Παρασκευή, 2 Οκτωβρίου 2015

Πως η πόλη έχασε το ιστορικό κτίριο "Πασαλίκι"!



Παρακολουθώντας τον τελευταίο καιρό την αποπεράτωση των εργασιών αναστήλωσης και  αναπαλαίωσης δύο παλαιών παραδοσιακών και ιστορικών κτιρίων  της πόλης, του παλιού (πρώτου)  Νοσοκομείο και του Καπνομάγαζου και απολαμβάνοντας, καθώς διέρχομαι από έξω την ομορφιά αυτών των υπό αναστήλωση κτιρίων αλλά και την αρχοντιά και των ήδη αναπαλαιωθέν κτιρίων, δηλαδή του Α΄ Παιδικού Σταθμού επί της Λεωφόρου Δημοκρατίας και του Καθολικού Επισκοπίου, επί της οδού Κομνηνών, ο νους μου ανατρέχει σε ένα άλλο παλιό και ιστορικό κτίριο της πόλης , που έχει χαθεί και δεν υπάρχει σήμερα, παρά μόνο σε φωτογραφίες. Αναφέρομαι στο Πασαλίκι, στο επί της παραλιακής Λεωφόρου Βασιλέως Αλεξάνδρου παλιό ιστορικό κτίριο, που κατεδαφίσθηκε επί χούντας και  στη θέση που έχει ανεγερθεί το κτίριο της ΧΙΙ Μεραρχίας.

 Το κτίριο αυτό αποτελούσε  ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης και ένα από τα πιο ωραία αξιοθέατά της. Μαζί με τον Φάρο δέσποζαν στη παραλία, σαν φρουροί, φύλακες αυτής της πόλης, και από ψιλά τ΄ αγκάλιαζε ο προστάτης και πολιούχος της, ο Αϊ Νικόλας των ναυτικών της πόλης, με τα ψιλά καμπαναριά του! Όλα , για χρόνια πολλά, σύμβολα της πόλης! Η ιστορία της πόλης!  Όλοι, ντόπιοι και επισκέπτες, ήθελαν να έχουν μια αναμνηστική φωτογραφία μπροστά στη λυγερόκορμη κορμοστασιά του, αποδεικτικό της παρουσίας τους εδώ ή του περάσματός τους απ΄ αυτή την όμορφη γωνιά του Θρακικού Πελάγους! 


Σήμερα υπάρχει μόνο στις φωτογραφίες! Αποτελεί μια ανάμνηση στους εναπομείναντες παλιούς κατοίκους της πόλης! Και η απορία των νέων για το χαμό του. Πρόκειται για το «Πασαλίκι», ένα πολυώροφο πανέμορφο ξύλινο οικοδόμημα με πέτρινη βάση σε στυλ «μπαρόκ». Στη θέση του υψώνεται τώρα ένα ψυχρό και άκομψο τσιμεντένιο κτίριο του στρατού, η Μεραρχία, φρουρούμενη για να προστατευθεί περισσότερο από τις ερινύες που καταδιώκουν όσους συνέργησαν στον αφανισμό του παρά για οποιονδήποτε άλλο κίνδυνο! 


Για την ιστορία αυτού του κτιρίου έχω αναρτήσει σχετικό άρθρο στην ιστοσελίδα μου τον Ιανουάριο του 2009 με τίτλο «Το Πασαλίκι των αναμνήσεων και των φωτογραφιών», όπου αναφέρεται με λεπτομέρεια όλη η ιστορία του κτιρίου. Με αφορμή  όμως ερωτήσεων και αποριών πολλών νεωτέρων συμπολιτών μας αλλά και των επισκεπτών της πόλης για τον λόγο κατεδάφισής του και της απώλειάς του, παραθέτουμε ένα σύντομο ιστορικό των τελευταίων ετών της ζωής του κτιρίου και των γεγονότων που οδήγησαν στη κατεδάφιση αυτού του ιστορικού κτιρίου.

Η αντίστροφη μέτρηση

Το 1957, οι τελευταίοι ένοικοι του κτιρίου, οι πρόσκοποι , μετακόμισαν στις εγκαταστάσεις του σιδηροδρομικού σταθμού (σημερινό ΚΑΠΙ), ενώ λίγο  πιο μπροστά είχε εγκαταλείψει το κτίριο αυτό και  η Δημόσια Εμπορική Σχολή,  η οποία είχε μετονομαστεί σε Οικονομικό Γυμνάσιο,  και είχε στεγαστεί σε κτίριο της Καθολικής Κοινότητας, δίπλα στην Καθολική Εκκλησία, επί της οδού Κομνηνών.
Από την εποχή αυτή αρχίζει ουσιαστικά και η αντίστροφη μέτρηση της ζωής του! Εγκαταλείπεται σιγά – σιγά στη τύχη του. Το κτίριο δεν συντηρείται. Μένει αφύλαχτο. Διαμένουν σ΄ αυτό  κάποιοι άστεγοι . Οι ξύλινες επενδύσεις του, μέσα και έξω από το κτίριο, αρχίζουν να φθείρονται και να καταστρέφονται. Οι υαλοπίνακες, ο ένας μετά τον άλλο καταστρέφονται, χωρίς να αντικαθίστανται! Τα ξύλινα πατώματα αρχίζουν να τρίζουν και οι εσωτερικές σκάλες του εγκυμονούσαν κινδύνους. Άλλωστε η πόλη είχε πολλά άλλα προβλήματα να λύσει που άφησαν πίσω τους η κατοχή και ο εμφύλιος πόλεμος! Που να βρει καιρό και πόρους να συντηρήσει τα μνημεία της! Μέχρι που επιβλήθηκε στην Ελλάδα η Δικτατορία του Παπαδόπουλου και των άλλων Συνταγματαρχών.

Η χαριστική βολή

Η χαριστική βολή για την εξαφάνισή του ήρθε προς το τέλος του1967, λίγους μήνες μετά την έλευση της χούντας των Συνταγματαρχών στη χώρα μας. Λίγες ημέρες πριν το Στρατιωτικό Καθεστώς απολύσει τους αιρετούς Δημοτικούς Άρχοντες της πόλης (Δήμαρχος ο Δικηγόρος Θωμάς Μιχαήλογλου), και εγκαταστήσει τους εκλεκτούς του, έφθασαν στη Δημαρχία πρωτόκολλο αυτοψίας του Πολεοδομικού Γραφείου της Νομαρχίας και έγγραφα του Υγειονομικού Κέντρου και της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών της Νομαρχίας, με τα οποία γνωστοποιούσαν στον Δήμο ότι «το επί της παραλιακής Λεωφόρου Βασιλέως Αλεξάνδρου κείμενον ξύλινον δημοτικόν οικοδόμημα, γνωστόν ως «ΠΑΣΣΑΛΙΚΙ», εκρίθη ως επικινδύνως ετοιμόρροπον». Έτσι το Δημοτικό Συμβούλιο με την αριθμόν 273/2.8.1967 απόφασή του αποφάσισε με ψήφους 10 υπέρ και μιας κατά «την κατεδάφιση του κτιρίου, λαμβάνοντας υπ΄ όψιν του ότι η απαιτούμενη δαπάνη δια την ριζική επισκευή του εκρίνετο μεγάλη και ασύμφορος δια τον Δήμον». Αλλά η απόφαση αυτή ήταν μόνο η αρχή και προετοίμαζε το έδαφος για το τι θα επακολουθούσε.

 
Λίγες μέρες αργότερα, ο τότε Διοικητής της ΧΙΙ Μεραρχίας με το αριθμόν Φ.9160/9/88905/15.9.1967 έγγραφό του ζητά από τον Δήμο Αλεξανδρούπολης να παραχωρηθεί στον Στρατό για ανέγερση Στρατηγείου ο χώρος που ήταν το «Πασαλίκι», δωρεάν ή έναντι συμβολικού τιμήματος με το «δέλεαρ», «…πέραν των αισθημάτων ασφαλείας και εθνικής υπερηφάνειας, την ανέγερση σύγχρονου αρχιτεκτονικού και καλαίσθητου οικοδομήματος, όπερ θα αποτελεί κόσμημα της πόλης, την αύξηση της εμπορικής της κίνησης, δεδομένου ότι δια την συντήρηση των μονάδων που θα εγκατασταθούν θα δαπανώνται περί τα 70.000.000 δραχμές, αξιοποίηση του παραλιακού χώρου, απόκτηση σύγχρονης αίθουσας για συνεδριάσεις υψηλού στρατιωτικοπολιτικού επιπέδου και άλλα παρόμοια...»


Παρόμοιες απόπειρες από πλευράς Στρατού  είχαν γίνει και στο παρελθόν αλλά είχαν απορριφθεί όλες από την εκλεγμένη Δημοτική Αρχή της πόλης, αρνούμενη να στερήσει από το Δήμο το ιστορικό αυτό κτίριο και το προνομιακό από απόψεως θέσεως τεράστιο οικόπεδό του. Ο Στρατός όμως επέμεινε! Και η εποχή για να ξαναέλθει στην επικαιρότητα το θέμα ήταν κατάλληλη….
Η Παραχώρηση

Το διορισμένο τότε από την χούντα των Συνταγματαρχών Δημοτικό Συμβούλιο Αλεξανδρούπολης, (ήδη από τον Αύγουστο είχε καθαιρεθεί ο εκλεγμένος Δήμαρχος Θωμάς Μιχαήλογλου και το αιρετό Δημοτικό Συμβούλιο), με την υπ΄ αριθμόν 352/18.10.1967 ομόφωνη απόφασή του  «εγκρίνει την δωρεάν παραχώρηση του επί της Λεωφόρου Βασιλέως Αλεξάνδρου κειμένου δημοτικού οικοπέδου (Πασαλίκι) συνολικού εμβαδού μ2 3.051,67, εις το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας υπό τους όρους να χρησιμοποιηθεί αποκλειστικώς και μόνον δια την ανέγερση Στρατηγείου της ΧΙΙ Μεραρχίας, να αναγείρει το κτίριο εντός τριετίας, παρερχομένης δε απράκτου της τριετίας να επανέρθει το οικόπεδο στον Δήμο. Και τέλος αν μεταβληθεί η χρήση του δωρουμένου οικοπέδου η κυριότητά του θα επανέλθει αυτοδίκαια στον Δήμο» Βιαζόταν πάρα πολύ να το γκρεμίσουν, που έβαζαν και προθεσμία για αυτό!

 
Μάλιστα κλείνοντας τη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο ο τότε Αναπληρωτής Δήμαρχος είχε πει: «Παίρνουμε μια ιστορική δια την πόλη απόφαση, αλλά κατά τη γνώμη μου, ενεργούμε δια τα συμφέρον της πόλεως και μόνο»! Πράγματι ή απόφαση ήταν ιστορική, όσο για το συμφέρον της πόλεως αυτό θέλει πολύ σόδα για να το χωνέψουν οι ψυχές των δημιουργών αυτής της πόλης! Στη συνέχεια οι Αλεξανδρουπολίτες συντετριμμένοι και ανήμποροι να αντιδράσουν με σπαραγμό ψυχής παρακολουθούν την κατεδάφισή του. Δυο χρόνια μετά στη θέση του υψώνεται ένα σύγχρονου «αρχιτεκτονικό» και «καλαίσθητο» οικοδόμημα! Η έδρα της ΧΙΙ Μεραρχίας. Ένα πραγματικό «Κόσμημα» της παραλίας της πόλης! 

Ανακαλείται η δωρεά και γίνεται πώληση

 Ένα σχεδόν χρόνο μετά από την πιο πάνω «ιστορική» απόφασή του, το Δημοτικό Συμβούλιο, ύστερα από έγγραφη υπόδειξη του Γενικού Επιτελείου Στρατού με την υπ΄ αριθμόν 298/3.7.1968 απόφασή του τροποποιεί την αρχική απόφαση παραχώρησης του κτιρίου, αντικαθιστώντας τον όρο «Δωρεάν παραχώρησις» με τον όρο «έναντι συμβολικού τιμήματος 750.000 δραχμών», με την αιτιολογία ότι «από έκθεση της συγκροτηθείσης (από το ΓΕΣ) εκτιμητικής Επιτροπής έλαβε γνώση ότι η αξία του δωρεάν χορηγηθέντος δημοτικού οικοπέδου ανήρχετο σε δραχμές 4.588.500 και συνεπώς ο Δήμος εστερείτο σημαντικής αξίας ακινήτου δημοτικής αστικής περιουσίας». 


