Τρίτη, 8 Αυγούστου 2017

Η Κοινωνική και Πολιτιστική κατάσταση της Αλεξανδρούπολης αρχές της δεκαετίας του 1930



Σε παλαιότερη ανάρτιση αναφερθήκαμε με εκτενές άρθρο στην οικονομική κατάσταση της Αλεξανδρούπολης στις αρχές της δεκαετίας του 1930, δέκα δηλαδή χρόνια μετά την απελευθέρωσή της, όπως προέκυπτε μέσα από ανταποκρίσεις των εφημερίδων του κέντρου, κυρίως της Θεσσαλονίκης. Αναφερθήκαμε σε  μια εποχή που, ενώ τη Βόρεια Ελλάδα  την είχε πλήξει η οικονομική κρίση και ο πληθυσμός της  έδινε την μάχη της επιβίωσης, για την Αλεξανδρούπολη σημείωναν οι ανταποκριτές των εφημερίδων  ότι «…η μικρή αυτή, αλλ΄ ωραία πόλις, αποτελεί μίαν όασιν.  Παρ΄ όλες τις αντιξοότητες της εποχής, προχωρά σιγά – σιγά, με βήμα σταθερό για την αναδημιουργία της. Δουλεύει για το μέλλον της και τίποτε δεν ταράζει την εξέλιξή της..»!
Όπως προκύπτει λοιπόν από δημοσιεύματα της εποχής εκείνης, η Αλεξανδρούπολη, δεν διατήρησε κατά την περίοδο αυτή της οικονομικής θύελλας, μόνο την οικονομική της αντοχή  και δεν αγωνίσθηκε μόνον για την οικονομική της ανόρθωση. Παράλληλα κατέβαλε πολλές  προσπάθεια για τη κοινωνική συνοχή της και  για την εξύψωση του πολιτιστικού της επιπέδου.

Άποψη της πόλης από την θάλασσα, στις αρχές της δεκαετίας του 1930.

Διαβάζουμε σχετικά στην εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» της 10ης Ιουλίου 1932 σε ανταπόκρισή της από την Αλεξανδρούπολη: «...Και μπορεί να πή κανείς, χωρίς να διατρέχει τον κίνδυνον να διαψευσθή, ότι στην ακτίνα του πολιτισμού εσημείωσε αλματικήν πρόοδον, θετικήν που δεν τη συναντά κανείς εις άλλας πόλεις, έστω και μεγαλύτερες απ΄  αυτή. Γι΄  αυτό και διατηρεί σήμερα ένα μουσικοδραματικό σύλλογο  πρώτης τάξεως, ο οποίος επεκτείνει τη δράση του σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής. Με διαλέξεις, παραστάσεις, συναυλίες και με αθλητικές επιδείξεις προσπαθεί να αναπλάσει την νέαν γενεάν, την ελπίδα αυτή του μέλλοντος. Η Δνίς Ισμήνη Μιχαλοπούλου, μία νέα με ευρείαν μόρφωσιν, πέριξ της οποίας περιστρέφονται όλαι αι διανοητικαί δυναμικότητες της Αλεξανδρουπόλεως, είναι άξια συγχαρητηρίων, για το έργο της. Παρατηρείται ακόμη εδώ και μία κίνηση σοβαρή γύρω από τη λογοτεχνία και την ποίηση. Αν δε κανείς κρίνη από τις επιδόσεις διαφόρων έργων, δε μπορεί παρά να ομολογήση ότι η Αλεξανδρούπολις κρύβει διαμάντια, τα οποία αν ζούσαν στην Αθήνα ή τουλάχιστον στη Θεσσαλονίκη, θα είχαν αναγνωρισθή μεσ΄ το διανοούμενο κόσμο...». Και καταλήγει η ανταπόκριση με την αισιόδοξη πρόβλεψη :  «...Αν όμως η Αλεξανδρούπολις  επιτύχη και την μεταφορά των ιαματικών  λουτρών εντός της πόλεως – και θα την επιτύχη χάρις εις τον κ. Δήμαρχο – τότε παίρνει οριστικά την σφραγίδα της Ευρωπαϊκής λουτροπόλεως με τη ζηλευτή οικονομική κίνηση και τη ζηλευτότερη πνευματική ζωή».


Αναμνηστική φωτογραφία του 1926 της χορωδίας – μαντολινάτας της Αλεξανδρούπολης. Δύο νεαροί χορωδοί, ο Χριστόφορος Παπαδόπουλος (όρθιος επάνω δεξιά) και ο Θόδωρος Χαραλαμπίδης (στη μεσαία σειρά καθήμενος αριστερά) θα αποτελέσουν αργότερα τον πυρήνα της περαιτέρω ανάπτυξης που γνώρισε για πολλά χρόνια η χορωδιακή μουσική στη πόλη μας.

Στη πόλη όμως, ήδη το 1925,  λειτουργεί η «Εταιρεία Διανοουμένων», στα μέλη της οποίας συμπεριλαμβάνονται μεγάλοι πνευματικοί άνδρες που σφράγισαν την πνευματική ζωή της χώρας, όπως  ο Διευθυντής του Διδασκαλείου Θεόδωρος Κάστανος, οι μετέπειτα Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι Κωνσταντίνος Βουρβέρης και Βασίλειος Ιωαννίδης, ο φιλόλογος και γλαφυρός ομιλητής Γεώργιος Μαμέλης , ο ιατροφιλόσοφος Αχιλλέας Σαμοθράκης, ο δικηγόρος και Βουλευτής Βασίλειος Μητσόπουλος και άλλοι. Από το 1934 στη κίνηση αυτή και στο πνευματικό δυναμικό της πόλης προστίθεται και ο Ευάγγελος Παπανούτσος που ήρθε στη πόλη ως Διευθυντής της νεοσύστατης Παιδαγωγικής Ακαδημίας. 
Επίσης  από το 1930 λειτουργεί και ο «Μορφωτικός Σύλλογος Αλεξανδρούπολης», με έργο του τη σύσταση βιβλιοθήκης, την πραγματοποίηση θεατρικών παραστάσεων και την πρώτη προσπάθεια για έκδοση ενός περιοδικού. Στη κίνηση αυτή μετέχουν καταξιωμένοι πολίτες της πόλης όπως οι δάσκαλοι Χαρίκλεια Παπαδοπούλου και Άγγελος Ποιμενίδης, οι Γιάννης Μάλαμας, Βασίλειος  Λεοντιάδης, ο συγγραφέας Νίκος Πρωτόπαπας, ο εκπαιδευτικός Παναγιώτης Τζιβελέκης,  οι Αθανάσιος Κοσμίδης,  Δημήτριος Λάλας και άλλοι. Οι πνευματικές εκδηλώσεις, οι διαλέξεις, οι μουσικές παραστάσεις με τη συνοδεία πιάνου και οι απαγγελίες  του Συλλόγου αυτού άφησαν εποχή.  
Χαρακτηριστικά για το Σύλλογο αυτό ο Αθανάσιος Κριτού αναφέρει: «Κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 30 ο Σύλλογος ανέπτυξε αξιόλογη δράση στο Καλλιτεχνικό και θεατρικό τομέα..... Στα θεατρικά έργα του Σπύρου Μελά, που παίχθηκαν έλαβαν μέρος η Ελένη Σεραφετείνογλου, η οποία αποδείχθηκε πραγματικό θεατρικό ταλέντο και ο Μιχάλης Σοφιανόπουλος. Στο τραγούδι είχε διακριθεί ο Γιάννης Εμμαν. Αλτιναλμάζης ως εξαιρετικός τενόρος, τραγουδώντας άριες από διάφορες όπερες και στο πιάνο τον συνόδευε πάντοτε η δεσποινίδα Ποπούλα Μαλαματίνα. Επίσης στο τραγούδι διεκρίθηκε και η Δεσποινίδα Χρηστίδου,, μετέπειτα σύζυγος Στρατή Μαστράφη, τραγουδώντας επίσης άριες από όπερες, συνοδευόμενη στο πιάνο πότε από τη Πρόεδρο του Συλλόγου Χαρίκλεια Παπαδοπούλου και άλλοτε από τη κα Δημάρχου Ελένη Αλτιναλμάζη...».


Επισκέπτες της πόλης σε μία αναμνηστική φωτογραφία στην παραλία.

Από τις αρχές  της δεκαετίας του 1930 αναπτύσσεται και η μουσική καλλιέργεια του κοινού της Αλεξανδρούπολης. Σε αυτή συνέβαλε το «Μουσικό Κουαρτέτο», δημιούργημα καθαρά ερασιτεχνικό, που το αποτελούσαν ο Ιούλιος Σπαθάρης (βιολοντζέλο), απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, στο σπίτι του οποίου γίνονταν οι πρόβες, η Τακουή Κιουρτζιάν (πιάνο), καθηγήτρια πιάνου, κοντά στην οποία μαθήτευσαν εκατοντάδες παιδιά, ο Χαράλαμπος Καμπάνταης (βιολί), καθηγητής  Γυμναστικής  της Ζαριφείου Ακαδημίας, ο Μάνος Καλογερόπουλος (μαντολίνο), υπάλληλος των Σιδηροδρόμων και ο Γιώργος Κυρκόπουλος (βιολί). 
Αλλά δεν ήταν μόνο οι πιο πάνω Σύλλογοι. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 λειτουργεί στη πόλη ο «Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων» με έντονο κυρίως κοινωνικό έργο, ο «Σύλλογος Δεσποινίδων Η Πρόοδος» που ιδρύθηκε λίγο αργότερα, καθώς και οι αθλητικοί Σύλλογοι «Μουσικογυμναστικός Σύλλογος ΕΘΝΙΚΟΣ», που ιδρύθηκε το 1927 και υπερείχε στη Μουσική και το ποδόσφαιρο και ο «ΕΡΜΗΣ»,  που  προερχόταν από την ομάδα «Ο ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ» που ιδρύθηκε από μαθητές Γυμνασίου της πόλης που επέστρεψαν από την προσφυγιά το 1919 από Λήμνο και Θεσσαλονίκη και υπερείχε στον κλασικό αθλητισμό.
Σημαντική ήταν και η συνεισφορά στην πνευματική και πολιτιστική κίνηση της πόλης και της Αρμενικής κοινότητας με τους δυο μορφωτικούς και αθλητικούς συλλόγους της παροικίας. Πρόκειται για τους Συλλόγους «Νταρών» και «Μασσίς». Επίσης διατηρούσαν και αξιόλογη καλλιτεχνική χορωδία υπό την διεύθυνση του περίφημου με διεθνή καριέρα μουσικού Γκραβαρέντς.

Η χορωδία της Αρμενικής Κοινότητας της Αλεξανδρούπολης της δεκαετίας του 1930 που διηύθυνε ο περίφημος μουσικός Γκραβαρεντς.

Αλλά η Αλεξανδρούπολη είχε και έντονη κοινωνική ζωή. Υπήρχε ήδη στη πόλη ο κινηματογράφος «ΗΛΥΣΙΑ» ο οποίος χρησιμοποιείτο από το Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων στην ιδιοκτησία του οποίου ανήκε,  για τους χορούς του Συλλόγου έως το 1931 που χτίστηκε η Λέσχη Αλεξανδρουπολιτών, στην οποία γίνονταν οι μεγάλοι χοροί και δεξιώσεις της πόλης , αλλά και διάφορα άλλα κέντρα, όπως το «Κέντρο» το πιο κοσμικό ίσως καφενείο της πόλης και το «Ακταίο». Όμως το πιο γνωστό κέντρο ψυχαγωγίας ήταν ο «Δημοτικός Κήπος», όπου το καλοκαίρι υπήρχε πάντα συγκρότημα μουσικής και κάθε Κυριακή, συνέρρεε σχεδόν όλη η Θράκη για να παρακολουθήσει μουσικές, χορευτικές  ή θεατρικές παραστάσεις στην ειδικά διαμορφωμένη για το σκοπό αυτό υπαίθρια σκηνή.
Το 1930 στη πόλη πραγματοποιούνται για πρώτη φορά με μεγάλη επιτυχία οι Η΄ Πανθρακικοί Αγώνες στίβου με συμμετοχή αθλητών από όλη τη Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, εξ αιτίας  των οποίων έγινε έντονη προβολή της πόλης. Οι αγώνες αυτοί επαναλήφθηκαν και το 1934.
Αλλά και στον τομέα της νεολαίας η Προσκοπική κίνηση συγκεντρώνει στις τάξεις της όλη σχεδόν τη μαθητιώσα νεολαία της πόλης και παρατηρείται πλούσια δράση όχι μόνο στη εξωσχολική διαπαιδαγώγηση των νέων  αλλά και στον κοινωνικό και πολιτιστικό τομέα με πάρα πολλές εκδηλώσεις.

Ο Κινηματογράφος «ΗΛΥΣΙΑ», ιδιοκτησίας του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων, ο οποίος  φιλοξένησε τους χορούς του Συλλόγου έως το 1931 που χτίστηκε η Λέσχη Αλεξανδρουπολιτών, στην οποία γίνονταν οι μεγάλοι χοροί και οι δεξιώσεις της πόλης ,

Ένας άλλος τομέας που την εποχή αυτή γνωρίζει άνθιση είναι ο Τύπος. Από το 1922 κυκλοφορεί η εφημερίδα «Φάρος», που εκδόθηκε από τον Δικηγόρο Νικόλαο Βάϊο.  Το 1928 εκδίδεται από τον Χρηστάκη Χριστίδη «Η Φωνή της Θράκης», μια περισσότερη κοσμική παρά ειδησεογραφική εφημερίδα. Μετά εκδόθηκε η «Δυτική Θράκη», με πρώτο Διευθυντή τον Κώστα Αντωνιάδη και στη συνέχεια τους Βασίλειο Νικολαϊδη και Γεώργιο Παπαδόπουλο. Η πρώτη όμως επαγγελματική εφημερίδα ήταν το περιοδικό «Χρόνος» του βαθύτατα δημοκράτη Αθανασίου Ζαρδαλίδη, που κυκλοφόρησε το 1932 και αναγκάσθηκε να κλείσει μετά το κίνημα του Βενιζέλου το 1935. Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί και η ημερήσια εφημερίδα «Ο Κήρυξ της Θράκης» από τον Κωνσταντίνο Φανφάνη. Ο ίδιος δημιουργεί το 1935 το πρώτο ηλεκτροκίνητο τυπογραφείο στην Αλεξανδρούπολη, το οποίο λεηλάτησαν κατά την κατοχή οι Βούλγαροι. Το 1934 κυκλοφορεί «Ο Αδιάλακτος» του Αθανασίου Αθανασιάδη και το 1935 η κυβερνητική «Αγών» του Βασιλείου Μαλατάκη. Τέλος το 1936 εκδόθηκε από τον δικηγόρο Κώστα Καρυωτάκη η εφημερίδα «Θρακικά Νέα» με διευθυντή τον Θ. Ανδρόνικο.
Αλλά και ο τομέας του τουρισμού, λόγω της ύπαρξης κυρίως της θάλασσας, παρουσιάζει μεγάλη άνθιση.  Το 1930, η Αλεξανδρούπολη συμπεριλαμβάνεται για πρώτη φορά, με εκτενείς περιγραφές, στον τουριστικό χάρτη που εξέδιδε ο οίκος Ελευθερουδάκη με τίτλο «Ελλάς – Οδηγός Ταξιδιώτη» (σελ.665), και γίνεται ευρύτερα γνωστή ως τουριστικός προορισμός, κυρίως το καλοκαίρι.


Επισκέπτες της πόλης απολαμβάνουν την δροσιά και την απεραντοσύνη του Θρακικού Πελάγους στα καφενεδάκια της παραλίας, κάτω από τον ίσκιο του δέντρου του ερημίτη.

Σχετικά με τη τουριστική κίνηση της πόλης, διαβάζουμε στο «Λεύκωμα Θράκης» της Γενικής Διοίκησης Θράκης του 1936-1937: «…Τα φυσικά χαρίσματά της την κατέταξαν ήδη εις την πρώτην γραμμήν των θερέτρων, εάν δε ληφθή υπ΄ όψιν ότι η τουριστική κίνησις εις μίαν πόλιν παραθερισμού είναι ανάλογος προς τον αριθμόν των εν αυτή λειτουργούντων ξενοδοχείων, η σημερινή εξέλιξις αυτής εις διάθεσιν ξενοδοχείων και ψυχαγωγικών κέντρων την ανάγει εις Κέντρον μεγίστου τουριστικού ενδιαφέροντος. Αι ξενοδοχιακαί εγκαταστάσεις της Αλεξανδρουπόλεως αμιλλώνται εις αρτιότητα τας τοιαύτας εγκαταστάσεις των μεγαλυτέρων της  Χώρας πόλεων… Καθ΄ εκάστην Κυριακή της θερινής περιόδου συρρέουν εις την Αλεξανδρούπολιν δια των καταπληκτικής επιτυχίαςεκδρομικών αμαξοστοιχιών περί τας τρεις χιλιάδες εκδρομέων των πόλεων Ξάνθης, Κομοτηνής, Σουφλίου, Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος, ουκ ολίγαι δε ειδικαί εκδρομαί διοργανώνονται και εξ άλλων πόλεων: Δράμας, Καβάλας κλπ.».

Η παραλία κάτω από την Φάρο, φιλοξενούσε κάθε καλοκαίρι εκατοντάδες επισκέπτες απ΄ όλη τη Θράκη, που ερχότανε στη πόλη για  να απολαύσουν τα  μπάνια τους και τους πλούσιους μεζέδες που προσέφεραν τα καφενεδάκια της παραλίας.

Επίσης  ο Θανάσης Αποστολίδης στο έργο του «Αλεξανδρούπολη, μορφές – γεγονότα – αναμνήσεις» σημειώνει: «…..Μαύριζε κυριολεκτικά η οδός 14η Μαΐου με την άφιξη του εκδρομικού τραίνου από την Ξάνθη και την Κομοτηνή που έφθανε με τις δύο πάντα ατμομηχανές του για να αδειάσει τα τριάντα και πλέον γεμάτα βαγόνια του, από τις οικογένειες των εκδρομέων που σαν σε προσφυγιά σέρναν μαζί τους τα καλάθια με τα τρόφιμα της ημέρας, τις κουβέρτες και τις κουρελούδες για το μεσημεριάτικο ξάπλωμα, και όλα τα υπόλοιπα για το μπάνιο τους. Από το τραίνο όλοι τους κατ΄ ευθείαν για τη θάλασσα. Πλημμύριζε η αμμουδιά από  κόσμο και κυριολεκτικά θολώνανε τα νερά της θάλασσας από το τσαλαβούτημα σ΄ αυτήν των ξένων, που… μπαίνοντας μέσα προσπαθούσαν ν΄ απαλλαγούν από την καρβουνίλα του τραίνου που είχαν επάνω τους μαζί με τον ιδρώτα της εβδομάδας που είχε σκεπάσει το κορμί τους…. Με την βραδινή βόλτα στον καλοβρεμμένο δρόμο της παραλίας μας και τα ωραία καφενεδάκια της, έφθανε η ώρα δέκα το βράδυ και οι ξένοι μας ανηφόριζαν όλοι τους σιγά – σιγά, σέρνοντας κυριολεκτικά τα παιδιά τους που κλαψούριζαν κουρασμένα και αποκαμωμένα, για τον σταθμό για να φύγουν κατά τις 11 το βράδυ για χωριά τους και τις πόλεις τους και να μας ξανάλθουν την επόμενη Κυριακή».
Αυτά για την τουριστική κίνηση του καλοκαιριού. Αλλά και τον χειμώνα, το πλούσιο σε πανίδα και χλωρίδα ΔΕΛΤΑ του ποταμού Έβρου προσελκύει  πολλούς λάτρεις του κυνηγίου από όλη την Ελλάδα.
Και όλα αυτά χωρίς να υπολογιστούν οι επιπτώσεις στην τουριστική ανάπτυξη τις υπάρχουσες αναξιοποίητες τότε αρχαιότητες στη Τραϊανούπολη, τη Μάκρη, τη Μεσημβρία κ.λ.π. και  τις  ιαματικές πηγές Τραϊανούπολης, για τις οποίες ο Δήμαρχος Κωνσταντίνος Αλτιναλμάζης μαζί με τον Βουλευτή Έβρου  Αλέξανδρο Παπαθανάση είχαν καταστρώσει μεγαλεπήβολα σχέδια, προκειμένου με την αξιοποίησή τους να καταστήσουν τη πόλη μία από τις σπουδαιότερες λουτροπόλεις της Ευρώπης.


Ένα  Κυριακάτικο πρωινό στη παραλία της πόλης, Οι επισκέπτες έχουν καταφθάσει και σε λίγο θα γευθούν την δροσιά και τις χαρές του Θρακικού Πελάγους.

Όλα αυτά βέβαια μέχρι το 1935 - 1936, όταν άρχισαν να φαίνονται στον ορίζοντα τα πρώτα σύννεφα του διχασμού. Και η Αλεξανδρούπολη, ως  πόλη κατά βάση Βενιζελική, πλήρωσε ακριβό τίμημα των πολιτικών εξελίξεων, με αποτέλεσμα να σταματήσει και η οικονομική ανάπτυξη της αλλά και οι περισσότερες πολιτιστικές και κοινωνικές δραστηριότητες που είχαν αναπτυχθεί στη πόλη.

Βιβλιογραφία: 1)  Ημερήσια Εφημερίδα της Θεσσαλονίκης «Μακεδονία», φύλλα της 26ης Ιουνίου 1931 και 10ης Ιουλίου 1932. 2) «Λεύκωμα Θράκης» 1937, Γενικής Διοίκησης Θράκης, 3) Θανάσης Κριτού: «Αλεξανδρούπολη-Η εκατοντάχρονη ιστορία της 1878-1978». 4) Θεόδωρος Ορδουμποζάνης: «Προκτήτωρ Πόλις – Ταξίδι μνήμης στην πρώιμη Αλεξανδρούπολη». 5) Νικόλαος Ράπτης: «Το Διδασκαλείο και η Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρουπόλεως». 6) Σαράντος Καργάκος: «Αλεξανδρούπολη, μια νέα πόλη με παλιά ιστορία». 7) Θανάσης Αποστολίδης: «Αλεξανδρούπολη – μορφές - γεγονότα – Αναμνήσεις». 8) Ολυμπία Μ. Πατέλη – Μιχάλης Ε. Πατέλης «Ο Τύπος του Έβρου 1890-2010».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου