Σάββατο, 19 Αυγούστου 2017

«Ιατρικός Σύλλογος Έβρου, 92 χρόνια δημιουργικής παρουσίας, 1925 – 2017»



 «Ιατρικός Σύλλογος Έβρου, 92 χρόνια δημιουργικής παρουσίας, 1925 – 2017» είναι ο τίτλο ενός νέου  βιβλίου που κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες ο Βραβευμένος από το Δήμο Αλεξανδρούπολης συμπολίτης μας και γνωστός για τους κοινωνικούς του αγώνες Οφθαλμίατρος και επί σειρά ετών Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Έβρου Δημήτρης Αναστασιάδης.

Πρόκειται για μια πολύ καλαίσθητη και κατατοπιστική έκδοση 120 σελίδων, μέσα από τις οποίες ο αναγνώστης  θα ταξιδέψει στα 92 χρόνια της ιστορίας του Ιατρικού Συλλόγου Έβρου, θα «συνομιλήσει» με  τους ανθρώπους που όλα αυτά τα χρόνια πάσχισαν για την υγεία των συμπολιτών μας, πολλοί από τους οποίους μάλιστα υπήρξαν διακεκριμένες προσωπικότητες όχι μόνο της ιατρικής επιστήμης αλλά και των γραμμάτων, θα γνωρίσει τους χώρους μέσα στους οποίους ασκούσαν το υψηλό τους αυτό λειτούργημα και κάτω από ποιές συνθήκες αλλά  θα πληροφορηθεί και για τους γιατρούς που ηγήθηκαν και εργάσθηκαν μέσα από τη διοίκηση του Ιατρικού Συλλόγου για την αναβάθμιση της θέσης των γιατρών. Επίσης περιλαμβάνει σε ξεχωριστή ενότητα και όλους τους συναδέλφους του γιατρούς που ασχολήθηκαν με τη πολιτική και εκπροσώπησαν τους συμπολίτες μας είτε στο Ελληνικό Κοινοβούλιο ως Βουλευτές, είτε  στις διάφορες Κυβερνήσεις ως Υπουργοί και Υφυπουργοί.

Το βιβλίο περιέχει επίσης πληθώρα φωτογραφιών αλλά και πολλά άλλα ιστορικά ντοκουμέντα (ιατρικές συνταγές, διαγνώσεις και γνωματεύσεις, διαφημιστικές αναφορές στο τοπικό τύπο), ειδική αναφορά στην Ιατρική Σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης που τιμά τη πόλη μας, τις διάφορες δράσεις κ.λ.π. εκδηλώσεις  του Ιατρικού Συλλόγου Έβρου.
 Προλογίζοντας το βιβλίο ο Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Έβρου Παναγιώτης Βάρναλης, μεταξύ άλλων αναφέρει: «Πιστεύουμε ότι αυτή η προσπάθεια θα φέρει στην επιφάνεια και θα καταγράψει γεγονότα, ονόματα, πράξεις, απλών καθημερινών ανθρώπων που άσκησαν ιατρική στον Νομό και σε καιρούς δύσκολους, στερημένους, όπου ο αλτρουισμός, η αυτοθυσία, ο πατριωτισμός, ο ανθρωπισμός δεν ήταν απλές λέξεις, αλλά τρόπος ζωής. Ταυτόχρονα θα είναι και απότιση φόρου τιμής στη μνήμη τους και στο έργο τους…».

 1945. ΤΟ Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης (Ανατολική πλευρά).

Ο ίδιος ο συγγραφέας αφιερώνει όλη αυτή τη ιστορική  αναδρομή σ΄ όλους τους γιατρούς του Έβρου που έζησαν και εργάσθηκαν πριν το 1950, γιατί όπως αναφέρει «…Με ένα ακουστικό μόνο στα χέρια, χωρίς ιατρικά μηχανήματα, χωρίς φάρμακα, με υποτυπώδη Νοσοκομεία και χωρίς μεταφορικά μέσα, πάλευαν μέρα και νύχτα με τις αρρώστιες και τον θάνατο. Το έργο τους δεν ήταν μόνο λειτούργημα, συνεχίζει, αλλά στη κυριολεξία ηρωισμός». Και καταλήγει «Ο κόσμος του Έβρου το έχει αναγνωρίσει και τους έχει τιμήσει, γιατί έγραψαν ιστορία…».

Και να μη ξεχνάμε ότι η Ιστορία της διεκδίκησης και της ίδρυσης της Ιατρικής Σχολής στη πόλη μας, ένα από σημαντικότερα  γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας αυτής της πόλης, ένα γεγονός που συνένωσε σε κοινούς  αγώνες όλους τους κατοίκους αυτής της πόλης, κάτω από την πνευματική ηγεσία του τότε Μητροπολίτη Άνθιμου με την συμπαράσταση όλων ανεξαρτήτων των τοπικών αρχών, είχε μία από τις κινητήριες δυνάμεις της και τον Ιατρικό Σύλλογο Έβρου, ο Πρόεδρος του οποίου αποτελούσε δυναμικό μέλος της συντονιστικής επιτροπής αγώνα. 

  Και υπό αυτήν  την  έννοια η προσπάθεια καταγραφής της 92χρονης ζωής του Ιατρικού Συλλόγου Έβρου από τον συγγραφέα αποτελεί ένα δώρο στην ιστορική μνήμη της πόλης και του αξίζουν θερμά συγχαρητήρια.

Τρίτη, 8 Αυγούστου 2017

Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΤΟ 1910-1911





Άποψη του Δεδέαγατς στις αρχές του 20ου αιώνα
Αρκετές πληροφορίες αντλούμε για την Αλεξανδρούπολη του 1910 – 1911, λίγο δηλαδή πριν από του Βαλκανικούς Πολέμους και την μεγάλη αναταραχή που σημάδεψε τη ευρύτερη περιοχή μας, από έναν  οδηγό της Ελλάδος του Νικολάου Γ. Ιγγλέση, όπου αναφέρεται, πέραν της ελεύθερης Ελλάδας και  σε ολόκληρη την  Μακεδονία και Θράκη, την Μικρά Ασία μετά των νήσων του Αρχιπελάγους κ.λ.π.
Συγκεκριμένα ο οδηγός αυτός για το Δεδέαγατς αναφέρει:
«Πόλις παράλιος της Θράκης,  πρωτεύουσα διοικήσεως (Σαντζάκ = διοικητική περιφέρεια), υπαγομένης εις το βιλαέτιον Ανδριανουπόλεως (μεγάλη διοικητική περιφέρεια). Στο Σαντζάκ Δεδεαγάτς υπάγονται οι υποδιοικήσεις (Καζάδες) της Αίνου και του Σουφλίου και περιλαμβάνει συνολικά 42 χωριά, από τα οποία τα 14 είναι Χριστιανικά και τα 28 Μουσουλμανικά.
Το Δεδεαγάτς έχει τον Σιδηροδρομικό Σταθμό της ενωτικής γραμμής Θεσσαλονίκης – Κωνσταντινούπολης  (Jonction  SaloniqueConstantinople) στον οποίο γίνεται η ένωση των δύο σιδηροδρομικών  γραμμών και απέχει από την Θεσσαλονίκη 12 ώρες σιδηροδρομικώς και από την Κωνσταντινούπολη επίσης άλλες  12 ώρες. Δια θαλάσσης  απέχει από την Καβάλα 8 ώρες.


Δεδέαγατς 1904. Εγκαίνια του Μουσουλμανικού Τεμένους στο Δεδέαγατς.-

Είναι έδρα του Μητροπολίτου Αίνου και έχει Μητροπολίτη τον Ιωακείμ Γεωργιάδη. Στην εκκλησιαστική επαρχία υπάγονται 2 χωριά της διοικήσεως Δεδεαγάτς, 4 της υποδιοικήσεως Κεσσάνης και 11 της υποδιοικήσεως Αίνου και Σουφλίου. Σημειώνεται ότι από τα χωριά της διοικήσεως του Δεδεαγάτς η Μάκρη και η νήσος Σαμοθράκη, εκκλησιαστικά υπάγονται στη Μητρόπολη Μαρώνειας.
Ο οδηγός αυτός μας πληροφορεί και για μια σειρά από άλλα στοιχεία, από τα από τα οποία  μπορούμε να βγάλουμε πολύ χρήσιμα συμπεράσματα για την ζωή της πόλης.
Πληθυσμός: Ο πληθυσμός του Δεδεαγάτς ανέρχεται σε 4.686 κατοίκους από τους οποίους  οι μισοί περίπου είναι Έλληνες 2.310,  Βούλγαροι  369, Μωαμεθανοί 1.542, Αρμένιοι 125, Ιουδαίοι 230 και καθολικοί 110.
Εκκλησίες: Κάθε μία κοινότητα έχει τη δική της εκκλησία και συγκεκριμένα υπάρχει μία (1) Ελληνική (ο Άγιος Νικόλαος) με τρεις Ιερείς, μία Βουλγαρική (των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου – μετέπειτα Αγίου Ελευθερίου), μία Αρμενική (του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου – Σουρπ Γκαραμπέτ), μία Εβραϊκή συναγωγή, μία Καθολική (του Αγίου Ιωσήφ) και δύο Τεμένη.


Οι μαθήτριες του  Παρθεναγωγείου των Καθολικών με τις δασκάλες του, έξω από το σχολείο τους.

Σχολεία: Στο Δεδεαγάτς λειτουργούν:
·         Αστική Σχολή Αρρένων (αναφέρεται στη Λεονταρίδειο Σχολή Αρρένων) με επτά (7) τάξεις, εκατόν τριάντα (130)  μαθητές και πέντε (5) Δασκάλους.
·         Παρθεναγωγείο μαζί με Νηπιαγωγείο, με έξι (6) τάξεις, έξι (6) δασκάλες, εκατόν τριάντα τρεις (133) μαθήτριες και εκατόν τριάντα (130) νήπια.
·         Τουρκική Σχολή με διακόσιους μαθητές και τέσσερες (4) δασκάλους.
·         Βουλγαρική Σχολή με σαράντα έξι (46) μαθητές και δύο δασκάλους
·         Αρμενική Σχολή με πενήντα (50) μαθητές και δύο δασκάλους
·         Εβραϊκή Σχολή με τριάντα (30) μαθητές και έναν δάσκαλο. Και
·         Καθολική ιερέων με είκοσι πέντε (25) μαθητές.

Σωματεία – Λέσχες: Λειτουργεί ο Ελληνικός Σύλλογος Φιλόμουσων μετά Λέσχης και Μουσικού τμήματος. Επίσης υπάρχει και η Οθωμανική Λέσχη Νεοτουρκικού Κομιτάτου.
Το Δεδεαγάτς θεωρείται  κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου και τα κύρια προϊόντα που παράγει, τα οποία και εξάγει, είναι Δημητριακά, Βαλανίδια και Αλίπαστα.
Να δούμε τώρα ποιες ήταν οι εγκατεστημένες στη πόλη αρχές και ποιοί ήταν οι επικεφαλείς αυτών, για να πάρουμε μια άποψη της δομής λειτουργίας της πόλης.



Ο Ενωτικός Σιδηροδρομικός Σταθμός στα Δυτικά της πόλης.

Μουτεσαρίφης ήταν ο Αγκόπ Καραμπετιάν εφέντης (προφανώς Αρμενικής καταγωγής).
Στρατιωτικός Διοικητής ο Αλή Ριζά πασάς.
Μουδίρης των Εμμέσων φόρων ο Θεμιστοκλής εφέντης (Ελληνικής καταγωγής)
Αρχηγός της Χωροφυλακής ο Ιμπραήμ Ιζέτ βέης
Διευθυντής της Αστυνομίας ο Αλή Ριζά εφένδης
Λιμενάρχης ο Χασάν  Rasri βέης
Τελώνης – Αρχιλογιστής ο Ισμαήλ Νακκή εφέντης
Δήμαρχος ο Μαχμούτ Σεφκέτ βέης
Μηχανικός ο Αδζεμιάν Ι. (Αρμενικής καταγωγής)
Ιατρός Δημοτικός ο Σαβρή βέης, κτηνίατρος ο Ταχσίν εφέντης, Διευθυντής  του Υγειονομικού ο Νατζή Μουσταφά εφέντης και Υγειονομικός Γιατρός ο Dr Καλούδης (Ελληνικής καταγωγής).
Μουδίρης του Ταχυδρομείου και του Τηλεγραφείου ο Χααδή εφέντης. Υπεύθυνος για το Δημόσιο Οθωμανικό χρέος ήταν ο Ιμπραήμ Νακκή και του Μονοπωλείου καπνού (Regie) Μουδίρης ο Αρσάν βέης.

 Tο Οθωμανικό Διοικητήριο της πόλης.

Ο ίδιος οδηγός μας πληροφορεί ότι στη πόλη λειτουργεί Αυστριακό Ταχυδρομείο με διευθυντή τον Rerguglian K. και Γαλλικό Ταχυδρομείο υπό την διεύθυνση το Μπαδέττη Ε.  καθώς και δύο Νοσοκομεία (το Στρατιωτικό και το Δημοτικό που σώζεται μέχρι σήμερα).
Στον οικονομικό τομέα λειτουργεί υποκατάστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορικής Τράπεζας με Διευθυντή τον Orr και Υποδιευθυντή τον Νολσταίν Π. και Πρακτορεία της Τράπεζας Θεσσαλονίκης και της Τράπεζας  Douche Orient Agent.
Λειτουργούν δύο σιδηροδρομικοί Σταθμοί πλήρως  επανδρωμένοι με Επιθεωρητές, Μηχανικούς, Σταθμάρχες κινήσεως και εμπορευμάτων, Μηχανοδηγούς κ.λ.π,. τεχνικό και διοικητικό προσωπικό κυρίως Φραγκολεβαντίων και Ελλήνων.



Από τα εγκαίνια του Νοσοκομείου του Δεδέαγατς.

Επίσης λειτουργούν πολλοί Εκκαθαριστές αβαριών,  ασφαλιστές, ναυτικοί πράκτορες και πολλά Προξενεία.
Συγκεκριμένα τα Προξενεία που είναι αυτή την εποχή εγκατεστημένα στο Δεδεαγάτς είναι:
Το Αγγλικό με υποπρόξενο τον Gontefroi B adettui,
το Αυστροουγγρικό με υποπρόξενο τον E.Rezuglian,
της Γερμανίας με υποπρόξενο  τον W.Rolide,
της Γαλλίας με διευθύνοντα τον Ιωάννη Τακέλλα,
της Ελλάδας  με διευθύνοντα τον Ν.Τσιρίπη,
της Ιταλίας με διευθύνοντα  τον Evariste Tacchella,
της Περσίας με υποπρόξενο τον Αντώνιο Χαμπούρη, και
της Ρωσία με υποπρόξενο τον Αθανάσιο Κρίτης.

Ένα άλλο πολύτιμο στοιχείο που μας δίνει ο οδηγός είναι οι ασχολίες των κατοίκων της πόλης. Αναφέρει ονομαστικά όλες τις επιχειρήσεις της πόλης. Συγκεκριμένα:
 


Το δεύτερο Τζαμί στο κέντρο της πόλης

Υπάρχουν  κατά αλφαβητική σειρά: έξι έμποροι και παραγωγοί αλεύρων,  τρία εργοστάσια αεριούχων ποτών, τρείς αμαξηλάτες (ένας βούλγαρος και δύο Οθωμανοί), τρεις ανθρακέμποροι, δέκα  αντιπροσωπείες εισαγωγών και εξαγωγών. Μία από αυτές, του Κανέτσου Ι.Χ. και Υιοί, είχε ιδρυθεί το 1860 και διατηρούσε υποκαταστήματα στην Αίνο και αλλού, ενώ μία άλλη, του Κ. Κορδέλη, αντιπροσώπευε το Ουγγρικό Αυτοκρατορικό Επιμελητήριο. Μία επιχείρηση Αποστολών, έξι  Αρτοποιών, δύο Αργυραμοιβών, δύο  ασφαλειών ζωής, τέσσερες ασφαλειών θαλάσσης και πέντε ασφαλειών πυρός, ένα εργοστάσιο ατμόμυλων (του Πρωτόπαπα Δ.Γ. και Σία).



 Το Ρωσικό Προξενείο (στη θέση που σήμερα είναι το κτίριο του Νομαρχείου)

Επίσης δέκα εξαγωγείς βαλανιδιών, τέσσερα βιβλιοδετεία – βιβλιοπωλεία – χαρτοπωλεία, επτά γαλακτοπωλεία, δέκα τέσσερες εμπόρων γεννημάτων (δημητριακών), πέντε δερματέμποροι, τέσσερες δικηγόροι (δύο Οθωμανοί, ένας  Έλληνας και ένας Αρμένιος), επτά εκτελωνιστές, τέσσερες έμποροι ελαίων και σαπουνιών, έξι έμποροι αποικιακών, τέσσερεις έμποροι κασμιριών και ετοίμων ενδυμάτων (τρεις Έλληνες και ένας Εβραίος), τέσσερες έμποροι ναυτικών ειδών (τρεις Έλληνες και ένας Αρμένιος), δέκα έμποροι υφασμάτων (επτά Έλληνες, ένας Εβραίοι και δύο Αρμένιοι), πέντε εμπορομεσίτες, έξι εμποροπλοίαρχοι (πέντε Έλλην ες και ένας Οθωμανός), πέντε εντολοδόχοι,  πέντε εστιατόρια (τέσσερες Έλληνες και ένας Αρμένιος) και τρία μαγειρεία, δύο ζαχαροπλαστεία, δύο αποθήκες ζύθου, μία αντιπροσωπεία ηλεκτρικών ειδών, δέκα γιατροί, όλοι Έλληνες, από ένας έμπορος καυσόξυλων και καπνών, δέκα τρία καφενεία, μία επιχείρηση Κήπων του Δημοσίου, πέντε κουρεία, έξι κρεοπωλεία, τρία λευκοσιδηρουργεία, μία επιχείρηση για γεωργικές μηχανές και μία για ραπτομηχανές, εννέα επιχειρήσεις ξενοδοχείων με ονόματα όπως  «Η Ρούμελη», «Η Ευρώπη», «Αδριανούπολης», «Grand Hotel», «Κωνσταντινούπολη» κ.λ.π. και δύο πανδοχεία.

 Ο Ατμόμυλος της εταιρείας Γ.Δ. Πρωτόπαπας και Σία, από τους μεγαλύτερους των Βαλκανίων.
Επίσης υπήρχαν τέσσερες επιχειρήσεις εμπορίας ξυλείας και πέντε ξυλουργεία, ένας Οδοντίατρος, δέκα οινοπωλεία και εργοστάσια ποτών,  είκοσι παντοπωλεία, δύο εμπορίας και επισκευής ποδηλάτων, δέκα τρία πρακτορεία ακτοπλοϊκών εταιρειών, πέντε ραφεία, (τρία Ελληνικά, ένα εβραϊκό και ένα Αρμένικο), πέντε έμποροι σιδήρου και σιδηρικών, τέσσερες σιδηρουργοί (τρεις Έλλην ες και ένας Αρμένιος), επτά σιτέμποροι, τρεις Τράπεζες και έξι Τραπεζίτες, τρεις εξαγωγικές επιχειρήσεις τυριών,  επτά υποδηματοποιεία, πέντε φαρμακεία, ένα χρυσοχοείο και τρία  ωρολογοποιεία (από τα οποία τα δύο Αρμενικά).




Το υποκατάστημα της Γερμανοανατολικής Τράπεζας στο Δεδέαγατς.

Σημειώνουμε ότι το Οθωμανικό κράτος, αντιλαμβανόμενο την γεωπολιτικοστρατική θέση της νέας πόλης και την ανάπτυξη που έλαβε λόγω του σιδηροδρόμου και του λιμανιού, από τα τέλη του 19ου αιώνα είχε αρχίσει να επενδύει σε υποδομές προκειμένου να  καταστήσει την πόλη διοικητικό, οικονομικό και στρατιωτικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Είναι η εποχή που αναγείρονται στη πόλη πολλά Δημόσια κτίρια κάποια από τα οποία σώζονται μέχρι και σήμερα (Δικαστήριο, ταχυδρομείο, παιδικός σταθμός, Νοσοκομείο, φυλακές, Πασαλίκι, στρατώνες κάπου προς τη Χιλή αλλά και σπίτια αξιωματικών στη παραλία, ακόμη και πανεπιστημιακές σχολές, όπως η Ακαδημία κ.λ.π. κτίρια). Όλο αυτό το πρόγραμμα ανάπτυξης της πόλης διέκοψαν οι επακολουθήσαντες πόλεμοι (Βαλκανικοί και Παγκόσμιος) και η κατάληψη της πόλης από τους Βουλγάρους, που απέβλεπαν στην  έξοδό τους στο Αιγαίο.

Η Κοινωνική και Πολιτιστική κατάσταση της Αλεξανδρούπολης αρχές της δεκαετίας του 1930



Σε παλαιότερη ανάρτιση αναφερθήκαμε με εκτενές άρθρο στην οικονομική κατάσταση της Αλεξανδρούπολης στις αρχές της δεκαετίας του 1930, δέκα δηλαδή χρόνια μετά την απελευθέρωσή της, όπως προέκυπτε μέσα από ανταποκρίσεις των εφημερίδων του κέντρου, κυρίως της Θεσσαλονίκης. Αναφερθήκαμε σε  μια εποχή που, ενώ τη Βόρεια Ελλάδα  την είχε πλήξει η οικονομική κρίση και ο πληθυσμός της  έδινε την μάχη της επιβίωσης, για την Αλεξανδρούπολη σημείωναν οι ανταποκριτές των εφημερίδων  ότι «…η μικρή αυτή, αλλ΄ ωραία πόλις, αποτελεί μίαν όασιν.  Παρ΄ όλες τις αντιξοότητες της εποχής, προχωρά σιγά – σιγά, με βήμα σταθερό για την αναδημιουργία της. Δουλεύει για το μέλλον της και τίποτε δεν ταράζει την εξέλιξή της..»!
Όπως προκύπτει λοιπόν από δημοσιεύματα της εποχής εκείνης, η Αλεξανδρούπολη, δεν διατήρησε κατά την περίοδο αυτή της οικονομικής θύελλας, μόνο την οικονομική της αντοχή  και δεν αγωνίσθηκε μόνον για την οικονομική της ανόρθωση. Παράλληλα κατέβαλε πολλές  προσπάθεια για τη κοινωνική συνοχή της και  για την εξύψωση του πολιτιστικού της επιπέδου.

Άποψη της πόλης από την θάλασσα, στις αρχές της δεκαετίας του 1930.

Διαβάζουμε σχετικά στην εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» της 10ης Ιουλίου 1932 σε ανταπόκρισή της από την Αλεξανδρούπολη: «...Και μπορεί να πή κανείς, χωρίς να διατρέχει τον κίνδυνον να διαψευσθή, ότι στην ακτίνα του πολιτισμού εσημείωσε αλματικήν πρόοδον, θετικήν που δεν τη συναντά κανείς εις άλλας πόλεις, έστω και μεγαλύτερες απ΄  αυτή. Γι΄  αυτό και διατηρεί σήμερα ένα μουσικοδραματικό σύλλογο  πρώτης τάξεως, ο οποίος επεκτείνει τη δράση του σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής. Με διαλέξεις, παραστάσεις, συναυλίες και με αθλητικές επιδείξεις προσπαθεί να αναπλάσει την νέαν γενεάν, την ελπίδα αυτή του μέλλοντος. Η Δνίς Ισμήνη Μιχαλοπούλου, μία νέα με ευρείαν μόρφωσιν, πέριξ της οποίας περιστρέφονται όλαι αι διανοητικαί δυναμικότητες της Αλεξανδρουπόλεως, είναι άξια συγχαρητηρίων, για το έργο της. Παρατηρείται ακόμη εδώ και μία κίνηση σοβαρή γύρω από τη λογοτεχνία και την ποίηση. Αν δε κανείς κρίνη από τις επιδόσεις διαφόρων έργων, δε μπορεί παρά να ομολογήση ότι η Αλεξανδρούπολις κρύβει διαμάντια, τα οποία αν ζούσαν στην Αθήνα ή τουλάχιστον στη Θεσσαλονίκη, θα είχαν αναγνωρισθή μεσ΄ το διανοούμενο κόσμο...». Και καταλήγει η ανταπόκριση με την αισιόδοξη πρόβλεψη :  «...Αν όμως η Αλεξανδρούπολις  επιτύχη και την μεταφορά των ιαματικών  λουτρών εντός της πόλεως – και θα την επιτύχη χάρις εις τον κ. Δήμαρχο – τότε παίρνει οριστικά την σφραγίδα της Ευρωπαϊκής λουτροπόλεως με τη ζηλευτή οικονομική κίνηση και τη ζηλευτότερη πνευματική ζωή».


Αναμνηστική φωτογραφία του 1926 της χορωδίας – μαντολινάτας της Αλεξανδρούπολης. Δύο νεαροί χορωδοί, ο Χριστόφορος Παπαδόπουλος (όρθιος επάνω δεξιά) και ο Θόδωρος Χαραλαμπίδης (στη μεσαία σειρά καθήμενος αριστερά) θα αποτελέσουν αργότερα τον πυρήνα της περαιτέρω ανάπτυξης που γνώρισε για πολλά χρόνια η χορωδιακή μουσική στη πόλη μας.

Στη πόλη όμως, ήδη το 1925,  λειτουργεί η «Εταιρεία Διανοουμένων», στα μέλη της οποίας συμπεριλαμβάνονται μεγάλοι πνευματικοί άνδρες που σφράγισαν την πνευματική ζωή της χώρας, όπως  ο Διευθυντής του Διδασκαλείου Θεόδωρος Κάστανος, οι μετέπειτα Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι Κωνσταντίνος Βουρβέρης και Βασίλειος Ιωαννίδης, ο φιλόλογος και γλαφυρός ομιλητής Γεώργιος Μαμέλης , ο ιατροφιλόσοφος Αχιλλέας Σαμοθράκης, ο δικηγόρος και Βουλευτής Βασίλειος Μητσόπουλος και άλλοι. Από το 1934 στη κίνηση αυτή και στο πνευματικό δυναμικό της πόλης προστίθεται και ο Ευάγγελος Παπανούτσος που ήρθε στη πόλη ως Διευθυντής της νεοσύστατης Παιδαγωγικής Ακαδημίας. 
Επίσης  από το 1930 λειτουργεί και ο «Μορφωτικός Σύλλογος Αλεξανδρούπολης», με έργο του τη σύσταση βιβλιοθήκης, την πραγματοποίηση θεατρικών παραστάσεων και την πρώτη προσπάθεια για έκδοση ενός περιοδικού. Στη κίνηση αυτή μετέχουν καταξιωμένοι πολίτες της πόλης όπως οι δάσκαλοι Χαρίκλεια Παπαδοπούλου και Άγγελος Ποιμενίδης, οι Γιάννης Μάλαμας, Βασίλειος  Λεοντιάδης, ο συγγραφέας Νίκος Πρωτόπαπας, ο εκπαιδευτικός Παναγιώτης Τζιβελέκης,  οι Αθανάσιος Κοσμίδης,  Δημήτριος Λάλας και άλλοι. Οι πνευματικές εκδηλώσεις, οι διαλέξεις, οι μουσικές παραστάσεις με τη συνοδεία πιάνου και οι απαγγελίες  του Συλλόγου αυτού άφησαν εποχή.  
Χαρακτηριστικά για το Σύλλογο αυτό ο Αθανάσιος Κριτού αναφέρει: «Κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 30 ο Σύλλογος ανέπτυξε αξιόλογη δράση στο Καλλιτεχνικό και θεατρικό τομέα..... Στα θεατρικά έργα του Σπύρου Μελά, που παίχθηκαν έλαβαν μέρος η Ελένη Σεραφετείνογλου, η οποία αποδείχθηκε πραγματικό θεατρικό ταλέντο και ο Μιχάλης Σοφιανόπουλος. Στο τραγούδι είχε διακριθεί ο Γιάννης Εμμαν. Αλτιναλμάζης ως εξαιρετικός τενόρος, τραγουδώντας άριες από διάφορες όπερες και στο πιάνο τον συνόδευε πάντοτε η δεσποινίδα Ποπούλα Μαλαματίνα. Επίσης στο τραγούδι διεκρίθηκε και η Δεσποινίδα Χρηστίδου,, μετέπειτα σύζυγος Στρατή Μαστράφη, τραγουδώντας επίσης άριες από όπερες, συνοδευόμενη στο πιάνο πότε από τη Πρόεδρο του Συλλόγου Χαρίκλεια Παπαδοπούλου και άλλοτε από τη κα Δημάρχου Ελένη Αλτιναλμάζη...».


Επισκέπτες της πόλης σε μία αναμνηστική φωτογραφία στην παραλία.

Από τις αρχές  της δεκαετίας του 1930 αναπτύσσεται και η μουσική καλλιέργεια του κοινού της Αλεξανδρούπολης. Σε αυτή συνέβαλε το «Μουσικό Κουαρτέτο», δημιούργημα καθαρά ερασιτεχνικό, που το αποτελούσαν ο Ιούλιος Σπαθάρης (βιολοντζέλο), απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, στο σπίτι του οποίου γίνονταν οι πρόβες, η Τακουή Κιουρτζιάν (πιάνο), καθηγήτρια πιάνου, κοντά στην οποία μαθήτευσαν εκατοντάδες παιδιά, ο Χαράλαμπος Καμπάνταης (βιολί), καθηγητής  Γυμναστικής  της Ζαριφείου Ακαδημίας, ο Μάνος Καλογερόπουλος (μαντολίνο), υπάλληλος των Σιδηροδρόμων και ο Γιώργος Κυρκόπουλος (βιολί). 
Αλλά δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω Σύλλογοι. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 λειτουργεί στη πόλη ο «Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων» με έντονο κυρίως κοινωνικό έργο, ο «Σύλλογος Δεσποινίδων Η Πρόοδος» που ιδρύθηκε λίγο αργότερα, καθώς και οι αθλητικοί Σύλλογοι «Μουσικογυμναστικός Σύλλογος ΕΘΝΙΚΟΣ», που ιδρύθηκε το 1927 και υπερείχε στη Μουσική και το ποδόσφαιρο και ο «ΕΡΜΗΣ»,  που  προερχόταν από την ομάδα «Ο ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ» που ιδρύθηκε από μαθητές Γυμνασίου της πόλης που επέστρεψαν από την προσφυγιά το 1919 από Λήμνο και Θεσσαλονίκη και υπερείχε στον κλασικό αθλητισμό.
Σημαντική ήταν και η συνεισφορά στην πνευματική και πολιτιστική κίνηση της πόλης και της Αρμενικής κοινότητας με τους δυο μορφωτικούς και αθλητικούς συλλόγους της παροικίας. Πρόκειται για τους Συλλόγους «Νταρών» και «Μασσίς». Επίσης διατηρούσαν και αξιόλογη καλλιτεχνική χορωδία υπό την διεύθυνση του περίφημου με διεθνή καριέρα μουσικού Γκραβαρέντς.

Η χορωδία της Αρμενικής Κοινότητας της Αλεξανδρούπολης της δεκαετίας του 1930 που διηύθυνε ο περίφημος μουσικός Γκραβαρεντς.

Αλλά η Αλεξανδρούπολη είχε και έντονη κοινωνική ζωή. Υπήρχε ήδη στη πόλη ο κινηματογράφος «ΗΛΥΣΙΑ» ο οποίος χρησιμοποιείτο από το Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων στην ιδιοκτησία του οποίου ανήκε,  για τους χορούς του Συλλόγου έως το 1931 που χτίστηκε η Λέσχη Αλεξανδρουπολιτών, στην οποία γίνονταν οι μεγάλοι χοροί και δεξιώσεις της πόλης , αλλά και διάφορα άλλα κέντρα, όπως το «Κέντρο» το πιο κοσμικό ίσως καφενείο της πόλης και το «Ακταίο». Όμως το πιο γνωστό κέντρο ψυχαγωγίας ήταν ο «Δημοτικός Κήπος», όπου το καλοκαίρι υπήρχε πάντα συγκρότημα μουσικής και κάθε Κυριακή, συνέρρεε σχεδόν όλη η Θράκη για να παρακολουθήσει μουσικές, χορευτικές  ή θεατρικές παραστάσεις στην ειδικά διαμορφωμένη για το σκοπό αυτό υπαίθρια σκηνή.
Το 1930 στη πόλη πραγματοποιούνται για πρώτη φορά με μεγάλη επιτυχία οι Η΄ Πανθρακικοί Αγώνες στίβου με συμμετοχή αθλητών από όλη τη Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, εξ αιτίας  των οποίων έγινε έντονη προβολή της πόλης. Οι αγώνες αυτοί επαναλήφθηκαν και το 1934.
Αλλά και στον τομέα της νεολαίας η Προσκοπική κίνηση συγκεντρώνει στις τάξεις της όλη σχεδόν τη μαθητιώσα νεολαία της πόλης και παρατηρείται πλούσια δράση όχι μόνο στη εξωσχολική διαπαιδαγώγηση των νέων  αλλά και στον κοινωνικό και πολιτιστικό τομέα με πάρα πολλές εκδηλώσεις.

Ο Κινηματογράφος «ΗΛΥΣΙΑ», ιδιοκτησίας του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων, ο οποίος  φιλοξένησε τους χορούς του Συλλόγου έως το 1931 που χτίστηκε η Λέσχη Αλεξανδρουπολιτών, στην οποία γίνονταν οι μεγάλοι χοροί και οι δεξιώσεις της πόλης ,

Ένας άλλος τομέας που την εποχή αυτή γνωρίζει άνθιση είναι ο Τύπος. Από το 1922 κυκλοφορεί η εφημερίδα «Φάρος», που εκδόθηκε από τον Δικηγόρο Νικόλαο Βάϊο.  Το 1928 εκδίδεται από τον Χρηστάκη Χριστίδη «Η Φωνή της Θράκης», μια περισσότερη κοσμική παρά ειδησεογραφική εφημερίδα. Μετά εκδόθηκε η «Δυτική Θράκη», με πρώτο Διευθυντή τον Κώστα Αντωνιάδη και στη συνέχεια τους Βασίλειο Νικολαϊδη και Γεώργιο Παπαδόπουλο. Η πρώτη όμως επαγγελματική εφημερίδα ήταν το περιοδικό «Χρόνος» του βαθύτατα δημοκράτη Αθανασίου Ζαρδαλίδη, που κυκλοφόρησε το 1932 και αναγκάσθηκε να κλείσει μετά το κίνημα του Βενιζέλου το 1935. Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί και η ημερήσια εφημερίδα «Ο Κήρυξ της Θράκης» από τον Κωνσταντίνο Φανφάνη. Ο ίδιος δημιουργεί το 1935 το πρώτο ηλεκτροκίνητο τυπογραφείο στην Αλεξανδρούπολη, το οποίο λεηλάτησαν κατά την κατοχή οι Βούλγαροι. Το 1934 κυκλοφορεί «Ο Αδιάλακτος» του Αθανασίου Αθανασιάδη και το 1935 η κυβερνητική «Αγών» του Βασιλείου Μαλατάκη. Τέλος το 1936 εκδόθηκε από τον δικηγόρο Κώστα Καρυωτάκη η εφημερίδα «Θρακικά Νέα» με διευθυντή τον Θ. Ανδρόνικο.
Αλλά και ο τομέας του τουρισμού, λόγω της ύπαρξης κυρίως της θάλασσας, παρουσιάζει μεγάλη άνθιση.  Το 1930, η Αλεξανδρούπολη συμπεριλαμβάνεται για πρώτη φορά, με εκτενείς περιγραφές, στον τουριστικό χάρτη που εξέδιδε ο οίκος Ελευθερουδάκη με τίτλο «Ελλάς – Οδηγός Ταξιδιώτη» (σελ.665), και γίνεται ευρύτερα γνωστή ως τουριστικός προορισμός, κυρίως το καλοκαίρι.


Επισκέπτες της πόλης απολαμβάνουν την δροσιά και την απεραντοσύνη του Θρακικού Πελάγους στα καφενεδάκια της παραλίας, κάτω από τον ίσκιο του δέντρου του ερημίτη.

Σχετικά με τη τουριστική κίνηση της πόλης, διαβάζουμε στο «Λεύκωμα Θράκης» της Γενικής Διοίκησης Θράκης του 1936-1937: «…Τα φυσικά χαρίσματά της την κατέταξαν ήδη εις την πρώτην γραμμήν των θερέτρων, εάν δε ληφθή υπ΄ όψιν ότι η τουριστική κίνησις εις μίαν πόλιν παραθερισμού είναι ανάλογος προς τον αριθμόν των εν αυτή λειτουργούντων ξενοδοχείων, η σημερινή εξέλιξις αυτής εις διάθεσιν ξενοδοχείων και ψυχαγωγικών κέντρων την ανάγει εις Κέντρον μεγίστου τουριστικού ενδιαφέροντος. Αι ξενοδοχιακαί εγκαταστάσεις της Αλεξανδρουπόλεως αμιλλώνται εις αρτιότητα τας τοιαύτας εγκαταστάσεις των μεγαλυτέρων της  Χώρας πόλεων… Καθ΄ εκάστην Κυριακή της θερινής περιόδου συρρέουν εις την Αλεξανδρούπολιν δια των καταπληκτικής επιτυχίαςεκδρομικών αμαξοστοιχιών περί τας τρεις χιλιάδες εκδρομέων των πόλεων Ξάνθης, Κομοτηνής, Σουφλίου, Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος, ουκ ολίγαι δε ειδικαί εκδρομαί διοργανώνονται και εξ άλλων πόλεων: Δράμας, Καβάλας κλπ.».

Η παραλία κάτω από την Φάρο, φιλοξενούσε κάθε καλοκαίρι εκατοντάδες επισκέπτες απ΄ όλη τη Θράκη, που ερχότανε στη πόλη για  να απολαύσουν τα  μπάνια τους και τους πλούσιους μεζέδες που προσέφεραν τα καφενεδάκια της παραλίας.

Επίσης  ο Θανάσης Αποστολίδης στο έργο του «Αλεξανδρούπολη, μορφές – γεγονότα – αναμνήσεις» σημειώνει: «…..Μαύριζε κυριολεκτικά η οδός 14η Μαΐου με την άφιξη του εκδρομικού τραίνου από την Ξάνθη και την Κομοτηνή που έφθανε με τις δύο πάντα ατμομηχανές του για να αδειάσει τα τριάντα και πλέον γεμάτα βαγόνια του, από τις οικογένειες των εκδρομέων που σαν σε προσφυγιά σέρναν μαζί τους τα καλάθια με τα τρόφιμα της ημέρας, τις κουβέρτες και τις κουρελούδες για το μεσημεριάτικο ξάπλωμα, και όλα τα υπόλοιπα για το μπάνιο τους. Από το τραίνο όλοι τους κατ΄ ευθείαν για τη θάλασσα. Πλημμύριζε η αμμουδιά από  κόσμο και κυριολεκτικά θολώνανε τα νερά της θάλασσας από το τσαλαβούτημα σ΄ αυτήν των ξένων, που… μπαίνοντας μέσα προσπαθούσαν ν΄ απαλλαγούν από την καρβουνίλα του τραίνου που είχαν επάνω τους μαζί με τον ιδρώτα της εβδομάδας που είχε σκεπάσει το κορμί τους…. Με την βραδινή βόλτα στον καλοβρεμμένο δρόμο της παραλίας μας και τα ωραία καφενεδάκια της, έφθανε η ώρα δέκα το βράδυ και οι ξένοι μας ανηφόριζαν όλοι τους σιγά – σιγά, σέρνοντας κυριολεκτικά τα παιδιά τους που κλαψούριζαν κουρασμένα και αποκαμωμένα, για τον σταθμό για να φύγουν κατά τις 11 το βράδυ για χωριά τους και τις πόλεις τους και να μας ξανάλθουν την επόμενη Κυριακή».
Αυτά για την τουριστική κίνηση του καλοκαιριού. Αλλά και τον χειμώνα, το πλούσιο σε πανίδα και χλωρίδα ΔΕΛΤΑ του ποταμού Έβρου προσελκύει  πολλούς λάτρεις του κυνηγίου από όλη την Ελλάδα.
Και όλα αυτά χωρίς να υπολογιστούν οι επιπτώσεις στην τουριστική ανάπτυξη τις υπάρχουσες αναξιοποίητες τότε αρχαιότητες στη Τραϊανούπολη, τη Μάκρη, τη Μεσημβρία κ.λ.π. και  τις  ιαματικές πηγές Τραϊανούπολης, για τις οποίες ο Δήμαρχος Κωνσταντίνος Αλτιναλμάζης μαζί με τον Βουλευτή Έβρου  Αλέξανδρο Παπαθανάση είχαν καταστρώσει μεγαλεπήβολα σχέδια, προκειμένου με την αξιοποίησή τους να καταστήσουν τη πόλη μία από τις σπουδαιότερες λουτροπόλεις της Ευρώπης.


Ένα  Κυριακάτικο πρωινό στη παραλία της πόλης, Οι επισκέπτες έχουν καταφθάσει και σε λίγο θα γευθούν την δροσιά και τις χαρές του Θρακικού Πελάγους.

Όλα αυτά βέβαια μέχρι το 1935 - 1936, όταν άρχισαν να φαίνονται στον ορίζοντα τα πρώτα σύννεφα του διχασμού. Και η Αλεξανδρούπολη, ως  πόλη κατά βάση Βενιζελική, πλήρωσε ακριβό τίμημα των πολιτικών εξελίξεων, με αποτέλεσμα να σταματήσει και η οικονομική ανάπτυξη της αλλά και οι περισσότερες πολιτιστικές και κοινωνικές δραστηριότητες που είχαν αναπτυχθεί στη πόλη.

Βιβλιογραφία: 1)  Ημερήσια Εφημερίδα της Θεσσαλονίκης «Μακεδονία», φύλλα της 26ης Ιουνίου 1931 και 10ης Ιουλίου 1932. 2) «Λεύκωμα Θράκης» 1937, Γενικής Διοίκησης Θράκης, 3) Θανάσης Κριτού: «Αλεξανδρούπολη-Η εκατοντάχρονη ιστορία της 1878-1978». 4) Θεόδωρος Ορδουμποζάνης: «Προκτήτωρ Πόλις – Ταξίδι μνήμης στην πρώιμη Αλεξανδρούπολη». 5) Νικόλαος Ράπτης: «Το Διδασκαλείο και η Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρουπόλεως». 6) Σαράντος Καργάκος: «Αλεξανδρούπολη, μια νέα πόλη με παλιά ιστορία». 7) Θανάσης Αποστολίδης: «Αλεξανδρούπολη – μορφές - γεγονότα – Αναμνήσεις». 8) Ολυμπία Μ. Πατέλη – Μιχάλης Ε. Πατέλης «Ο Τύπος του Έβρου 1890-2010».