Ο λόγος αυτής της απόφασης ήταν προφανής. Έπρεπε να διασκεδαστεί η δυσανασχέτηση των κατοίκων της πόλης για το ανοσιούργημά τους. Ίσως όμως και από το γεγονός ότι οι Νομικοί του Επιτελείου, γνώριζαν ότι αυτή η δωρεά μπορούσε στο μέλλον για κάποιους σοβαρούς λόγους (π.χ. το Δημοτικό Συμβούλιο  που δώρισε το ακίνητο ήταν διορισμένο  από τη στρατιωτική χούντα και όχι αιρετό κ.λ.π.).  να ανακληθεί και πιθανόν να ήθελαν να σιγουρέψουν την παραχώρησή του και να στερήσουν οριστικά το δικαίωμα της πόλης να εκμεταλλευθεί αυτή για λογαροασμό της το προνομιούχο αυτό οικόπεδο.

Μια νέα εποχή για την πόλη
Η κατεδάφιση αυτού του κτιρίου σηματοδότησε μια νέα εποχή για την Αλεξανδρούπολη. Ήταν μόνο η αρχή. Το ένα μετά το άλλο,  όλα τα παλιά κτίρια, ακολουθούν την τύχη που είχε το Πασαλίκι. Κατεδαφίζονται και η Αλεξανδρούπολη αρχίζει να χάνει τα πειστήρια της ιστορικότητάς της. Τα κτίρια που κατεδαφίσθηκαν δεν ήταν ασήμαντα ως ιστορικά μνημεία. Αντίθετα, πολλά από αυτά ήταν μνημεία της ιστορικής διαδρομής της πόλης. Επίσης, πολλά από αυτά, έφεραν την σφραγίδα μιας αισθητικής αρχοντιάς και κρατούσαν ζωντανές τις αναμνήσεις ενός περασμένου μεγαλείου.

Πριν από μερικά χρόνια, σε εκδήλωση της τοπικής εφημερίδας «ΓΝΩΜΗ» για την βράβευση του επίτιμου Έφορου Αρχαιοτήτων κ. Διαμαντή Τριαντάφυλλου, ο τελευταίος σε σχετική μας συζήτηση, μας αποκάλυψε ότι «ως νέος τότε αρχαιολόγος, πριν από την κατεδάφισή του, είχε κάνει, μέσω της υπηρεσίας του, πολλά έγγραφα για να κηρυχθεί διατηρητέο το Πασαλίκι. Δυστυχώς όλες αυτές οι ενέργειές του δεν απέδωσαν». Δεν πρέπει να  ξεχνάμε άλλωστε και ποιοι κυβερνούσαν την εποχή εκείνη τον τόπο και τι ευαισθησίες κουβαλούσαν!


 Επίσης, ενθυμούμε, στις αρχές του 1967, τον τότε Δήμαρχο Θωμά Μιχαήλογλου, να αναφέρει για το κτίριο αυτό κατά τις πρωινές  επισκέψεις του στον Δικηγορικό Σύλλογο, όπου εργαζόμουν ως Γραμματέας,  ότι : «Μου ζητούν με επιμονή να το γκρεμίσω και να το παραχωρήσω στο στρατό. Δυστυχώς δεν έχω χρήματα για να το σώσω. Προτιμώ όμως να το γκρεμίσω και να βρω έναν επιχειρηματία να αναγείρει στη θέση του ένα σύγχρονο ξενοδοχείο με τη ίδια αρχιτεκτονική μορφή που έχει σήμερα, παρά να το δώσω στον στρατό και να το χάσει η πόλη. Και να γίνει μαζί με τα άλλα δύο (εννοούσε τα πολυτελή για την εποχή τους ξενοδοχεία ΑSΤΗR και ΕΓΝΑΤΙΑ που μόλις είχε ανεγερθεί) το άρμα της τουριστικής προβολής και ανάπτυξης της πόλης». Δυστυχώς οι διάδοχοί του είχαν άλλα «οράματα» και αποφάσισαν διαφορετικά και ερήμην της ιστορίας!


Σήμερα απέμειναν μόνο κάποιες παλιές φωτογραφίες, περιζήτητες και αυτές στην αγορά των συλλεκτών, που γεμίζουν θλίψη στους παλιούς και γεννούν ερωτήματα στους νέους συμπολίτες μας. Γιατί το κατεδαφίσατε; επιμένουν να μας ερωτούν οι νεότεροι  κάτοικοι και οι επισκέπτες της πόλης. Έλα ντε, αυτό αναρωτιόμαστε και πολλοί από μας τους παλιούς. Γιατί το κατεδαφίσαμε; Οι ιστορικοί θα δώσουν την απάντηση.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου