεκαετία του 1960 ήταν των αδελφών Πέπο και Ζαν Ρεϊτάν.


Οι Βούλγαροι
Οι Βούλγαροι:  Οι  περισσότεροι Βούλγαροι ζούσαν κυρίως σε χωριά γύρω από την πόλη (Ντάμια, Ιάνα, Χαλίκιοι κλπ). Στην Αλεξανδρούπολη κατοικούσαν στη συνοικία γύρω από τη σημερινή εκκλησία του Αγίου Ελευθερίου και στη Καλλιθέα. Στη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής (1913-1919) ο πληθυσμός τους σημείωσε αύξηση. 


Μάλιστα είχαν χτίσει και δικό τους ναό αφιερωμένο στους Αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο, ο οποίος μετά την απελευθέρωση της πόλης περιήλθε στους Έλληνες Χριστιανούς και μετονομάσθηκε σε Ναό του Αγίου Ελευθερίου. Μετά  όμως από την ενσωμάτωση της Θράκης στην Ελλάδα οι περισσότεροι έφυγαν στη Βουλγαρία στο πλαίσιο της ανταλλαγής των πληθυσμών. Μετά το 1920 απέμειναν στην πόλη  λίγες οικογένειες  ντόπιων Βουλγάρων που σταδιακά εξελληνίστηκαν.  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου