www.ordteo.gr

Η Αλεξανδρούπολη της μεταπολεμικής γενιάς

2012-01-29T06:48:00.000-08:00

Από τη λήξη του πολέμου στο γύψο της εφτάχρονης δικτατορίας

Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ξαναγυρίζουν στη πόλη όσοι από τους κατοίκους της έφυγαν πρόσφυγες για να αποφύγουν την Βουλγαρική κατοχή. Η παλιά εμπειρία από τη Βουλγαρική κατοχή ανάγκασε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της πόλης να καταφύγει στη προσφυγιά.

Τα χρόνια της ξεγνιασιάς. Δεξιά: Καλοκαίρι 1953. Απόδραση με τη παρέα στη παραλία του "Ντελή" (σημερινή Δημοτική πλαζ) με τα αδέλφια μου Λευθέρη και Φαίδρα και τους φίλους Πίτσα και Γιάννη Δεληγιαννίδ, Λάκη Τεκλίδη και Μανώλη Κοψίδη, με την επίβλεψη μεγαλύτερων συγγενών. Δεξιά Καλοκαίρι 1949 με την μητέρα μου και τα δύο από τα πέντε αδέρφια μου Λευθέρη και Φαίδρα στον "Φλοίσβο".

Η πόλη αρχίζει την μεγάλη προσπάθεια της ανασυγκρότησής της. Η αγορά και κυρίως η οδός εμπορίου γίνεται και πάλι τόπος συνάντησης και λειτουργούν οι Δημόσιες υπηρεσίες. Ξαναζωντανεύουν οι γειτονιές και οι συνοικισμοί της πόλης και δημιουργούνται νέοι. Το χαμόγελο και η αισιοδοξία ξαναεπιστρέφουν στους κατοίκους! Παιδικές φωνές γεμίζουν και πάλι τις σχολικές αυλές και τις αλάνες! Ο Προσκοπισμός μπροστάρης, αναδιοργανώνεται και συγκεντρώνει στις τάξεις του μεγάλο αριθμό παιδιά της πόλης και των οικισμών της.

Δύο από τις ταβέρνες της μεταπολεμικής εποχής. Αριστερά "Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ" στην οδό Αθανασίου Διάκου, λίγο πριν από τη συμβολή της στην οδό Κύπρου. Εκεί σύχναζαν κυρίως οι άνθρωποι της αγοράς. Δεξιά η ταβέρνα "Ο ΜΠΑΤΗΣ", κάτω στη θάλασσα, εκεί που αρχίζει η γειτονιά της Απολλωνιάδας, με τους θαυμάσιους θαλασσινούς μεζέδες.

Από τα πρώτα έργα που εκτελούνται είναι η επέκταση λιμανιού, που έχει ενταχθεί στο σχέδιο Μάρσαλ και η κατασκευή του παραλιακού τοίχους. Αρχίζει να λειτουργεί το αεροδρόμιο ανατολικά της πόλης και η Αλεξανδρούπολη συνδέεται αεροπορικά σε καθημερινή βάση με την Αθήνα με την ΤΑΕ στην αρχή και την Ολυμπιακή αργότερα. Δύο πλοία εβδομαδιαίως (Το Ιόνιος και το Γεώργιος Φ) δύο φορές την εβδομάδα την συνδέουν με τον Πειραιά και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Ξαναλειτουργούν τα παραλιακά της κέντρα και ταβερνάκια (Φλοίσβος, Ντελής, , Φάληρο, Μπάτης Γοργόνα, Καλαμάκι, Ντεμίρ Αλί κλπ.) και το καλοκαίρι ξαναγίνεται παραθεριστικό κέντρο της Θράκης. Ο Δήμος αναγείρει στη παραλία το Δημοτικό Κέντρο «ΑΣΤΕΡΙΑ», που αργότερα μετονομάστηκε σε «ΑΡΓΩ», που αποτελεί σημείο συνάντησης και ψυχαγωγίας κυρίως των νέων Αλεξανδρουπολιτών.

Αριστερά. Απρίλιος 1954. Η άνοιξη έχει προβάλει και ο κυρ Αντώνης, ο κηπουρός του Δήμου, τρέχει να προλάβει να φροντίσει όλα τα δέντρα της πόλης. Ο Δήμαρχος Ιωάννης Μπέτσος ήθελε τη πόλη πράσινη και καθαρή σχαν τη θάλασσα. Δεξιά Η οδός Κύπρου από το καφενείο "ΚΕΝΤΡΟ", αρχές δερκαετίας του 1960.

Οι αυλές των σπιτιών, μονοκατοικίες στην πλειοψηφία τους, ξανάρχιζαν να πλημμυρίζουν από λουλούδια και η ατμόσφαιρα πλημμυρίζει από τα αρώματα των λουλουδιών και των δένδρων που με περισσή φροντίδα επιμελούνται οι διάδοχοι του Αλτιναλμάζη Δήμαρχοι Μενέλαος Μαστράφης, Ιωάννης Μπέτσος και Θωμάς Μιχαήλογλου.

Αριστερά από τη κηδεία του Δημάρχου Κωνσταντίνου Αλτιναλμάζη. Στον αυλόγυρο της Μητρόπολης, μαζί με όλο τον κόσμο της πόλης, οι ερυθροσταυρίτισσες και οι Πρόσκοποι και επικεφαλής αυτών ο δημοτικός υπάλληλος - παιδονόμος Θοδωρίκος με την επίσημη στολή του, τραγιάσκα, μπότες, ημίπαλτο, γκέτες και το καμτσίκι στο χέρι (από το βιβλίο "Προκτήτωρ Πόλις" του Θ. Ορδουμποζάνη). Δεξιά από την κηδεία του γνωστού συμπολίτη μας επιχειρηματία Κωνσταντίνου Μαλαματίνα, καθώς η σωρός περνά μπροστά από το "μαγαζί" του στην οδό Εμπορίου, όπως συνηθίζετο εκείνη την εποχή.

Στις 15 Μαρτίου 1948 σύσσωμος λαός της πόλις κηδεύει τον πρώτο και μοναδικό από την απελευθέρωσή της αιρετό Δήμαρχο, τον αγαπημένο της Κωνσταντίνο Αλτιναλμάζη. Στον επικήδειο λόγο του, ο μετέπειτα Υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας και Βουλευτής των Φιλελευθέρων Γρηγόρης Χρυσοστόμου, θα πει μεταξύ των άλλων: «Ο Κωνσταντίνος Αλτιναλμάζης δεν ανήκε στο κόμμα, αλλά στην πόλη του, στην Αλεξανδρούπολη και στο λαό της και αυτό πρέπει να κάνουν οι διάδοχοί του στο δημαρχιακό αξίωμα».

Αριστερά το ξενοδοχείο "ΜOTEL ASTIR" το οποίο από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 αποτελούσε το τουριστικό στολίδι της πόλης. Δεξιά η παραλιακή λεωφόρος λίγο μετά τη διάνοιξή της.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 κτίζεται το πρώτο σύγχρονο ξενοδοχείο, το «MOTEL ASTHR» που αποτελεί κόσμημα και καμάρι της περιοχής! Λίγο αργότερα αναγείρεται από τον Δήμο στη θέση των παλιών σφαγείων και το ξενοδοχείο ΕΓΝΑΤΙΑ που αναλαμβάνουν να το λειτουργήσουν οι επιχειρηματίες Σωσίδης και Σαράντης. Την ίδια εποχή πραγματοποιείται η διάνοιξη της παραλιακής και της κεντρικής λεωφόρου. Το ποδήλατο, λόγω και της θαυμάσιας ρυμοτομίας κυριαρχεί, ως μέσο κυκλοφορίας στη πόλη, ενώ οι κινηματογράφοι αυξάνονται καθημερινά και οι θεατρικοί θίασοι αρχίζουν να επισκέπτονται τακτικά τη πόλη.

Αριστερά το πλοίο "Μανωλίκας", που συνέδεε εμπορικά το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης με τα λιμάνια των νησιών του Βορείου Αιγαίου. Δεξιά άποψη του λιμανιού μας στη δεκαετία του 1960.

Άλλωστε η καθημερινή βόλτα στη κεντρική λεωφόρο τον χειμώνα και την παραλιακή το καλοκαίρι μαζί με τον κινηματογράφο ήταν οι κύριες μορφές ψυχαγωγίας των κατοίκων της πόλης και κυρίως των νέων, από την απελευθέρωση μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ήδη έχουν ανακαινιστεί οι παλαιοί και έχουν αναγερθεί νέοι κινηματογράφοι από τους οποίους ξεχωρίζει ο «ΕΒΡΟΣ» στη παραλία που αναγέρθηκε από τον επιχειρηματία Παναγιώτη Παπαδόπουλο και αποτελούσε κομψοτέχνημα αρχιτεκτονική για την εποχή του. Την ψυχαγωγία αυτή ερχόταν να συμπληρώσουν τα κεντρικά καφενεία («Κέντρο», «Εθνικόν», «Μαρόπουλος» κλπ.) και τα ονομαστά ζαχαροπλαστεία της πόλης («ΕΛΒΕΤΙΚΟ», «ΔΙΕΘΝΕΣ» κ.α.) και τα παραλιακά ταβερνάκια με τους θαυμάσιους θαλασσινούς μεζέδες.

Αριστερά η ομάδα Στίβου του Μ.Σ.Γ. Συλλόγου ΕΘΝΙΚΟΣ που συμμετείχε στους Πανελλήνιους αγώψνες στίβου του 1953, όπου κατετάγει μέσα στους 6 πρώτους Συλλόγους της χώρας. Στο κέντρο διακρίνεται ο Μεσογεινονίκης Φώτης Κοσμάς και εκατέρωθεν όλα τα μεγάλα αστέρια στίβου της πόλης μας (Μπόυλμπουτζής, Φουντουκίδης, Αυτοσμίδης, αδελφοί Κεχαγιόγλου, Τζανής, Γαβριηλίδης, Σουσουρίδης, Μπρίμπος κ.λ.π.). Δεξιά η ομάδα της ΔΟΞΑΣ στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο Εθνικό Στάδιο Κομοτηνής, την εποχή που πρωταγωνβιστούσε μαζί με τον ΕΘΝΙΚΟ στο Θρακιώτικο ποδόσφαιρο.

Ένα σημείο που πρέπει να σταθούμε ιδιαίτερα είναι η αλματώδη αύξηση του κλασικού αθλητισμού. Ο Μ.Γ.Σ. ΕΘΝΙΚΟΣ γίνεται πανελλήνια γνωστός στον κλασικό στίβο με τις επιδόσεις των αθλητών του με κυριότερο εκφραστή της τον Μεσογειονίκη του 1951 Φώτιο Κοσμά. Στο 1953 πραγματοποιούνται στη πόλη οι Πανελλήνιοι αγώνες στίβου και ο ΕΘΝΙΚΟΣ καταλαμβάνει εξέχουσα θέση μέσα στην πρώτη εξάδα. Στο ποδόσφαιρο η αντιπαλότητα (ποδοσφαιρική και ιδεολογική) μεταξύ του ΕΘΝΙΚΟΥ και της ΔΟΞΑΣ δίνει μεγάλο ενδιαφέρον στο ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα που συμμετέχουν και βάζουν στο περιθώριο την ιστορική ομάδα του ΕΡΜΗ.

Δεξιά ο χειμερινός κινηματογράφος "ΤΙΤΑΝΙΑ" με την επική ταινία "Ο ΧΙΤΩΝ", επί της Λεωφόρου Βασιλέως Γεωργίου Β' (σήμερα Δημοκρατίας) και αριστερά το ανακινισμένο τότε ζαχαροπλαστείο "ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ" στην πλατεία Κύπρου.

Οι ανάγκες όμως της πόλης είναι πολλές και επιτακτικές και τα πενιχρά έσοδα του Δήμου δεν επαρκούν για να συντηρήσουν όσα από τα ιστορικά κτίρια της πόλης έχουν διασωθεί. Και αυτά είναι πολλά. Πασαλίκι, Καθολική Σχολή θηλαίων, Διδασκαλείο, Λεονταρίδειος, Γ΄ Δημοτικό, Παράρτημα Γυμνασίου, κτίρια που στέγασαν τα πολλά προξενεία του Δεδέαγατς, σπίτια προυχόντων της πόλης. Παρ΄ όλα αυτά κανένα από τα ιστορικά αυτά κτίρια της πόλης δεν χάθηκε από την απελευθέρωση της Γερμανοβουλγαρικής κατοχής και μέχρι την επιβολή της δικτατορίας, επί εποχής της οποίας και άρχισε η καταστροφή τους, με πρώτο απ΄ όλα το ξύλινο Πασαλίκι, την θερινή κατοικία του Πασά της πόλης, που μαζί με τον Φάρο, το λιμανάκι με τις αποθήκες του, τον Άι Νικόλα με τα τριγύρω σχολικά κτίρια καθώς και την Ζαρίφειο Παιδαγωγική Ακαδημία αποτελούσαν τα σύμβολα της πόλης.

Δύο από τα παλιά κτίρια που έχουν χαθεί. Το "Παράρτημα" της Λεονταρίδειου Σχολής στον αυλόγυρο του Αγίου Νικολάου (αριστερά) έγινε πλατεία και το παλιό Γαλλικό Προξενείο στη γωνία Βενιζέλου κσαι Μητροπολίτη Ιωακείμ (δεξιά), στη θέση του οποίου σήμερα υπάρχει τι άλλο; Πολυώροφος οικοδομή!

Παρά τα μεγάλα εθνικά προβλήματα (διαφορές με τις γειτονικές χώρες που μετατρέπουν για τους υπόλοιπους Έλληνες την περιοχή ως τόπο εξορίας) και τις οικονομικές αδυναμίες του Δήμου, αυξάνεται το εμπόριο με την ενδοχώρα και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, διανοίγονται δρόμοι, δημιουργούνται πάρκα, κτίζονται σχολεία και άλλα δημόσια κτίρια. Η πόλη διατηρείται πεντακάθαρη, πνιγμένη μέσα στο πράσινο και μεταξύ των κατοίκων, που έχουν ήδη υποδεχθεί πολλούς πρόσφυγες από την ενδοχώρα του νομού και τα γύρω χωριά που έχουν εγκαταλειφθεί (Πόταμος, Ιάννα, κ.λ.π.), επικρατεί μεγάλη αλληλεγγύη και αγάπη. Πραγματοποιείται μια μεγάλη συλλογική προσπάθεια να μεγαλώσουν την πόλη τους και να της ξαναδώσουν την αίγλη των πρώτων χρόνων της δημιουργίας τους. Και κυρίως να την μετατρέψουν σε μια ενδιαφέρουσα τουριστική πόλη που θα προσελκύει το θέρος πολλούς παραθεριστές και τον χειμώνα θυασιώτες του κυνηγιού στους πλούσιους κυνηγότοπους που την περιέβαλαν.

Η περιοχή ήταν από τους πλουσιώτερους και γνωστότερους κυνηγότοπους της χώρας και προσέλκυε πολλούς επισκέπτες. Στη φωτογραφία αριστερά ομάδα του γνωστού κυνηγού Γιάννη Ορδουμποζάνη σε αποστολή κυνηγιού αγριογούρουνων. Δεξιά το παραδοσιακό παντοπωλείο των Αδελφών Μαρτίνη στην γωνία των οδών Εμπορίου και Κύπρου. Η μεταπολίτευση στη θέση του βρήκε ένα άλλο πολυώροφο κτίριο! Η πόλη έχασε όλα τα παλιά εμπορικά της. Στη θέση τους σήμερα τα απρόσωπα πολυκαταστήματα.

Μέχρι που ήρθε εκείνος ο Απρίλης του 1967! Να σώσουν τη χώρα από τον εκ βορρά κίνδυνο και την «φαυλότητα» των πολιτικών, είχαν πει οι σωτήρες. Και η χώρα μπήκε στο γύψο για να ….γιατρευθεί! Και μαζί και η άνθρωποί της. Και οι πόλεις! Όλοι και όλα στο γύψο! Όλοι και όλα με πατερίτσες! Και η «ίαση» που εξαγγέλθηκε τα είχε όλα αλλάξει! Και τη νοοτροπία μας. Και τη συμπεριφορά μας. Και μαζί και τη πόλη μας! Και αρχίζει μια νέα εποχή για τη πόλη. Αυτή της μεταπολίτευσης, που γκρέμισε ό,τι παλιό για να χτίσει τα νέα «μεγαθήρια»! Που τώρα καταρρέουν και αυτά και η πόλη και η εποχή τους μαζί!

Ήταν ένα ταξείδι μνήμης στο παρελθόν, στα παιδικά και νεανικά μας χρόνια. Σαν ένα όνειρο που διαρκεί κάποια δευτερόλεπτα, αλλά έχουμε την ψευδαίσθηση ότι διαρκεί μια ολόκληρη ζωή. Και είναι επόμενο αυτό το ταξείδι να περιέρχει κάποιες, απειροελάχιστες, εικόνες από τη ζωή αυτής της πόλης, της εποχής εκείνης. Μόνο αν ενώσυμε όλοι μαζί τα όνειρά μας, και προσπαθήσουμε να τα κάνουμε πράξη, ίσως μπορέσουμε κάποτε να ξαναδούμε κάποιες από εκείνες τις εικόνες. Οι εποχές είναι δύσκολες, όπως και τότε! Άρα;

Η διατροφή των αρχαίων Θρακών και ο περίφημος Θρακικός οίνος

2012-01-15T08:15:00.000-08:00

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Τις διατροφικές συνήθειες των αρχαίων Θρακών χαρακτήριζε η λιτότητα, κάτι που αντικατόπτριζε τις δύσκολες συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγετο η γεωργική δραστηριότητα. Βάση της διατροφής τους ήταν το σιτάρι, το λάδι, το κρασί και τα γαλακτομικά (γάλα, τυρί, βούτυρο). Το φαγητό συνόδευε και το κρασί (κόκκινο, λευκό ή ροζέ) αναμεμειγμένο με νερό! Πληροφορίες για τις διατροφικές συνήθειες των αρχαίων Θρακών παρέχουν τόσο οι γραπτές μαρτυρίες όσο και οι διάφορες καλλιτεχνικές απεικονίσεις σε κεραμικά αγγεία, ψηφιδωτά, αγαλματίδια κ.λ.π..
Στη αρχαία Θράκη, πολλές από τις φυλές της, κυρίως αυτές που ασχολούταν με την κτηνοτροφία, αλλά και οι υπόλοιπες, απέφευγαν στη διατροφή τους το κρέας! Αντί αυτού χρησιμοποιούσαν στη καθημερινή διατροφή τους μέλι, γάλα, τυρί και βούτυρο. Για τον λόγο αυτό αναφέρονται και ως «γαλατοπόται» και «βουτυροφάγοι»! Υπάρχει μαρτυρία του Αθηναίου (ΙV,131) στην οποία αναφερόμενος στον Αλεξανδρίδη που κατηγορούσε το συμπόσιο που έγινε επ΄ ευκαιρία των γάμων του Ιφικράτους αναφέρει: «δειπνείν δ΄ άνδρας βουτυροφάγους"! Έχουμε επίσης παρόμοια μαρτυρία του Στράβωνα (Ζ, 296) δια τους Μυσούς (μία από τις μεγάλες φυλές των Θρακών) στην οποία αναφέρει: «ο Πωσειδώνιος, και εμψύχων απέχεσθαι κατ΄ ευσέβειαν, δια σε τούτο και θρεμμάτων, μέλιτι δε χρήσθαι, και γάλακτι, και τυρώ». Επίσης και οι Άβιοι, τους οποίους κάποιοι συγχέουν με τους Μησούς, αναφέρονται ως «γάλακτι ίππων χρώμενοι». Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι μέσα στο γάλα που έπαιρναν από τους ίππους για να το καταναλώσουν αναμείγνυαν πολλές φορές και αίμα ίππων. Επίσης οι Θράκες κατανάλωναν και πολύ το σκόρδο και σύμφωνα με τον Ησύχιον «σκορδοφαγούσιν οι Θράκες».

Ένα άλλο αξιοσημείωτο στοιχείο που προκύπτει από τα γραπτά είναι ότι οι αρχαίοι Θράκες έκαναν χρήση στη διατροφή τους και ναρκωτικών βοτάνων. Ο Πλούταρχος, στη περιγραφή του Έβρου (Περί Ποταμών ΙΙΙ, Έβρος 3), μεταξύ των άλλων αναφέρει: «Γεννάται δε εν αυτώ τω προειρημένω ποταμώ, (αναφερόμενος στον ποταμό Έβρο), βοτάνη παρόμοιας οριγάνω, ης τα άκρα δραξάμενοι επιθέασι πυρί μετά τον κόρον της δημητριακής τροφής, και την αναφερομένην αναθυμίασιν δεχόμενοι ταις αναπνοαίς καρούνται και εις βαθύν ύπνον καταφέρονται».
Στη Θράκη που γέννησε τον Διόνυσο, τις Διονυσιακές τελετές και Μυστήρια, τις Μούσσες, τον Ορφέα και τη μουσική, θα ήταν αδιανόητο να μην υπήρχε στη διατροφή τους ο οίνος! Κάποιοι μάλιστα ισχυρίζονται ότι ο οίνος, συνηφασμένος με τον Διόνυσο, έχει πατρίδα την αρχαία Θράκη. Για αυτό άλλωστε οι αρχαίοι Θράκες «μαρτυρούνται ως οινερασταί και ακρατοπόται»! Από τον Αθηναίο ( Αθην.Χ, 442) διασώζεται μαρτυρία του Θεοπόμπου κατά την οποία «επιεικώς δ΄ εισί πάντες οι Θράκες πολυπόται», και σε ένα άλλο σημείο του ιδίου περιλαμβάνεται απόσπασμα του Σάτυρου, ο οποίος εξιστορεί για τον Αλκιβιάδη ότι «υπερήρε και την των Θρακών ακροτοποσίαν». Την συνήθεια της υπερβολικής οινοποσίας είχαν και οι Σκύθες, για τους οποίους αναφέρεται (Αιλκιαν. Ποικ.Ισατορ.Β΄,41) «Σκυθών γαρ ίδιον το πίνειν άκρατον», σε αντίθεση με όσα επικρατούσαν στην κυρίως Ελλάδα, όπου μόνο στις θυσίες γινότανε χρήση ακράτου οίνου, «το δε ακροτοποτείν βάρβαρον και επιβλαβές εις την υγείαν του σώματος και του νου». (Πλάτ. Νόμοι Α, 637).
Αναφέρεται επίσης ότι οι Θράκες, εκτός από τον οίνο, χρησιμοποιούσαν και ένα άλλο ποτό που παρήγαγαν από το κριθάρι, το οποίο φαίνεται ότι προσομοιάζει με τον σημερινό ζύθο (μπύρα). Αυτό αναφέρεται σε δυο αποσπάσματα, ενός του Ελλανίκου (Αθήν. Χ, 447c) όπου αναφέρεται «..πίνουσι δε βρύτον εκ των ριζών, καθάπερ οι Θράκες εκ των κριθών» και ενός του Αρχιλόχου (Αθην. Χ, 447) «ώσπερ παρ΄ αυλώ βρύτον ή Θρήιξ ανήρ». Οι Αρχαίοι Έλληνες φαίνεται πως ήρθαν σε επαφή με τη μπίρα χάρη στους Αιγύπτιους και σύμφωνα με τον Πλίνιο, χρησιμοποιούσαν λυκίσκο στην παρασκευή της. Στην Αρχαία Ελλάδα ωστόσο πρέπει να θεωρούσαν αυτό το ποτό κατώτερης ποιότητας από ότι το κρασί. Αντίθετα, η μπίρα ήταν περισσότερο ευπρόσδεκτη στους βορειότερους λαούς, όπως ήταν οι Θράκες, οι Σκύθες και οι Αρμένιοι, καθώς και στους Ίβηρες.
Αλλά και στις γυναίκες της Θράκης ήταν αποδεκτή η οινοποσία! Αυτό βγαίνει ως συμπέρασμα από όσα εκθέτει ο Παυσανίας για τις γυναίκες της Θράκης, ότι όταν συναποφάσισαν να φονεύσουν τον Ορφέα, (από τον γνωστό μύθο του Ορφέα), έπεισαν τους άνδρες να τον ακολουθήσουν περιπλανώμενο, διότι δεν τολμούσαν, φοβούμενοι τους άνδρες, να τον φονεύσουν οι ίδιες. «Ως δε ενεφορήσαντα οίνω, εξεργάζονται το τόλμημα, και τοις ανδράσιν από τούτου κατέστη μεθυσκομένους εις τα μάχας χωρείν». Τους μέθυσους στη Θράκη τους αποκαλούσαν «Σανάπαι» (Πρβ. Σχολ. Απολλ. Ροδίου ΙΙ, 946 «Επεί δε οι μέθυσοι Συνάπαι λέγονται παρά Θραξίν»). Από αυτή την ιδιαίτερη ονομασία μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η «οινοφλυγία», ήταν μεν σύνηθες φαινόμενο αλλά όχι γενικευμένο!
Λέγεται ότι από τους Θράκες κληρονόμησαν την συνήθεια της άφθονης οινοποσίας και οι Βυζαντινοί. Μάλιστα τους διακωμωδούσαν και ως φιλοπότες. Αναφέρεται μάλιστα ότι, ενόψει ενός πολέμου ο επικεφαλής στρατηγός για να συγκρατήσει τους στρατιώτες του μετέφερε τα καπηλεία πλησίον των τειχών (Αθην. Χ, 59) «Φύλαρχος εν έκτη Βυζαντίους οινόφλυγας όντας εν τοις καπηλείοις οικείν».
Οι Οδρύσσιοι και οι Γέτες, (Θρακικές φυλές) χρησιμοποιούσαν στα συμπόσιά τους, αντί ποτηριών (οινοκυπέλων), κέρατα από ταύρους και βονάσους. Επίσης στα συμπόσια κατά την οινοκατανάλωση συνήθιζαν να κάνουν προπόσεις. Όπως εξιστορεί ο Ξενοφώντας, όταν τον δεξιώθηκε στη Θράκη ο Σεύθης και παρεκάθησε μαζί του σε συμπόσιο «οι μεν άλλοι κατά τάξεις εσκήνησαν, στρατηγούς δε και λοχαγούς επί δείπνον Σεύθης εκάλεσε…..κατά τον Θράκιον νόμον κέρατα οίνου προϋπινον». (Ξενοφ. Κύρ. Ανάβ. Ζ, β, 23 και γ, 32.35).
Το κρασί των μεσημβρινών παραλιών της Θράκης ήταν εξαιρετικό και τον υπεραιπεινεί ο Όμηρος που τον περιγράφει (Οδυς.1 στ.205 και 210) ως «ηδύν, ακηράσιον, θείον ποτόν» από το οποίο «οδμή δ΄ ηδεία από κρατήρος οδώδει». Και από ίδιο πληροφορούμεθα ότι ή Θράκη ήτο «χώρα άμπελόεσσα, ήδύοινος παράγουσα τον περίφημον βίμβλιον οίνον παραβαλλόμενον προς τό Όλύμπιον νέκταρ». Πολλοί μάλιστα -όπως και ο Όμηρος- επαινούν και το κρασί του Μάρωνος από τη Θράκη γιατί βάζουν μέσα πολύ νερό. Αλλά και ο Πλίνιος (Nit. Hist. XVI, 6) διαβεβαιώνει ότι ο Θράκιος οίνος επί των χρόνων αυτού ήταν αρίστης ποιότητας. Τέλος και Ευριπίδης, στο σατυρικό δράμα «Κύκλωψ», ( στιχ. 616-624), αναφέρει πως ο Οδυσσέας μέθυσε τον Κύκλωπα Πολύφημο με το δυνατό μαύρο γλυκό κρασί (Μαρώνειος ή Ισμαρικός Οίνος) που του έδωσε ο ιερέας Μάρωνας και τον τύφλωσε και έτσι γλύτωσε αυτός και οι σύντροφοί του από τη μανία του.
Για τους αρχαίους Θράκες ο τρύγος ήταν γιορτή που συμπεριελάμβανε πολλές τελετές αφιερωμένες στον Διόνυσο (Ζαγρέα). Πρόκειται για ένα από τα πλέον εκμεταλλευόμενα θέματα στην αρχαία τέχνη. Εικόνες σχετικές με τον τρύγο και την παραγωγή κρασιού βλέπουμε σε κεραμικά σκεύη, τοιχογραφίες και ψηφιδωτά σε κατοικίες και δημόσια κτίρια, ακόμη και σε τάφους. Σ’ εκείνη την μακρινή εποχή, οι Θράκες μάζευαν το σταφύλι σε καλάθια, στη συνέχεια το τοποθετούσαν σε δοχεία ή βαρέλια και το μετέφεραν με άμαξες στα σημεία που έστυβαν τον μούστο. Τα σημεία αυτά ήταν αρκετά περίπλοκες σταθερές εγκαταστάσεις από ξύλο, πέτρα ή ειδικά χτισμένοι χώροι. Η παλαιότερη τεχνική διαχωρισμού του μούστου από το σταφύλι ήταν το πάτημα με τα πόδια σε ευρύχωρη πέτρινη πισίνα, το λεγόμενο «σαραπάνι». Η οινοποίηση συνεχίζονταν τουλάχιστον έξι μήνες. Το νέο κρασί κατακάθιζε δεύτερη φορά σε κεραμικά δοχεία και άρχισαν να το πίνουν από το δεύτερο έτος μετά την παραγωγή του. Τα υψηλής ποιότητας θρακικά κρασιά κατακάθιζαν στη διάρκεια 5 – 10 ετών.

Ο Αγιασμός των Υδάτων στην Αλεξανδρούπολη

2012-01-06T08:00:00.000-08:00

Κείμενο - φωτογραφίες Θόιδωρου Οορδουμποζάνη

Παλιά, την παραμονή των Φώτων, το βράδυ, στους δρόμους της Αλεξανδρούπολης ακουγόταν η χορωδία των Αρμεναίων να ψέλνει τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα. Οι Αρμνένηδες, χριστιανοί και αυτοί, έμειναν πιστοί στο παλιό ημερολόγιο και γι΄ αυτό τα Χριστούγεννα τους συμπίπτουν με τα Φώτα του καινούργιου εορτολογίου. Και η πόλη είχε από παλιά πολλούς Αρμεναίους! Έβγαιναν, λοιπόν, κάθε χρόνο, να πουν τα κάλαντα στα δικά τους τα σπίτια, παραμονή των Φώτων, με τη μεγάλη και ωραία χορωδία που διατηρούσε η κοινότητά τους υπό τη διεύθυνση του φημισμένου αρχιμουσικού, του μουσιού Γκαρβαρέντς, όπως τον αποκαλούσαν.

Τα πρώτα ελεύθερα Θεοφάνεια και ο αγιασμός των υδάτων κάτω από το βλέμμα του Φάρου και της Ελληνικής σημαίας που κυματίζει μπροστά στο τότε λιμεναρχείο, αλλά και σε μία από τις βάρκες. Όλοι οι πιστοί της πόλης έχουν συγκεντρωθεί για να παρακολουθήσουν με κατάνυξη τον Αγιασμό των υδάτων. (Η φωτογραφία από το βιβλίο "Προκτήτωρ Πόλις - Ταξίδι μνήμης στη πρώιμη Αλεξανδρούπολη" του Θ. Ορδουμποζάνη).

Τα κάλαντά τους είχαν ως εξής (στη παρένθεση η ερμηνεία τους):

«Αϊσόρ ντόνε σουρπ Τσουνουντιάν – Αβεντίς»
(σήμερον είναι γιορτή της αγίας γεννήσεως – χαρμόσυνο άγγελμα)
«Αϊσόρ αρέβ αρταρουιάν – Αβεντίς»
(σήμερον ήλιος δικαιοσύνης – χαρμόσυνο άγγελμα)
«Γερεβεστάβ η μετς μαρτγκάντς – Αβεντίς»
(ενεφανίσθη μεταξύ των ανθρώπων – χαρμόσυνο άγγελμα)

Θεοφάνεια 1926, στη παραλία κάτω από το Φάρο. Διακρίνονται ο Μητροπολίτης με τις αρχές στο ένα καϊκι και οι κολυμβητές την ώρα που πηδούν στη θάλασσα από το άλλο καϊκι.

Ο κόσμος ακούγοντας τη χορωδία έβγαινε στα παράθυρα να δει έξω τη συντροφιά των Αρμεναίων που έψελνε τα κάλαντα στα αρμένικα σπίτια. Μπορεί να μη καταλάβαιναν τα λόγια, μα η επαναλαμβανόμενη λέξη «Αβεντίς…Αβεντίς…» είχε μια συναρπαστική γοητεία και οι καλά συγχρονισμένες φωνές ακουγόντουσαν μέσα στη παγωμένη νύχτα, υποβλητικές και ωραίες. Πως να μη βγούνε λοιπόν στα παράθυρα για να απολαύσουν αυτή την υπέροχη χορωδία!

6η Ιανουαρίου 1922. Ο κολυμβητής που έπιασε το σταυρό στη θάλασσα τον περιφέρει από σπίτι σε σπίτι περιστοιχισμένος από Λιμενικούς, συγγενείς και φίλους, προκειμένου να τον ασπασθούν οι πιστοί συμπολίτες του. (Η φωτογραφία από το βιβλίο "Προκτήτωρ Πόλις - ταξίδι μνήμης στη πρώιμη Αλεξανδρούπολη" του Θ. Ορδουμποζάνη).

Τα δικά μας παιδιά από το πρωί της παραμονής των Φώτων έψελναν τα ελληνικά κάλαντα : «Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός.
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό κάθετ' η κυρά μας η Παναγιά.
Όργανο βαστάει, κερί κρατεί Και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί.

Αϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί.
Ν' ανεβώ επάνω στον ουρανό να μαζέψω ρόδα και λίβανο.
Καλημέρα, καλημέρα, Καλή σου μέρα αφέντη με την κυρά»,
αλλά η ανταπόκριση του κόσμου δεν είχε τον ενθουσιασμό που έδειχνε ο κόσμος τις παραμονές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Και τα φιλοδωρήματα ήταν κατά πολύ μειωμένα!

Θεοφάνεια 1927. Μπροστά στο σιδηροδρομικό σταθμό την ώρα που οι κολυμβητές ετοιμάζονται να βουτήξουν στη θάλασσα, ενώ το πλήθος έχει καταλάβει ασφυκτικά την προκυμαία.

Ανήμερα τα Φώτα, ήταν μεγάλη γιορτή για τη πόλη! Τα καΐκια στα πρώτα χρόνια και τα βαπόρια μαζί αργότερα, όλα σημαιοστολισμένα στο λιμάνι, περίμεναν ν΄ αγιαστούν τα νερά, «ν΄ αγιαστεί κι ο αφέντης (ο καραβοκύρης) με τη κυρά»!

Θεοφάνεια 1933. Στο προαύλιο του Αγίου Νικολάου, επιστρέφοντας από τον αγιασμό των υδάτων με τιμητικό άγημα Προσκόπων. Αναγνωρίσθηκαν οι Πρόσκοποι Αξωνίδης (3), Δημήτριος Σκουλαρίδης (4) και Αθανάσιος Αθανασιάδης (6). Στο βάθος δεξιά ο Δήμαρχος Αλτιναλμάζης, στη μέση ο Μητροπολίτης Γερβάσιος και αριστερά ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Κλ. Παπασταύρου, οι ιερείς Παπασταύρος Κουγιουμτζής, Παναγιώτης Χαλκίδης, ο ψάλτης Φώτης Σακελλαρίδης και ο Χριστόφορος Ζαρδαλίδης. (Η φωτογραφία από το βιβλίο "Προκτήτωρ Πόλις - Ταξίδι μνήμης στη πρώιμη Αλεξανδρούπολη" του Θ. Ορδουμποζάνη).

Μετά τη Θεία Λειτουργία και την διανομή του αγιάσματος σχηματιζόταν μεγάλη πομπή που ξεκινούσε από τον Άη-Νικόλα με μεγαλοπρέπεια. Μπροστά Πρόσκοποι και Ναυτοπρόσκοποι με τα κοντάρια τους κάτω από τη μασχάλη και ένα άγημα Χωροφυλακής με τα μακριά μάλλινα πανοφώρια τους και τις χρυσές περικεφαλαίες, μετά η φιλαρμονική του Δήμου (αργότερα αντικαταστάθηκε από τη φιλαρμονική του στρατού), μετά τα εξαπτέριγα, οι ψαλτάδες, οι παπάδες λαμπροφορφεμένοι, ο δεσπότης με τη χρυσή φορεσιά και την αστραφτερή του μήτρα στο κεφάλι και με το σταυρό σηκωμένο ψηλά να τον βλέπει ο κόσμος και να προσκυνά, περνούσε στο δρόμο ανάμεσα στα σπίτια. Οι ένοικοι, όσοι δεν ακολουθούσαν τη πομπή, έβγαιναν στα παραθύρια με τα θυμιατά στο αριστερό χέρι και να σταυροκοπούνται με το δεξί. Και όλη αυτή η πομπή περιστοιχιζόταν από δεξιά και αριστερά από στρατιωτικό άγημα και κυλούσε όπως ένα ποτάμι από τό στενό δρόμο της οδού Κύπρου προς το λιμάνι.

Θεοφάνεια, δεκαετία του 1950. Ο Δεσπότης , μπροστά στη προβλήτα του Σιδηροδρομικού Σταθμού, ετοιμάζεται να ρίξει στη θάλασσα το σταυρό, ενώ οι κολυμβητές περιμένουν στη βάρκα του Λιμεναρχείου. Ο κόσμος συνωστίζεται στη προκυμαία και στις τράτες. Ο κόσμος από νωρίς γέμιζε τους δρόμους που θα περνούσε η πομπή και πλημμύριζε τα μουράγια, έμπαινε στις βάρκες και τα καΐκια για να έχει πρώτη θέση στην τελετή! Είτε γινόταν ο αγιασμός μπροστά στο Φάρο, είτε μπροστά στις αποθήκες του Λιμανιού είτε από την απέναντι πλευρά, δίπλα στον Ναυταθλητικό Όμιλο, ο κόσμος σπρωχνόταν και έσπρωχναν, και ανασηκωνόταν στις μύτες των παπουτσιών για να μπορούν να δουν. Και ήταν εκεί και όλοι οι επίσημοι. Με πρώτο το Λιμενάρχη με το τρικκαντό, και το Δήμαρχο, και τους Προξένους με τα παράσημα στα πέτα, και τον Νομάρχη, και τον Αστυνόμο και όλες τις υπόλοιπες αρχές. Και ήταν και όλοι οι κάτοικοι. Και κυρίως όλοι οι θαλασσινοί. Καπεταναίοι, ναύτες, λεμβούχοι, ψαράδες, εργάτες λιμένος και προκυμαίας, αλλά και άλλοι.

Θεοφάνεια 1960. Η Λέμβος του 1ου Συστήματος Ναυτοπροσκόπων Αλεξανδρούπολης "ΔΟΜΝΑ ΒΙΖΒΗΖΗ" με Κυβερνήτη τον Πέτρο Αυγερινό, σε ασκήσεις απόδοσης τιμών λίγο πριν την άφιξη των επισήμων, έξω από τον μόλο του μικρού λιμανιού. Διακρίνονται οι ναυτοπρόσκοποι κωπηλάτες Απόσατολος Κλημαντάκης, Μιχάλης Αθεμελιώτης, Ρολάνδος Αποστολόπουλος, Θόδωρος Ορδουμποζάνης, Κώστας Πασιαλής, Νίκος Λασκαρίδης, Τάσος Τσουγιάννης και Πέτρος Μουροχλίδης. Οπτήρες Γιώργος Τολούδης και Κώστας Καλόθετος.

Όσοι είχαν γραφτεί στον κατάλογοι της εκκλησιάς να πέσουν να πιάσουν το σταυρό, έτοιμοι, με τα κοντοβράκια τους και τυλιγμένοι σε μπατανιές, περίμεναν τοι ρίξιμο του σταυρού, πάνω στη ξύλινη γκρίζα καταδίωξη, απέναντι από την εξέδρα που θα στεκόταν ο Δεσπότης με την ακολουθία του. Και με το «εν Ιορδάνη» που έλεγε ο Δεσπότης, μπλούμ όλοι έπεφταν μακροβούτι στη παγωμένη θάλασσα.

Θεοφάνεια 1968. Η πομπή, περνά μπροστά από τα παλιά ψαράδικα για να εισέλθει στο Λιμάνι, όπου ο Μητροπολίτης Αλεξανδρούπολης θα αγιάσει τα νερά. Προηγούνται χωροφύλακες της Τροχαίας και ακολουθεί η Στρατιωτική φιλαρμονική.

Και αμέσως άρχιζαν να σφυρίζουν τα καΐκια, τα τραίνα, ακόμη κι οι βάρκες με τις μπουρούδες. Και από το βάθος οι χαρμόσυνες καμπάνες του Αη Νικόλα! Και γέμιζε ο ουρανός με άσπορα περιστέρια που άφηνα τα παιδιά από τα χέρια τους. Και εκείνα τρομαγμένα έκαναν κύκλους στα ψηλά και έμοιαζαν σαν πολλά άγια πνεύματα να κυριεύουν τον ουρανό. Ο κόσμος σταυροκοπιόταν, «δόξα σοι Κύριε» κι εύχονταν «και του χρόνου – Αμήν Παναγιά μου». Και πάλι όλοι ανασηκώνονταν να δουν ποιος πήρε το σταυρό κι εκεί, κάτω από τη θάλασσα, γινόταν χαλασμός και πάλεμα μεγάλο κι αναταραζόταν τα νερά μέχρι κάποιος απ΄ αυτούς να σηκώσει ψηλά το χέρι με το σταυρό και να αναφωνάξει: «να εγώ τον βρήκα». Κι΄ έτρεχαν όλοι οι κολυμβητές να ασπασθούν τον σταυρό. Και όλοι μαζί να ξεκινήσουν τον δρόμο για την ακτή, εκεί που τους περίμενε ο Δεσπότης!

Παραμονή Θεοφανείων 1973. Ομάδα από την παροικία των Αρμεναίων της πόλης λέει τα κάλαντα των Χριστουγέννων, τα οποία με το παλιό ημερολόγιο γιορτάζονται στις 6 Ιανουαρίου. Διακρίνονται οι Αρτίν Αρακελιάν, Χάμπος Μαρουκιάν, Ναζίκη Μαρουκιάν, Όντζος Ζαγκοτζιάν, Χάρης Ντιοσλιάν, Τανιέλ Τατεοσιάν και Σαμπό- Χρήστος Σαρκιζιάν.

Και στη στεριά, από στόμα σε στόμα έφτανε ως πίσω το μαντάτο πως το σταυρό πρώτος τον σήκωσε ο τάδε, ο γιος της κυρά τάδε, η το παιδί του τάδε! Να είναι γερός και να τον φωτίζει ο θεός ευχότανε για τον τυχερό κολυμβητή, έκαναν τον σταυρό τους και αποχωρούσανε με την ευχή «και του χρόνου». Εν τω μεταξύ οι κολυμβητές, με επικεφαλής αυτόν που έπιασε το σταυρό, έβγαιναν επάνω στην εξέδρα και έπαιρναν από τον Δεσπότη την ευλογία του και κάτι τις ως δώρο, συνήθως ένα σταυρουδάκι ή μια εικονίτσα της Παναγίας και του φιλούσαν ευλαβικά το χέρι.

6.1.1983. Λίγο πριν από τη τελετή αγιασμού των υδάτων στο μικρό λιμάνι της πόλης. Σημαιοστολισμένες όλες οι τράτες, έτοιμες για να αποδώσουν τιμές οι λέμβοι των Ναυτοπροσκόπων και στο βάθος ένα μικρό ιστιοφόρο του Ναυταθλητικού Ομίλου της πόλης.

Αυτές τις μνήμες για τη μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης αλλά και του ναυτικού κόσμου διατηρώ από τα παιδικά μου χρόνια και κάπως έτσι τις περιγράφει και η συμπολίτισσά μας αξέχαστη Σοφία Κλήμη – Παναγιωτοπούλου, στο κλασικό για τη πόλη έργο της «Στο δέντρο του Ερημίτη». Ενθυμούμαι ακόμη ότι το απόγευμα της ίδιας μέρας ο παπάς της ενορίας περνούσε από όλα τα σπίτια για να αγιάσει με το αγίασμα που είχε από τη λειτουργία του αγιασμού στην εκκλησία τα σπίτια και τους ενοίκους τους και να φύγουν τα κακά δαιμόνια από αυτά (σπίτια). Και όλοι έριχναν το κάτι τις στο μικρό μπακιρένιο δοχείο με το αγίασμα που κρατούσε συνήθως ένα μικρό παιδί, για να πιάσουν οι ευχές του παπά και ο αγιασμός! Επίσης παλιά ο νέος που έπιανε τον σταυρό, την επόμενη περνούσε από όλα τα σπίτια για να προσκυνήσουν τον σταυρό και να εισπράξει βέβαια και το σχετικό φιλοδώρημα.

Και σήμερα, πολλά από αυτά τα έθημα δεν έχουν αλλάξει! Έχασαν όμως την αίγλη τους! Ίσως γιατί μεγάλωσε η πόλη και οι περισσότεροι κάτοικοί της είναι μεταξύ τους ξένοι. Ίσως γιατί μεγαλώσαμε εμείς και χάσαμε τον παιδικό και νεανικό ρομαντισμό. Ίσως γιατί τα προβλήματρα της καθημερινότητας έχουν μεγαλώσει και δεν μας αφήνουν να χαρούμε ή και να απολαύσουμε κάποιες τέτοιες στιγμές. Ίσως.... Να είμαστε καλά και τγου χρόνου γεροί και προπάντων να έχουμε τη φώτιση που παλιά αισθανόμ ασταν αυτή τη μέρα!

Χρησιμοποιήθηκε υλικό από τα βιβλία: 1) Κείμενα από το βιβλίο "Στο Δέντρο του ερημίτη" της Σοφίας Κλήμη Παναγιωτοπούλου, 2) δύο φωτογραφίες από το βιβλίο "Προκτήτωρ Πόλις - Ταξίδι μνήμης στη πρώιμη Αλεξανδρούπολη" του Θόδωρου Ορδουμποζάνη. Και 3) μία φωτογραφία από την ιστοσελίδα www.oldalexandroupoli.gr (Γραφική παλιά Αλεξανδρούπολη).

Η καταγωγή των Θρακών, ο ρόλος τους στον ελληνικό πολιτισμό, οι αιματολογικές εξετάσεις του Ραφαηλίδη και το κάψιμο των εφημερίδων από τον Άνθιμο!

2011-12-22T07:06:00.002-08:00

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Στις 2 Φεβρουαρίου 2012, κλείνουν είκοσι (20) χρόνια από τότε που ο αείμνηστος δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου Βασίλης Ραφαηλίδης είχε δημοσιεύσει στo «ΕΘΝΟΣ της Κυριακής», κάτω από το γενικό τίτλο «ΟΙ ΛΑΟΙ της ΕΥΡΩΠΗΣ», ένα άρθρο με τίτλο «Ο ρόλος των Θρακών στον ελληνικό πολιτισμό»!

Το άρθρο αυτό ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών εδώ στην Αλεξανδρούπολη. Με πρωτοσταντούντα τον τότε Μητροπολίτη Αλεξανδρούπολης και νυν Θεσσαλονίκης Άνθιμο, τον Δήμαρχο και άλλους παρά και πέριξ του Μητροπολίτη συμπολιτών μας, πραγματοποιήθηκε την επόμενη Κυριακή 9 Φεβρουαρίου 1992 πορεία διαμαρτυρίας που κατέληξε μπροστά στο Δημαρχείο όπου κάψανε (έριξαν στη πυρά) τα φύλλα της εφημερίδας που είχε δημοσιεύσει το «βλάσφημο», κατά τους διαμαρτυρόμενους, κείμενο. Ένα από τα επίμαχα σημεία του κειμένου που έδωσαν αφορμή για του «Μεσαιωνικού» τύπου διαμαρτυρίες (αφορισμοί, φωνές, διαμαρτυρίες και κάψιμο εντύπων) ήταν αυτό που ανέφερε

«… Ωστόσο, αν δούμε το πράγμα από αιματολογικής απόψεως, κατά τη φρικώδη συνήθειά μας, τότε οι Θράκες, ως μη έχοντες «γνήσιο» ελληνικό αίμα, πρέπει πρώτα να πάνε στο μικροβιολόγο να κάνουν μικροβιολογικές εξετάσεις, προκειμένου να αποδείξουν την ύπαρξη έστω και ελαχίστων αιμοσφαιρίων ελληνικού αίματος, και ύστερα να τραγουδήσουν τον Εθνικό ΄Υμνο….».

Πέρασαν από τότε είκοσι (20) ολόκληρα χρόνια και παραθέτουμε αυτούσιο το κείμενο αυτό για να το ξαναδιαβάσουμε και να το ξανακρίνουμε με περισσότερη ψυχραιμία και νηφαλιότητα, μακριά από προκαταλήψεις, φανατισμούς και «Μεσαιωνικές» πρακτικές, αφού ο μεν συγγραφέας έχει ήδη αποβιώσει από του έτους 2000, ο τότε Μητροπολίτης που πρωτοστάτησε (από άμβωνος και στους δρόμους) στο κάψιμο της εφημερίδας έχει μετατεθεί στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, άλλαξαν πολλοί Δήμαρχοι και πολλοί από τους πρωταγωνιστές εκείνων των «εκδηλώσεων», θα έχουν ήδη λόγω ηλικίας ηρεμήσει ίσως και θα έχουν αντιληφθεί ότι άλλο είναι η μελέτη της ιστορίας, άλλο η ερμηνεία που μπορεί να δώσει ο καθένας και άλλο ο πατριωτισμός, ο εθνικισμός και ο τοπικισμός! Και κυρίως, πέρασε οριστικά η εποχή που έριχναν στη πυρά τα γραπτά που δεν άρεσαν! Άλλωστε, ανεξάρτητα από πια άποψη έχει ο καθένας για τον συγγραφέα και τις θέσεις του, το κείμενο, πέραν του δεικτικού τρόπου με την οποία είναι γραμμένο, κεντρίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη με τα αρκετά, άγνωστα ίσως σε πολλούς, ιστορικά στοιχεία που περιέχει. Όμως υπάρχουν και νεότεροι συμπολίτες μας που θα ήθελαν ίσως να διαβάσουν και αυτοί το άρθρο του μακαρίτη Βασίλη Ραφαηλίδη. Επίσης από τα αρχεία της ημερήσιας τοπικής εφημερίδας «Η ΓΝΩΜΗ», αντλούμε το ρεπορτάζ των γεγονότων εκείνων των ημερών και τα σχετικά σχόλια, τα οποία και παραθέτουμε στο τέλος.

Το άρθρο του Βασίλη Ραφαηλίδη

Όποιος εθνολόγος καταφέρει και δώσει μια απολύτως έγκυρη επιστημονική απάντηση στα μονίμως αναπάντητα ερωτήματα για την καταγωγή, την προέλευση και την κοινωνική συγκρότηση των Σκυθών, των Σαρματών και των Θρακών, αυτόματα ανακηρύσσεται ήρωας της επιστήμης του, και την άλλη κιόλας μέρα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παραγγέλλει τον ανδριάντα του στον καλύτερο γλύπτη της Ενωμένης Ευρώπης.
Θα μου πείτε, τι σχέση έχουν αυτοί οι τρεις πανάρχαιοι λαοί με την Ενωμένη Ευρώπη. Έχουν και παραέχουν. Διότι αν μάθουμε κάτι θετικό γι΄ αυτούς, αυτομάτως μαθαίνουμε κάτι πιο θετικό για την καταγωγή όλων των λαών της Ευρώπης. Διότι, οι Σκύθες, οι Σαρμάτες και οι Θράκες κατοικούσαν στις περιοχές από όπου ξεκινούσαν οι ορδές των πεινασμένων προευρωπαίων το ταξίδι για την ευρωπαϊκή Δύση. Αυτό το συναρπαστικό «γιουρόπεαν γουέστερ», όπως δείχνουν τα πράγματα, δε θα το δούμε ποτέ στον κινηματογράφο.
Οι Σκήθες κατοικούσαν στη Βορειοανατολική Ευρώπη, οι Θράκες στη Νοτιοανατολική και οι Σαρμάτες έμπαιναν σφήνα ανάμεσά τους, και τα ανακάτωναν όλα. Σίγουρα, αυτοί οι τρεις λαοί ήταν εκείνοι που γεννοβολούσαν ακατάπαυτα και ξαπόστελναν δυτικότερα τα περισσευούμενα στόματα. Ήταν η μήτρα, το καλούπι, που παρήγαγε αδιάκοπα αντίτυπα ανθρώπων, όπως μια μηχανή που δε σταματάει να δουλεύει ποτέ, και δεν μετακινείται ποτέ από το εργοστάσιο. Κανείς πρωτόγονος, άλλωστε, δε μετακινείται έτσι για πλάκα. Ο τουρισμός είναι εφεύρεση ιστορικά πρόσφατη. Συνεπώς, όποιος ισχυρός μπορούσε να μείνει στον τόπο του, έμεινε, και όποιον τον κυνηγούσαν τα τσακάλια και οι επιτήδειοι έπαιρνε δρόμο και πήγαινε μετανάστης στη προϊστορική Ευρώπη για να βρει την τύχη του. Πόσο μονότονη είναι η ιστορία στα βασικές της κινήσεις!
Οι Σκύθες, οι Σαρμάτες και οι Θράκες ήταν Ινδοευρωπαίοι, όπως δείχνουν τα πράγματα. Κυρίως τα θρακικά πράγματα, που είναι πιο γνωστά εξαιτίας της γειτνίασης των Θρακών με τους Έλληνες και τους Ιλλυριούς, με τους οποίους οι Θράκες έχουν μεγάλη συγγένεια. Τόσο μεγάλη, που μερικοί υποστηρίζουν πως οι Ιλλυριοί (οι αρχαίοι κάτοικοι της σημερινής Δαλματίας και Αλβανίας) δεν είναι παρά ένα θρακικό παρακλάδι. Πράγμα που φαίνεται πάρα πολύ πιθανό, αν δεχτούμε πως και οι νοτιότερα προωθηθέντες Έλληνες ( Αχαιοί, Ίωνες, Αιολείς, Δωριείς) ξεκίνησαν και αυτοί κάποτε από τη τεράστια περιοχή της προϊστορικής Θράκης, της οποίας μικρό μόνο μέρος είναι η σημερινή ελληνική, βουλγαρική και τουρκική Θράκη.
Παίρνοντας, μάλιστα, υπόψη πως οι Έλληνες και οι Θράκες που έσμιξαν επί ελληνικού εδάφους δε δυσκολεύθηκαν να τα βρουν, παρόλο που οι Έλληνες χαρακτήριζαν βάρβαρους τους Θράκες και δεν τους αναγνώριζαν σαν συγγενείς, εύκολα καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως οι δύο λαοί έχουν κοινή αφετηρία.
Άλλωστε από τους Θράκες πήραν οι Έλληνες και τη μουσική και τις Μούσες και τον Ορφέα και τον Διόνυσο, κι ένα σωρό ακόμα χθόνιους θεούς και ημίθεους εκτός, βέβαια, από τους δώδεκα Θεούς του Ολύμπου, που άλλους τους βρήκαν έτοιμους στο τόπο που εγκαταστάθηκαν (φρόντισαν γι΄ αυτό οι γηγενείς Πελασγοί) και άλλους τους εισήγαγαν από τη μεγαλύτερη Θεοπαραγωγό περιοχή της οικουμένης, τη Μέση Ανατολή.
Για εισαγωγές λιγότερο σημαντικές, δεν ήταν ανάγκη να πηγαίνουν τόσο μακριά, όταν μάλιστα είχαν εκεί δίπλα τους Θράκες, που παρήγαγαν μικρούς θεούς με τη σέσουλα.
Οι Έλληνες διέκριναν δύο κατηγορίες Θρακών: Τους πολιτισμένους, εκεί δίπλα τους, και τους βάρβαρους λίγο μακρύτερα. Δεν μπορούσαν παρά να χαρακτηρίσουν πολιτισμένους τους γείτονες, αφού συνεχώς έπαιρναν από αυτούς ό,τι μπορούσαν κι αφού συνέχεια έδιναν σ΄ αυτούς ό,τι τους χρειαζόταν εις πολιτισμόν.
Με άλλα λόγια, ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός είναι προϊόν επιμειξίας ελληνικής και θρακικής. Όπως λέει και ο Νίτσε, που ήταν ένας πολύ μεγάλος ελληνιστής, η απολλώνεια πλευρά του ελληνικού πολιτισμού είναι ελληνική και η διονυσιακή, θρακική.
Το ξαναλέμε: Οι Έλληνες ποτέ δεν αναγνώρισαν τους Θράκες, ακόμα και τους πολιτισμένους Θράκες, σαν Έλληνες. Εμείς, όμως, αναγνωρίζουμε τους σημερινούς Θράκες σαν Έλληνες, και πολύ σωστά κάνουμε. Πάρα πολύ νωρίς τους απορρόφησε ο ελληνικός πολιτισμός, αφού όμως προηγουμένως έπαιξαν έναν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του, ως μη Έλληνες.
Ωστόσο, αν δούμε το πράγμα από αιματολογικής απόψεως, κατά τη φρικώδη συνήθειά μας, τότε οι Θράκες, ως μη έχοντες «γνήσιο» ελληνικό αίμα, πρέπει πρώτα να πάνε στο μικροβιολόγο να κάνουν μικροβιολογικές εξετάσεις, προκειμένου να αποδείξουν την ύπαρξη έστω και ελαχίστων αιμοσφαιρίων ελληνικού αίματος, και ύστερα να τραγουδήσουν τον Εθνικό ΄Υμνο.
Κάτω από αυτές τις αιματολογικές συνθήκες, τίποτα πιο φυσικό που ένα κομμάτι της εναπομείνασας αρχαίας Θράκης, βρίσκεται στην Τουρκία, και ένα άλλο στη Βουλγαρία. Αυτοί δεν ψαχουλεύουν για αιμοσφαίρια. Κοροΐδα είναι;
Σημειώστε το πάρα πολύ εντυπωσιακό γεγονός πως ένα προωθημένο παρακλάδι Θρακών έφθανε μέχρι τη Βοιωτία και τον Ελικώνα! Τα πρώτα ελληνικά φύλα που ήρθαν στη περιοχή, τους βρήκαν εκεί και τους αφομοίωσαν γρήγορα. Προσοχή, δεν τους έσφαξαν, τους αφομοίωσαν. Αν και τους περισσευούμενους θα πρέπει να τους έφαγε η μαρμάγκα, που λέμε.
Τι να κάνουμε, και οι Έλληνες πριν εκπολιτισθούν ήταν βάρβαροι. Δεν ήρθαν εδώ, σ΄ αυτόν τον τόπο, με τον πολιτισμό στις αποσκευές. Πού να τον βρουν, άλλωστε, τον πολιτισμό στον τόπο από όπου ξεκίνησαν;
Έχουμε και λέμε, λοιπόν: Ένα πολιτιστικό μοιράδι οι προέλληνες Πελασγοί και ένα οι μη Έλληνες Θράκες, δύο μοιράδια, και ένα οι Έλληνες, τρία μοιράδια του ίδιου ενιαίου και αδιαίρετου πολιτισμού, που ονομάσθηκε ελληνικός, γιατί τον καταλυτικό ρόλο σ΄ αυτόν τον έπαιξαν οι Έλληνες. Που, όμως δεν τον παρθενογέννησαν.
Εκείνη την εποχή, όχι θεός, αλλά ούτε καν πολιτισμός δε θα ήταν δυνατό να δημιουργηθεί μυρίζοντας, απλώς, τον κρίνο. Απέχουμε πολύ ακόμα από την εποχή που τα λουλούδια θα αρχίζουν να παίζουν ιστορικό ρόλο. Άλλωστε, μέχρι να γεννηθεί, ο πραγματικός Θεός, οι άνθρωποι βολεύονταν όπως όπως και με ψεύτικους. Θεός να ΄ναι, κι ό,τι να ΄ναι.
Αφού οι Θράκες έφθαναν μέχρι τη Βοιωτία κατά την προελληνική περίοδο, δεν είναι ανάγκη να πεις πως κατοικούσαν και στη Θεσσαλία και στη Μακεδονία. Που ήταν Θράκη πριν γίνει Μακεδονία, δηλαδή πριν εγκατασταθούν εκεί οι Δωριείς Μακεδόνες. Μάλιστα στα θρακικά τότε Πιέρια, δίπλα στον Όλυμπο, έβαλαν οι Θράκες να κατοικούν οι Μούσες, σε μια εποχή που ο Όλυμπος ήταν ακόμα ακατοίκητος.
Οι Μακεδόνες είτε αφομοίωσαν τους Θράκες, είτε τους στρίμωξαν παραπέρα, προς τη σημερινή Θράκη. Αλλά πριν προλάβουν να πάρουν αυτοί τις θρακικές Μούσες, τις έβαλαν στο χέρι οι νοτιότεροι Έλληνες, που κατάλαβαν αμέσως τη χρησιμότητά τους, και όχι σαν τους σημερινούς Έλληνες που Μούσες λένε και μούσι καταλαβαίνουν.

Αλλά, σάμπως καταλαβαίνουν από μουσική, τέχνη μεγάλη και συναρπαστική, στην οποία οι Μούσες χάρισαν το όνομά τους; Άσε πια τα μουσεία, που είναι τα σπίτια των Μουσών. Τα βλέπει ο Νεοέλληνας κι αλλάζει δρόμο, μη βγει και τον περιαδράξει από το γιακά καμιά Μούσα και του πει: Ρε μπάσταρδε, πάλι στα μπουζούκια ήσουν χτες και δεν μπόρεσες να΄ρθεις να μου πεις μια καλημέρα; Α, να μου χαθείς, ζώον, που με πέταξες εδώ μέσα να με βλέπουν οι τουρίστες για να εισπράξεις εσύ κανένα φράγκο και να αγοράσεις αύριο το εισιτήριο για το ντέρμπι Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός. Φτου σου, μασκαρά, που παριστάνεις και τον Έλληνα. Τι ήθελα εγώ στη κωλοαθήνα, δεν καθόμουνα στα Πιέρια, που έχει και καθαρό αέρα;

Οι Θράκες, από τη περιοχή της σημερινής Θράκης διεκπεραιώθηκαν και στη Βόρεια Μικρασία, πολύ πριν εγκατασταθούν νοτιότερα σ΄ αυτήν οι Ίωνες Έλληνες. Θράκες ήταν οι Φρύγες, οι Δαρδανοί (εξ ου και Δαρδανέλια), οι Μυσοί και οι Τεύκτροι. Θράκες ήταν και οι Τρώες, εκεί δίπλα. Και ο Όμηρος, που ξέρει τι λέει, δεν παραλείπει να πλέξει το εγκώμιο της μεγάλης φυλής των Θρακών. Ενώ ο πολυταξιδεμένος Ηρόδοτος, που γνώριζε τους Θράκες από πρώτοι χέρι, θα μας βεβαιώσει, κι αυτή τη φορά θα είναι έγκυρος, πως οι Θράκες, είναι ο μεγαλύτερος λαός μετά τους Ινδούς, που και αυτούς τους γνώριζε αυτός ο τρομερός άνθρωπος, που έκατσε και έγραψε ό,τι είδε στα ταξίδια του κι ό,τι άκουσε από άλλους ταξιδιώτες, παραμύθια και πραγματικές ιστορίες όλα ανάκατα, κι΄ άντε να βρεις άκρη.
Πολύ απασχόλησαν τους αρχαίους Έλληνες οι Θράκες, και με το δίκιο τους. Το άξιζαν και με το παραπάνω. Όμως, εξίσου πολύ απασχόλησαν τους αρχαίους Έλληνες και οι Σκύθες. Πολλά μας λέει και γι΄ αυτούς ο Ηρόδοτος, που και αυτούς τους είχε επισκεφθεί. Μην ξεχνάμε πως οι Θράκες ήταν, κατά κάποιο τρόπο, η προς Νότον συνέχεια των Σκυθών. Που αν και ασυζητητί βάρβαροι για τους αρχαίους Έλληνες, και γι΄ αυτούς έτρεφαν ένα μεγάλο και πολύ παράξενο θαυμασμό.
Εν τέλει, όλοι οι πολιτισμένοι θαυμάζουν τους βαρβάτους βαρβάρους, εδώ είναι η πλάκα. Γι΄ αυτό φαίνεται, μας θαυμάζουν οι Ευρωπαίοι τουρίστες, και όχι γιατί είμαστε Έλληνες. Ζορμπάς δι Γκρίκ! Ο, μάι γκοτ, τι Έλληνας, μα τι Έλληνας! Δεν κουράζεται ποτέ να κάνει έρωτα με της κρυόκωλες βόρειες, που μόνο με μανιβέλα τις βάζεις μπροστά.
Άλλωστε ξέρουμε πως οι Ρωμαίες αγαπούσαν τόσο πολύ τους βαρβάρους, που τους έβαλαν στα σπίτια τους σαν οικιακούς και συζυγικούς βοηθούς πολύ πριν οι βάρβαροι καταστρέψουν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο καθένας θαυμάζει ό,τι έχει και ό,τι δεν είναι. Και οι πολιτισμένοι Έλληνες (οι αρχαίοι εννοώ) θα ήταν δύσκολο να ξεφύγουν απ΄ αυτόν τον γενικής ισχύος ψυχολογικό κανόνα.
Το διονυσιακό πνεύμα είναι νότιο, και είναι πάρα πολύ ωραίο. Αλλά διάολε, όχι εμείς οι Νεοέλληνες να κρατήσουμε εδώ μόνο τον Διόνυσο και να στείλουμε τον Απόλλωνα στην Ευρώπη για πάντα. Το απολλώνειο πνεύμα παράγει επιστήμη και σκέψη. Και λαοί χωρίς επιστήμη και σκέψη είναι καταδικασμένοι σε θάνατο.
Βλέπετε τους αρχαίους ημών προγόνους; Θαύμαζαν με τους διονυσιακούς βαρβάρους, αλλά δεν τους έβαζαν στα σπίτια τους όπως οι Ρωμαίοι, για να τα κάνουν όλα λίμπα.
Και οι Αθηναίοι, πάντως, έκαναν εισαγωγή Σκυθών σε μια εποχή που δεν υπήρχαν Φιλιππινέζες. Αλλά όχι για να τους χρησιμοποιήσουν σαν δούλους. Άλλωστε, είχαν δούλους. Τους εισήγαγαν για να τους χρησιμοποιήσουν σαν αστυνομικούς. Τριακόσιοι ήταν όλοι κι΄ όλοι οι αστυνομικοί στην αρχαία Αθήνα, κι ήταν όλοι Σκύθες. Απαγορευόταν στον πολίτη της Αθήνας να είναι αστυνομικός. Ήταν επάγγελμα αυστηρώς ακατάλληλον δια πολιτισμένους.
Άλλωστε, ένας βάρβαρος κάνει καλύτερα τη δουλειά του αστυνομικού, κι΄ αυτό δεν είναι ανάγκη να μελετήσεις ελληνική ιστορία για να το καταλάβεις. Σου αρκεί η μελέτη της ιστορίας για να το καταλάβεις. Σου αρκεί η μελέτη των Εξαρχείων. Σοφός λαός οι Έλληνες (οι αρχαίοι, εννοώ). Μεταξύ όλων των σπουδαίων άλλων, είχαν καταλάβει έγκαιρα πως πρέπει να φέρουν βαρβάρους για το μίνιμουμ αναγκαίο της αστυνόμευσης. Και αυτό μου δίνει την ιδέα πως κι εμείς θα μπορούσαμε να εισαγάγουμε αστυνομικούς από την Αφρική. Και καλύτερα τη δουλειά τους θα κάνουν, και φθηνότερα θα μας κοστίζουν, και πιο πολιτισμένοι θα ΄ναι.
Πάντως, όποιος Σκύθης ήθελε να μορφωθεί ευρισκόμενος στην Αθήνα είτε για δουλειά είτε για οποιονδήποτε άλλο λόγο, δε συναντούσε καμιά δυσκολία. Κι αν είχε τα κότσια να γίνει σοφός, γινόταν και σοφός. Απόδειξη ο Σκύθης σοφός Ανάχαρσις, που ήταν στενός φίλος του Σόλωνα.
Ο καημένος ο Ανάχαρσις μόλις έγινε καλά καλά σοφός υπό την επίδραση του ελληνικού πνεύματος, που ενώ επιδρούσε τόσο αποτελεσματικά ακόμα και στους Σκύθες, δεν κατάφερε να επιδράσει τοι ίδιο αποτελεσματικά και στους νέους Έλληνες, γύρισε στην πατρίδα του για να εκπολιτίσει και τους άλλους εκεί πέρα. Αλλά μόλις πήγε να ανοίξει το στόμα του και να πει δυο κουβέντες για τη συμβολή του πολιτισμού στην ευτυχία του ανθρώπου, τον έσφαξε ο αδελφός του, εκεί επιτόπου. Ρε, τι μου λες, του λέει πριν τον σφάξει, αν εκπολιτιστούν όλοι εδώ γύρω, τι θα απογίνουμε εμείς οι άρχοντες;
Ο Λουκιανός σε δύο διαλόγους διέσωσε τη φρικτή περιπέτεια του σοφού Ανάχαρσι. Είναι να μην είσαι σοφός ανάμεσα σε βαρβάρους, γιατί αν είσαι, πάει, σ΄ έφαγαν λάχανο. Τώρα ξέρετε γιατί φεύγουν στην Ευρώπη οι σοφοί αυτού του τόπου.
Πρέπει να πούμε δύο λόγια και για τους Σαρμάτες, ακριβώς δυο, δεν τους αξίζει παραπάνω, αυτούς τους ρεμπεσκέδες που ανακάτωναν όλον τον κόσμο χωρίς να είναι σε θέση ούτε μπασκίνες στην Αθήνα να γίνουν. Τα είπαμε ήδη τα δυο λόγια. Χαίρετε.»!

Τα γεγονότα που επακολούθησαν του δημοσιεύματος

Στο φύλλο της Τρίτης 11ης Φεβρουαρίου 1992 της τοπικής ημερήσιας εφημερίδας «Η ΓΝΩΜΗ», με κύριο τίτλο «ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΑΛΕΞ/ΠΟΛΗΣ κ.κ. ΑΝΘΙΜΟΣ: ΣΥΚΟΦΑΝΤΙΚΟ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ ΤΟΥ Β. ΡΑΦΑΗΛΙΔΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΘΡΑΚΙΩΤΕΣ» και υπότιτλο «Οι Εβρίτες απαντούν στις ύβρεις του Β. Ραφαηλίδη» διαβάζουμε, σε δισέλιδη περιγραφή της δημοσιογράφου Όλγας Ορφανίδου για τα γεγονότα:

"Οργή και αγανάκτηση προκάλεσε στους Θρακιώτες το δημοσίευμα του Β. Ραφαηλίδη στο Έθνος της Κυριακής (2.2.1992), ο οποίος αμφισβητούσε την ελληνικότητα των σύγχρονων Θρακών. Με αφορμή, λοιπόν το παραπάνω δημοσίευμα πραγματοποιήθηκε την Κυριακή το μεσημέρι μπροστά στο Δημαρχείο Αλεξ/πολης αυθόρμητη συγκέντρωση που διοργάνωσαν ο Σεβασμιώτατος μητροπολίτης της Αλεξ/πολης κ.κ. Άνθιμος και ο Δήμαρχος κ. Ν. Κουκουράβας. Στην ομιλία του ο Σεβασμιώτατος χαρακτήρισε το δημοσίευμα του Β. Ραφαηλίδη ψευδέστατο και συκοφαντικό και πιο συγκεκριμένα είπε:

Ο Μητροπολίτης Αλεξανδρούπολης κ.κ. Άνθιμος

«Το δημοσίευμα αυτό είναι το πιο φρικιαστικό από τα δημοσιεύματα που έγραψαν μέχρι σήμερα οι Τούρκοι για τη Θράκη. Είναι το πιο ψευδές απ΄ όσα λένε οι Σκοπιανοί εναντίον της Ελλάδας. Είναι το πιο απαίσιο ανθελληνικό κείμενο που μπορούσε να γράψει οποιαδήποτε στιγμή αλλά ιδιαίτερα σ΄ αυτές τις κρίσιμες ώρες….. Ενώ το πρόβλημα της Θράκης σε ότι αφορά την Μουσουλμανική μειονότητα βρίσκεται και εξακολουθεί να είναι το κρισιμότερο απ΄ όλα τα εθνικά μας προβλήματα, και ενώ πιστεύαμε ότι το εσωτερικό μέτωπο της πατρίδας μας βρίσκεται εξ ολοκλήρου μαζί μας προέκυψε ένα δημοσίευμα αθηναϊκής εφημερίδας να γράφει τα παραπάνω για τη Θράκη και τους Θρακιώτες.
Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ, συνέχισε ο Σεβασμιώτατος, ότι Έλληνας δημοσιογράφος θα μπορούσε να γράψει έτσι για τους Θρακιώτες. Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι τόσο σκληρός – προδοτικός λόγος μπορούσε να υπάρξει στο μυαλό και στη γραφίδα ενός Έλληνα δημοσιογράφου. Η εφημερίδα Έθνος φιλοξένησε απόψεις οι οποίες είναι ανιστόρητες – ψευδείς – συκοφαντικές – απαράδεκτες που είναι αυτήν την στιγμή όπλο στα χέρια εκείνων που πολεμούν την Ελλάδα από όλα τα σημεία του ορίζοντα. Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι Έλληνας δημοσιογράφος θα έλεγε άλλο οι Έλληνες, άλλο οι Θράκες, άλλο η Ελλάδα και άλλο η Θράκη».
Και αφού ο Σεβασμιώτατος αναφέρθηκε μία προς μία στις επίμαχες προσβλητικές για τη Θράκη παραγράφους του άρθρου του Β. Ραφαηλίδη, κατέληξε:
«Είμαστε Έλληνες, μένουμε εδώ, και θα μένουμε εδώ για πάντα! Ορθότατα ο κ. Σαββόπουλος αποκάλεσε τον κ. Ραφαηλίδη «Ερείπιο» στην προχθεσινή εκπομπή «Προφίλ» του Π. Παναγιωτόπουλου. Εμείς από αυτό το σημείο λέμε ότι ο κ. Ραφαηλίδης είναι «κατεδαφιστέο ερείπιο».
(Σ.Σ. Λίγες μέρες μετά τη δημοσίευσή του, το άρθρο αυτό του κ. Ραφαηλίδη για τη Θράκη αποτέλεσε το θέμα συζήτησης εβδομαδιαίας τηλεοπτικής εκπομπής Τηλεοπτικού σταθμού εθνικής εμβέλειας).

Ο κ. Ραφαηλίδης θέλει ψυχίατρο

Στη συνέχεια ο Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης κ. Νίκος Κουκουράβας διάβασε διαμαρτυρία που έστειλε προς τον εκδότη και τον διευθυντή του Έθνους, με κοινοποίηση προς το γραφείο του Πρωθυπουργού, την κ. Βιργινία Τσουδερού, τον Περιφερειάρχη Αν. Μακεδονίας και Θράκης, όλα τα ΜΜΕ, την ΕΣΗΕΑ, ΤΕΔΚ Θράκης και τους Συλλόγους Αλεξ/πολιτών στην Αθήνα και Θεσ/νίκη:
«Διαμαρτυρόμαστε εντονότατα για το κατάπτυστο σχόλιο του αρθογράφου σας Βασίλη Ραφαηλίδη, που δημοσιεύθηκε στο «ΕΘΝΟΣ της Κυριακής» 2 Φεβρουαρίου 1992, με το οποίο, αμφισβητεί την Ελληνικότητα των συγχρόνων Θρακών.
-Θλιβόμαστε για την εθνική του κατάντια, διότι ούτε οι άσπονδοι φίλοι μας, μέχρι σήμερα δεν αμφισβήτησαν την Ελληνικότητά μας.
-Εμείς οι Θρακιώτες, τραγουδάμε τον εθνικό μας ύμνο, φυλάμε «Θερμοπύλες» και είμαστε έτοιμοι να θυσιαστούμε για την Ελληνική Θράκη.
-Νομίζω, ότι ο κύριος αυτός, δεν είναι άξιος να είναι συνεργάτης της εφημερίδας σας».
Και καταλήγοντας ο κ. Κουκουράβας είπε:
«Αντί ο κύριος αυτός να μας παραπέμπει σε μικροβιολόγους να εξετάσουμε τα αιμοπετάλιά μας, καλά θα είναι ο εκδότης της εφημερίδας αυτής να παραπέμψει τον κύριο αυτό σε νευρολόγο – ψυχίατρο, για να διαπιστωθεί η πνευματική του ανισορροπία».
Και καταλήγει το δημοσίευμα: «Να σημειώσουμε ότι μετά τις ομιλίες, οι συγκεντρωθέντες (γύρω στα 500 άτομα) έκαψαν την εφημερίδα «Έθνος» και συμφώνησαν να μην ξαναγοράσει κανείς απ΄ εδώ και πέρα την συγκεκριμένη εφημερίδα.
Τέλος η εφημερίδα Έθνος παραδόθηκε στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών Έβρου για να εξετάσει αν στοιχειοθετείται παράπτωμα που ανάγεται στα θέματα της εθνικής ασφάλειας και συγχρόνως της κοινωνικής ηρεμίας…».

Η απάντηση του συγγραφέα

Στην ίδια εφημερίδα και στη στήλη «ΔΙΧΟ-γνωμικά» και με τίτλο «Β. Ραφαηλίδης: «Για τους Θράκες με αγάπη…», δημοσιεύεται η απάντηση του συγγραφέα σε τηλεφωνική επικοινωνία με ιδιωτικό ραδιοφωνικό σταθμό της πόλης, όπου δηλώνει «Λάτρης της Θράκης». Ο ίδιος χαρακτηριστικά είπε για το δημοσίευμα:
«Το κείμενό μου ήταν καθαρά «ειρωνεία» πάνω στην αιματολογική άποψη της ενότητας. Το κείμενό μου ήταν πέρα για πέρα σαφέστατο υπέρ της Θράκης και των Θρακών. Η αγανάκτηση των κατοίκων της Αλεξανδρούπολης δεν δημιουργήθηκε εξ αιτίας του δημοσιεύματός μου, αλλά εξ αιτίας της τηλεοπτικής εκπομπής «προφίλ…». Οι αντιδράσεις αυτές είμαι σίγουρος ότι θα έχουν βλαπτικές συνέπειες. Αν τολμήσουν να κάνουν μήνυση, θα βρεθούν αυτοί μπερδεμένοι και όχι εμείς».
Και συμπληρώνει ο διχογνωμικός: «Να πιστέψουμε ότι ήταν χιούμορ αυτά που γράψατε για τη Θράκη κ. Ραφαηλίδη ή ότι στοχεύετε κάπου αλλού; Πιστεύουμε πως ο χρόνος θα δείξει…».
Τέλος κλείνοντας τη παρουσίαση του θέματος παραθέτουμε και ένα ανώνυμο σχόλιο (πιθανόν της Διεύθυνσής της), στη τελευταία σελίδα της «ΓΝΩΜΗΣ», με τίτλο «Εις το πυρ…», που απηχεί μια άλλη άποψη, μάλλον πιο σοβαρή, για το ίδιο θέμα, με τη παρατήρηση ότι παρόμοιος «ντόρος» για το δημοσίευμα του ΕΘΝΟΥΣ δεν έγινε σε καμία άλλη πόλη της Θράκης! Ίσως να μη έτυχε να το διαβάσουν…. εκεί! Ίσως και να σκέφθηκαν ότι δεν αξίζει τον κόπο να αντιδράσουν….εκεί! Ίσως και να πείσθηκαν ότι η θέση του συγγραφέα είναι μια άλλη άποψη και έχει δικαίωμα να τη λέει και να τη γράφει…. χωρίς να τον παίρνουν στα σοβαρά! Ίσως τέλος να μην είναι τόσο πολύ «Έλληνες» όπως οι συμπολίτες μας.…εκεί! Ίσως…. Λέμε απλά ίσως....!
Λοιπόν το ανώνυμο σχόλιο με τίτλο «Εις το πυρ…», αναφέρει: «Ο φανατισμός δεν είναι καλός σύμβουλος. Αυτό πρέπει να το ξέρει (και το ξέρει) καλύτερα από όλους η κάθε ηγεσία. Βέβαια πολλές φορές, λέει η ιστορία, αυτή η ίδια η ηγεσία χρησιμοποίησε τον φανατισμό προς όφελος δικό της γιατί ο λαός πάντα σε φορτισμένες περιόδους ήταν αυτός που υπέφερε. Χωρίς να έχω πρόθεση να υπερασπιστώ κανένα πιστεύω ότι η μία απομονωμένη φράση μπορεί να χωρέσει χίλιες δυο ερμηνείες και φυσικά ποτέ δεν μπορώ να δεχτώ ότι είναι κίνηση αποδεκτή το κάψιμο βιβλίων – εφημερίδων και γενικά χαρτιών που έχουν πάνω τους πονήματα, σκέψεις και απόψεις. Η ιερά εξέταση και οι γκεμπελισμοί ταλαιπώρησαν αρκετά την ανθρωπότητα ας μην την αναβιώσουμε. Αν αρχίσουμε και με κάθε τι με το οποίο δεν συμφωνούμε τότε όλα θα γίνουν παρανάλωμα του πυρός. Θα καίγαμε και την έκθεση του αμερικανικού υπουργείου εξωτερικών, θα καίγαμε και την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα Σκόπια, θα καίγαμε το αντίπαλο πολιτικό βιβλίο και πολύ γρήγορα θα φτάναμε να καίμε αυτόν που γράφει αντί αυτά που γράφει. Ο σύγχρονος άνθρωπος και φυσικά ο Έλληνας έχει ανάγκη από ήρεμη και αντικειμενική ανάλυση και όχι από φανατισμένα κηρύγματα. Σε τι διαφέρει άραγε ο νέος (που όλοι κατηγορούμε) όταν καίει τα της αντίπαλης ομάδας μετά ή πριν τον αγώνα; Μήπως τη φωτιά και την βία την ονομάζουμε αγανάκτηση ή όπως αλλιώς όταν εμπορεύεται από εμάς; Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αντιπαρατεθεί κανείς σε αντίπαλες απόψεις. Ένα είναι σίγουρο πως ο τρόπος που θα διαλέξει τον χαρακτηρίζει».
Όλα αυτά συνέβησαν πριν από 20 χρόνια! Στις 2 Φεβρουαρίου 1992 μέχρι τα μέσα του ιδίου μήνα. Μετά ξεχάστηκαν…. Ή μάλλον τα έθαψε η …λησμονιά! Και εγώ ο τυμβωρίχος τα ξεθαύω!
Αλλά το βασικό ερώτημα παραμένει! Όταν μας χωρίζει η ιστορία, τι μπορεί άλλο να μας ενώσει;

ΤΑ ΚΤΙΡΙΑ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΥ, ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΠΡΟΙΚΑ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ

2011-12-09T12:17:00.000-08:00

Κείμενο - φωτογραφίες Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Ειναι γνωστό ότι ο σιδηρόδρομος υπήρξε η αιτία της δημιουργίας αυτής της πόλης. Στην αρχή (το 1871) κατασκευάσθηκε η γραμμή που συνέδεσε την Αλεξανδρούπολη (Δεδέαγατς ) με το Πύθιο και την Αδριανούπολη από την εταιρεία των Ανατολικών Σιδηροδρόμων και στη συνέχεια (το 1895) η γραμμή που συνέδεσε την Θεσσαλονίκη με την Αλεξανδρούπολη (Ενωτικός Σιδηρόδρομος J.S.C.). Κάθε ένα από τα παραπάνω σιδηροδρομικά δίκτυα είχε ξεχωριστό δικό του τερματικό σταθμό στη πόλη με τα αντίστοιχα κτίρια που εξυπηρετούσαν τις μεταφορικές (εμπορικές και επιβατικές) ανάγκες του. Από τα κτίρια αυτά, άρρητα συνδεδεμένα με την ιστορία και τη ζωή της πόλης, σήμερα σώζονται ο Παλιός Γαλλικός σιδηροδρομικός σταθμός, η Στρατιωτική Στάση, το κτίριο διοίκησης του Ο.Σ.Ε. και κάποιες από τις αποθήκες του Ο.Σ.Ε. (γνωστές ως αποθήκες Τελωνείου) μπροστά από το μικρό λιμάνι της πόλης.. Όλα αυτά τα κτίρια αποτελούν αρχιτεκτονική κληρονομιά και προίκα των Σιδηροδρόμων στη πόλη. Είναι τα στολίδια μιας άλλης εποχής.. Από τα κτίρια του σιδηροδρόμου σήμερα αποτελούν παρελθόν και τα βλέπουμε μόνο σε συλλεκτικές φωτογραφίες ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Joncion Salonique –Constantinople» στο χώρο του κλειστού Γυμναστηρίου και κλειστού Κολυμβητηρίου και ο παλιός επιβατηγός σταθμός στον λοξό δρόμο (σημερινό ΚΑΠΗ). Με την παρατήρηση ότι τα παλαιά κτήρια των σιδηροδρομικών σταθμών, τυποποιημένα σε όψη και σε κάτοψη και πολυάριθμα κατά μήκος ολόκληρου του σιδηροδρομικού δικτύου, πρέπει να αποτελούν μνημεία της νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού κράτους λόγω της εκατονταετούς και πλέον ηλικίας τους, της ιστορικής, πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής τους αξίας αλλά και λόγω της συναισθηματικής αξίας για τις μνήμες που κουβαλούν για πάρα πολλούς ανθρώπους. Και παρ΄ όλα αυτά η ιδιαίτερη φυσιογνωμία τους, εδώ και χρόνια, όχι μόνο δεν διαφυλάσσεται, αλλά υποβαθμίζεται συνεχώς από τις αυθαίρετες χρηστικές παρεμβάσεις, την εγκατάλειψη ή την οικονομίστικη αντίληψη πολλών αρμοδίων για αυτά. Ως φόρο τιμής στις αναμνήσεις που μας δένουν με αυτά αφιερώνουμε λίγα λόγια για κάθε ένα από τα κτίρια που σώζονται μέχρι σήμερα στη πόλη μας, αλλά και για αυτά που έχουν χαθεί και για να αποτελέσει έναυσμα να τα δούμε με περισσότερη συμπάθεια και να δείξουμε λίγο περισσότερο ενδιαφέρον για όσα σώζονται από αυτά μέχρι σήμερα.

Παλιός Γαλλικός σιδηροδρομικός σταθμός

Το διώροφο κεντρικό κτίριο του Σιδηροδρομικού Σταθμού των Ανατολικών Σιδηροδρόμων (CO) και αργότερα της Γαλλοελληνικής (C।F.F.H.), είναι από τα πρώτα κτήρια αυτής της πόλης. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η Αλεξανδρούπολη (παλιά Δεδέαγατς) από σιδηροδρόμου άρχεσθαι! Το κτίριο αυτό είναι διώροφο με κεραμοσκεπή, κατασκευασμένο από οπτοπλινθοδομή και εξωτερικά καλύπτεται με ξύλινη επένδυση (με οριζόντιες σανίδες στο ισόγειο και κάθετες στον όροφο). Εξαιτίας της γειτνίασής του με τον λιμένα της πόλης εξυπηρετούσε όλα τα μέσα ανταποκρίσεως για τη διασπορά ή τη συγκέντρωση επιβατών και εμπορευμάτων. Σήμερα, ως σταθμός Διαλογής, εξακολουθεί να στεγάζει λειτουργίες της σιδηροδρομικής υπηρεσίας και κυρίως αποτελεί το σημείο διασταύρωσης των γραμμών Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης και Αλεξανδρούπολης – Ορμένιου.
Σημειώνουμε ότι τα κτίρια του σιδηροδρομικού δικτύου των Ανατολικών Σιδηροδρόμων από το Δεδέαγατς μέχρι το Κάραγατς κατασκευάσθηκαν από οπτοπλινθοδομή και εξωτερικά καλύφθηκαν με ξύλινη επένδυση (σταθμοί Αλεξανδρούπολης, Πυθίου, Διδυμοτείχου αλλά και Ορεστιάδας) σε αντίθεση με τα κτίρια του Ενωτικού Σιδηροδρόμου (J.S.C.) από την Θεσσαλονίκη μέχρι την Αλεξανδρούπολη, που είναι όλα πέτρινα με κεραμοσκεπή.
Αξίζει να αναφερθεί ότι οι κτιριακές εγκαταστάσεις των Ανατολικών Σιδηροδρόμων στην Αλεξανδρούπολη, κατασκευαστήκαν βάσει των μελετών και σχεδίων που εκπόνησαν μηχανικοί και τεχνικοί του ρωσικού στρατού που έφθασαν στη πόλη κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-1878.

Σιδηροδρομικός Σταθμός Joncion Salonique –Constantinople» (Ενωτικός - J.S.C.)

Πρόκειται για μία σειρά από κτίρια που εξυπηρετούσαν επιβάτες, εμπορεύματα και προσωπικό του σιδηροδρομικού δικτύου Θεσσαλονίκης – Δεδέαγατς. Τα κτίρια αυτού του σιδηροδρομικού σταθμού είχαν ανεγερθεί στη Δυτική πλευρά της πόλης εκεί που σήμερα είναι το κλειστό γυμναστήριο και το κλειστό κολυμβητήριο και έφθαναν μέχρι τον χώρο του ξενοδοχείο ΕΓΝΑΤΙΑ όπου υπήρχε ένας ανοιχτός χώρος και εναποτίθετο το πετροκάρβουνο με το οποίο τροφοδοτούσαν τις μηχανές του δικτύου. Ήταν ο σταθμός απόληξης της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης και κτίσθηκε περί το 1895-96 από την «Εταιρεία Σιδηροδρόμων της Joncion Salonique –Constantinople» (σε συντομογραφία J.S.C.), που εκμεταλλευόταν αυτή τη γραμμή. Τα κτίρια ανεγερθήκαν όταν η εταιρεία αυτή πήρε άδεια από την άλλη σιδηροδρομική εταιρία που λειτουργούσε στη πόλη (των Ανατολικών Σιδηροδρόμων) η οποία εκμεταλλευόταν τις σιδηροδρομικές γραμμές στο ευρωπαϊκό τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και είχε το προνόμια στις εγκαταστάσεις των λιμένων Θεσσαλονίκης και Αλεξανδρούπολης και με την άδεια αυτή επιτράπηκε να κατεβαίνουν τα τρένα της μέχρι τη θάλασσα. Προηγουμένως η γραμμή του Ενωτικού Σιδηροδρόμου (J.S.C.), πήγαινε από τον σταθμό του Πόταμου απ΄ ευθείας στον σταθμό Φερετζίκ (Φέρες), παρακάμπτοντας το Δεδέαγατς, χωρίς καμία πρόσβαση στη θάλασσα.

Tο κτίριο του κυρίως σταθμού ήταν διώροφο πέτρινο με επίχρισμα (σοβά) και επικλινείς κεραμοσκεπείς στέγες. Εκατέρωθεν του κτιρίου αυτού, στην ίδια ευθεία, υπήρχαν και άλλα κτίρια μονώροφα (πέτρινα) με παρόμοιες επικλινείς κεραμοσκεπείς στέγες. Άλλωστε όλα τα κτίρια – σταθμοί της γραμμής Θεσσαλονίκης – Δεδέαγατς της εταιρίας J.S.C. ήταν πέτρινα, σε αντίθεση με τα κτίρια – σταθμούς της Γαλλικής Εταιρίας (Δεδέαγατς – Αδριανούπολη) που ήταν ξύλινα. Σημειώνεται ότι στο δίκτυο του Ενωτικού κυριάρχησε ο κεντροευρωπαϊκός τύπος σταθμού που σχεδίασε ο διάσημος αυστριακός αρχιτέκτονας Conrad von Villas και βάσει των σχεδίων αυτών σχεδιάσθηκαν και οι εγκαταστάσεις του Ενωτικού σταθμού στην Αλεξανδρούπολη αλλά και η Στρατιωτική Στάση (Station Militaire).
Στις 7 Οκτώβριο του 1915, όταν το Δεδέαγατς είχε καταληφθεί από τους Βουλγάρους, δυνάμεις της Entente βομβάρδισαν από θαλάσσης τη πόλη και κατέστρεψαν όλα τα κτίρια στη παραλία από τη μια άκρη μέχρι την άλλη. Μεταξύ των κτιρίων που καταστράφηκαν ήταν και το κτίριο αυτού του σιδηροδρομικού σταθμού, οι αποθήκες του Τελωνείου στο λιμάνι και ο περίφημος αλευρόμυλος των Αδελφών Πρωτόπαπα. Έκτοτε o σταθμός δεν επισκευάστηκε αλλά προτιμήθηκε μια προσωρινή λύση με την κατασκευή πρόχειρων τερματικών σταθμών, που λειτούργησαν στον ίδιο χώρο του σταθμού της J.S.C για τις ανάγκες της επιβατικής κίνησης και στη στρατιωτική στάση (Station Militaire) για τις ανάγκες του Μηχανοστασίου και της Διαλογής. Αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης η εταιρία αυτή κατασκεύασε νέες εγκαταστάσεις για μόνιμο επιβατικό σταθμό στη διασταύρωση των οδών Εθνικής Αντιστάσεως με την 14η Μαΐου, εκεί που σήμερα βρίσκεται το Κ.Α.Π.Η. της πόλης, και η απόληξή του ήταν στη διασταύρωση της Εθνικής Αντιστάσεως με την σημερινή Ιωακείμ Καβύρη.

Στρατιωτική Στάση (Station Militaire)

Το κτίριο αυτό χτίσθηκε όταν η εταιρία Companie d’ Exploitation des Chemins de Fer Orientaux (C।O।), που εκμεταλλευόταν τις σιδηροδρομικές γραμμές στο ευρωπαϊκό τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και είχε τα προνόμια στις εγκαταστάσεις των λιμένων Θεσσαλονίκης και Δεδέαγατς, επέτρεψε εντέλει την κάθοδο των γραμμών της J.S.C (Ενωτικός σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης – Δεδέαγατς) στο Δεδέαγατς και την απ΄ ευθείας σύνδεσή τους με τη θάλασσα. Μέχρι τότε η γραμμή αυτή, όπως αναφέρθηκε, από τον σταθμό Πόταμου παράκαμπτε βόρεια τη πόλη και τερμάτιζε στις Φέρες.

[Τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της γραμμής του Ενωτικού Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης – Δεδέαγατς , το δυτικό της άκρο ξεκινούσε από το Καρασούλι (Πολύκαστρο) και κατέληγε στο ανατολικό άκρο που ήταν το Φέρετζικ (Φέρες). Αυτό γινόταν γιατί η εταιρεία των ανατολικών σιδηροδρόμων ζητούσε κόμιστρα από την εταιρεία του Ενωτικού για τις διαδρομές Θεσσαλονίκη-Πολύκαστρο (55 χλμ.) και Φέρες-Αλεξανδρούπολη (29 χλμ.), καθώς και δικαιώματα χρήσης των λιμενικών εγκαταστάσεων των δυο πόλεων. Αργότερα και μετά από πολλές συζητήσεις στρώθηκαν ξεχωριστές γραμμές αφ´ ενός μεν στο τμήμα Καλινδοίας-Κιλκίς-Θεσσαλονίκης μήκους 61 χλμ., αφ´ ετέρου δε, στο τμήμα Ποταμού-Αλεξανδρούπολης μήκους 8 χλμ., η εταιρεία όμως υποχρεώθηκε να κατασκευάσει δικούς της σταθμούς].
Η μορφή του κτιρίου της Στρατιωτικής Στάσης ανάγεται σε δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα κατασκευής ανάλογων κτιρίων. Παρόμοιας μορφής κτήριο μπορεί να συναντήσει κανείς και στη Θεσσαλονίκη, που κτίσθηκε το 1894. Το κτίριο αυτό (πρώην Στρατιωτική Στάση ή Station Militaire) έχει ανακαινισθεί από τον Δήμο Αλεξανδρούπολης και χρησιμοποιείται για τις ανάγκες του, χωρίς ευτυχώς να αλλοιωθεί η αρχική του μορφή, έτσι ώστε και σήμερα να προκαλεί αισθήματα θαυμασμού και να ομορφαίνει την ανατολική και υποβαθμισμένη πλευρά της πόλης. Το κτίριο αυτό έχει ένα ξεχωριστό αρχιτεκτονικό στυλ, με μορφολογικά στοιχεία μοναδικά. Είναι υπερυψωμένο ισόγειο, διαθέτει σταυροειδή κάτοψη, με άξονα συμμετρίας κάθετο προς τις σιδηροδρομικές γραμμές, συμμετρικά τοξωτά ανοίγματα, με στρογγυλό φεγγίτη στις πλάγιες όψεις για τον εξαερισμό της στέγης, με ψευτοπαραστάδες, ξύλινες τεμνόμενες στέγες και με ξύλινους εξωτερικούς δοκούς στις στεγασμένες αμφίπλευρες εισόδους, δεμένους με καλλιτεχνική μαστοριά. Τέλος διαθέτει τέσσερες άνετες αίθουσες εκατέρωθεν του άξονα συμμετρίας (ανά δύο), οι οποίες συνδέονται με ενδιάμεσο κεντρικό χώρο. Η καρδιά του χτυπά πάνω από 115 χρόνια ζωής.

Παλιός επιβατηγός Σιδηροδρομικός Σταθμός στο λοξός δρόμος (όπου σήμερα το Κ.Α.Π.Η.).

Όταν η εταιρεία Joncion Salonique –Constantinople» (J.S.C.) υποχρεώθηκε να δημιουργήσει στην Αλεξανδρούπολη ξεχωριστό σταθμό με μεγάλες εγκαταστάσεις (στο δυτικό άκρο της πόλης), όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, η γραμμή περνούσε μπροστά από το κτίριο της Στρατιωτικής Στάσης και ακολουθώντας κατά μήκος τη σημερινή οδό Εθνικής Αντιστάσεως (λοξό) κατέληγε στη δυτική είσοδο της πόλης (εκεί που σήμερα είναι το κλειστό Γυμναστήριο). Μετά τον βομβαρδισμό του σταθμού το 1915 από τα Βρετανικά πλοία της Entente και την καταστροφή του, η γραμμή αυτή μέχρι την απελευθέρωση της πόλης λειτούργησε με προσωρινές λύσεις, δηλαδή κατασκευή πρόχειρων τερματικών σταθμών. Μετά την απελευθέρωση της πόλης η εταιρία κατασκεύασε μόνιμο επιβατικό σταθμό στη διασταύρωση των οδών Εθνικής Αντιστάσεως με την 14η Μαΐου και η απόληξή του ήταν στη διασταύρωση της Εθνικής Αντιστάσεως με την σημερινή Ιωακείμ Καβύρη. Ήταν κτίριο μονώροφο πέτρινο, με εξωτερική ξύλινη επένδυση και ξύλινη οροφή κεραμοσκεπής. Στο εμπρόσθιο τμήμα του και κατά μήκος όλου του κτηρίου (στη σειρά, από Ανατολή προς Δύση, υπήρχαν αίθουσα αναμονής, γραφείο εισιτηρίων και αίθουσα εμπορευμάτων. Κατά μήκος της νότιας πλευράς όλου του κτιρίου υπήρχε ξύλινο υπόστεγο με κεραμοσκεπή στέγη, πλάτους περίπου 6-7 μέτρα που έφθανε σε απόσταση 1-2 μέτρα μέχρι αποβάθρα. Και στο δυτικό άκρο υπήρχε πέτρινο μικρό κτίσμα για τουαλέτες. Ο σταθμός αυτός λειτούργησε ως επιβατικός σταθμός της Αλεξανδρούπολης μέχρι το 1956, όταν και μεταφέρθηκε οριστικά όλη η επιβατική κίνηση του σιδηροδρόμου στον σημερινό (παραλιακό) επιβατηγό σταθμό. Το 1957 παραχωρήθηκε το κτίριο για χρήση στους Προσκόπους οι οποίοι παρέμειναν εκεί μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Στη συνέχεια, το κτίριο αυτό εγκαταλείφθηκε και περί τα μέσα της δεκαετίας του 1980, κατεδαφίσθηκε από τον Δήμο, στον οποίο είχε παραχωρηθεί από τον ΟΣΕ ο χώρος και ανεγέρθηκε στη θέση του το σημερινό Κ.Α.Π.Η. της πόλης.

Άλλα Κτίρια

Υπάρχουν όμως και σειρά από άλλα κτίρια που ανεγέρθηκαν με τη δημιουργία του σιδηροδρομικού δικτύου για να εξυπηρετήσουν τις διάφορες ανάγκες του σιδηροδρομικού δικτύου της πόλης, διοίκηση, αποθήκες, σταθμοί, γραφεία κ.λ.π. Αυτά είναι:

1.- Το Κτίριο Διοίκησης της C.O.

Ένα από αυτά είναι το Κτίριο Διοίκησης της C.O. Πρόκειται για ένα επιβλητικό πολυώροφο κτίριο που χρησιμοποιήθηκε αρχικά για τις ανάγκες διοίκησης των Ανατολικών Σιδηροδρόμων (CO) και στη συνέχεια της Γαλλοελληνικής Εταιρείας Σιδηροδρόμων. Βρίσκεται στη παραλία, δίπλα στο κτίριο που στεγάζεται σήμερα η Νομαρχία μεταξύ των οδών Καραολή & Δημητρίου και Εμπορίου. Στο κτίριο αυτό σήμερα στεγάζονται οι περιφερειακές υπηρεσίες του Ο.Σ.Ε. Είναι τριώροφο με κεραμοσκεπή και περιβάλλεται (ανατολικά και βόρεια από μεγάλο κήπο.

2.- Οι αποθήκες του Τελωνείου

Πρόκειται για μια σειρά από κτίρια (επτά τον αριθμό αρχικά) μπροστά στο μικρό λιμανάκι της πόλης από τα οποία το ένα χρησιμοποιείται από πολλά χρόνια ως Τελωνείο Αλεξανδρούπολης και ένα ως αποθήκη εμπορευμάτων. Μερικά από αυτές έχουν ήδη καταρρεύσει και άλλα έχουν εγκαταλειφθεί στη μοίρα τους. (Αναλυτικό άρθρο με τίτλο «Οι Αποθήκες της ζώνης Λιμένος Αλεξανδρούπολης» και πολλές φωτογραφίες στο Blog www. ordoumpozanis-teo.blogspot.com/.../blog-post_13.html ).

3.- Τα κτίρια των σιδηροδρομικών σταθμών εκτός πόλης.

Τα κτίρια των σιδηροδρομικών σταθμών Μέστης, Συκοράχης, Κίρκης, Ποταμού και Φερών, μερικά από τα οποία διατηρούνται μέχρι σήμερα σε αρκετά καλή κατάσταση και χρησιμοποιούνται ως επιβατικοί σταθμοί (Σικοράχη , Φέρες) και άλλα παραμένουν ανεκμετάλλευτα και κλειστά αφού έχουν σταματήσει να χρησιμοποιούνται ως σιδηροδρομικοί σταθμοί.

Σημειώνεται εδώ ότι στο σιδηροδρομικό δίκτυο Μακεδονίας-Θράκης, (δηλαδή από Θεσσαλονίκη μέχρι Αλεξανδρούπολη), κυριάρχησε ο κεντροευρωπαϊκός τύπος σταθμού και λοιπών σιδηροδρομικών εγκαταστάσεων, που εισήγαγε ο αυστριακός αρχιτέκτονας Josef Willas για λογαριασμό της αναδόχου εταιρείας κατασκευής του δικτύου, που τότε ήταν υπό οθωμανική κατοχή, ενώ στο δίκτυο των Γαλλοελληνικών Σιδηροδρόμων, (από Αλεξανδρούπολη μέχρι Αδριανούπολη), ο ανατολικός τύπος σταθμών των οποίων δείγμα αξιόλογης αισθητικής είναι οι σωζόμενοι μέχρι σήμερα παλαιοί σταθμοί Αλεξανδρούπολης, Διδυμοτείχου και Πυθίου, που είναι ξύλινοι και διώροφοι.

ΤΡΙΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

2011-12-04T04:46:00.000-08:00

Κείμενο - φωτογραφίες Θόδωρος Ορδουμποζάνης

Στα πλαίσια των προσπαθειών του Ιστορικού Μουσείου Αλεξανδρούπολης να παρέμβει δυναμικά στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης, καθιέρωσε εδώ και τρία χρόνια ένα κύκλο ομιλιών – διαλέξεων με τίτλο «Γνωριμία με προσωπικότητες από το χώρο της επιστήμης και του πολιτισμού». Φέτος το πρόγραμμα ξεκίνησε με καλεσμένους τον Καθηγητή του Α.Π.Θ. Ιωάννης Σειραδάκης και τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και Ιστορικό Θάνο Βερέμη και προβλέπεται να συνεχιστεί τον Φεβρουάριο την παρουσία στη πόλη μας του βραβευμένου ποιητή Τίτου Πατρίκιου και κατά πάσα πιθανότητα αργότερα με τη σύντροφο του Οδυσσέα Ελύτη Ιουλίτα Ηλιοπούλου.

Oι δύο πρώτοι κύκλοι

Aπό την επίσκεψη του Αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Τομπάζη στη πόλης μας. Αριστερά αναμνηστική φωτογραφία με τον Πρόεδρο και τα μέλη του Δ.Σ. του Συλλόγου. Δεξιά ο Πρόεδρος του Συλλόγου Νίκος Πινάτζης δίνει στον καλεσμένο βιβλία για την ιστορία της πόλης.

Κατά την πραγματοποίηση των δύο πρώτων κύκλων το Ιστορικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης προσκάλεσε και παρουσίασε στο κοινό της πόλης τον διακεκριμένο αρχιτέκτονας Αλέξανδρος Τομπάζης, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα "Η αρχιτεκτονική στη ζωή μας". Στη συνέχεια τον πολυβραβευμένο σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη, με θέμα: «Σκέψεις για τον κινηματογράφο», τον καθηγητή και Πρόεδρο του Μουσείου Ακρόπολης Δημήτρη Παντερμαλή, με θέμα: «Το νέο μουσείο της Ακρόπολης. Η αρχιτεκτονική και τα εκθέματα του», τον γνωστό δημοσιογράφο Στέλιο Κούλογλου, με την προβολή της βραβευμένης ταινίας του «Εξομολόγηση ενός οικονομικού δολοφόνου» και τον αστροφυσικό και διευθυντή του Ευγενιδείου Πλανηταρίου Διονύση Σιμόπουλο, με θέμα ομιλίας: «Από τη γέννηση στον κατακλυσμό».

Αριστερά ο Αστροφυσικός και Διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου Διονύσης Σιμόπουλος και δεξιά ο Καθηγητής και Πρόεδρος του Μουσείου της Ακρόπολης Δημήτρης Παντερμαλής.

Τα θέματα που αναπτύχθηκαν στους δύο πρώτους κύκλους ομιλιών-διαλέξεων ήταν ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, προσιτά σε μεγάλο βαθμό στο ευρύ κοινό της πόλης μας και άγγιξαν το σύγχρονο προβληματισμό της τοπικής κοινωνίας. Οι προσωπικότητες που φιλοξενήθηκαν, αλλά και αυτές που προγραμματίσθηκαν να φιλοξενηθούν στα πλαίσια του προγράμματος, διακρίνονται για την καταξίωσή τους στο τομέα που υπηρετούν και για την αναγνώριση του έργου τους από την επιστημονική και πνευματική κοινότητα της χώρας μας και του εξωτερικού.

Αναμνηστικές φωτογραφίες από την επίσκεψη στη πόλη μας του πολυβραβευμένου σκηνοθέτη Παντελήγ Βούλγαρη.

Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων»

Η μεγάλη επιτυχία που είχε τα δύο πρώτα χρόνια το πρόγραμμα και η ανταπόκριση των συμπολιτών μας με τη μαζική τους παρουσία στις διαλέξεις - συζητήσεις, αλλά και ο διάλογο που ανέπτυξαν με τους καλεσμένους επιστήμονες, έδωσε το έναυσμα στο Ιστορικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης να καθιερώσει τις εκδηλώσεις αυτές ως μόνιμο πολιτιστικό θεσμό της πόλης και ήδη ξεκίνησε και φέτος τον 3ο κύκλο ομιλιών στις 18 Νοεμβρίου 2011 με πρώτο καλεσμένο – ομιλητή τον Ιωάννη Σειραδάκη, καθηγητή στο τμήμα Φυσικής (Τομέας Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής) του Α.Π.Θ. και με θέμα: «Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων: Ένας αρχαίος ελληνικός αστρονομικός υπολογιστής».

Αριστερά ο Καθηγητής Ιωάννης Σειραδάκης καθώς αναπτύσει το θέμα του στο ακροατήριο. Δεξιά ο μηχανισμός των Αντικυθύρων.

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων βρέθηκε τυχαίως, το 1900 μ.Χ, σε ένα αρχαίο ναυάγιο, κοντά στα Αντικύθηρα, από Σύμιους σφουγγαράδες, που είχαν αγκυροβολήσει εκεί, λόγω κακοκαιρίας. Από νομίσματα (της Περγάμου), το ναυάγιο χρονολογείται μεταξύ 85 και 67 π.Χ. Από γραφολογικές μελέτες υπολογίστηκε ότι ο Μηχανισμός είχε κατασκευαστεί, πιο νωρίς, το 150 έως 100 π.Χ. Οι διαστάσεις του ήταν περίπου 30×20×10 cm - λίγο μεγαλύτερος από ένα σημερινό Laptop - και περιείχε τουλάχιστον 30 συνεργαζόμενα γρανάζια, με τη βοήθεια των οποίων ήταν δυνατόν να υπολογισθεί, με μεγάλη ακρίβεια, η κίνηση του Ήλιου και της Σελήνης, οι φάσεις της Σελήνης και να προβλεφθούν εκλείψεις (ηλιακές ή σεληνιακές). Είχε μια διπλή κυκλική κλίμακα έμπροσθεν και δύο ελικοειδείς κλίμακες όπισθεν. Ο χειριστής μπορούσε να επιλέξει (στην εμπρόσθια κυκλική κλίμακα) μια οποιαδήποτε ημερομηνία χρησιμοποιώντας ένα στρόφαλο (μανιβέλα). Ο στρόφαλος εμπλέκονταν συγχρόνως, με μία σειρά συνεργαζομένων γραναζιών, που κινούσαν διάφορους δείκτες, οι οποίοι έδειχναν τα αστρονομικά φαινόμενα που αναφέρθηκαν παραπάνω, πάνω στις υπόλοιπες κλίμακες του οργάνου. Περιείχε επίσης ένα εκτεταμένο εγχειρίδιο χρήσης. Οι κύριες λειτουργίες του

Αριστερά το ομοίωμα του μηχανισμού των Αντικηθύρων στις πραγμ,ατικές του διαστάσεις που παρουσίασε ο Καθηγητής Ιωάννης Σειραδάκης κατά την ομιλία του στην Αλεξανδρούπολη. Δεξιά σε αναμνηστική φωτογραφία με τον Πρόεδρο και τα μέλη του Δ.Σ. του Συλκλόγου στο Ιστολρικό Μουσείο της Αλεξανδρούπόλης μετά την ξενάγησή του σ΄ αυτό την επομένη ημέρα.

Μηχανισμού των Αντικυθήρων έχουν αποκρυπτογραφηθεί και πάνω από 2000 γράμματα του εγχειριδίου χρήσεως έχουν διαβαστεί (μετά από 2000 χρόνια!) με τη χρήση εξειδικευμένων καινοτόμων μεθόδων. Μέχρι σήμερα, δεν έχει βρεθεί κανένας μηχανισμός με γρανάζια πριν την εποχή που κατασκευάστηκε ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων και πέρασαν περισσότεροι από 16 αιώνες για να κατασκευαστεί κάποιος μηχανισμός που να συγκρίνεται με την τεχνολογική πολυπλοκότητά του. Για το λόγο αυτό ο αστρονομικός αυτός μηχανισμός καθιστά επιτακτική την ανάγκη να γραφτούν ξανά τα βιβλία για την ιστορία και την εξέλιξη της παγκόσμιας ιστορίας της Τεχνολογίας.
Ένα όμοιο ακριβές στις διαστάσεις του αντίγραφο του μηχανισμού, μαζί με δεκάδες διαφάνειες από την επί σειρά ετών διαδικασία εξερεύνησης και ερμηνείας των στοιχείων του μηχανισμού, είχαν τη χαρά και τη τύχη να δουν από κοντά οι παραβρεθέντες στην ομιλία, μεταξύ των οποίων και πάρα πολλοί νέοι της πόλης.

«Κατακερματισμένη ή ενιαία κοινωνία».

Ο δεύτερος ομιλητής του προγράμματος ήταν ο Καθηγητής Πολιτικής Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιστορικός, υπεύθυνος ιστορικών εκπομπών στο "ΣΚΑΙ" και αρθρογράφος της "Καθημερινής" Θάνος Βερέμης, ο οποίος το βράδυ της Παρασκευής 2 Δεκεμβρίου στο χώρο του Μουσείου και ενώπιον ενός μεγάλου ακροατηρίου ανέπτυξε το επίκαιρο για την εποχή και τη κατάσταση που βρίσκεται η χώρα θέμα με τίτλο «Κατακερματισμένη ή ενιαία κοινωνία;».

Από την ομιλία του Καθηγητή Θάνου Βερέμη στην αίθουσα του ισογείου του Ιστορικού Μουσείου Αλεξανδρούπολης.

Κατά τον ομιλητή, χάρη στην ελληνική επανάσταση και στον αντίκτυπο που το μεγάλο γεγονός είχε σε ντόπιους και ξένους, η γνώση μας για την ελληνική κοινωνία απέκτησε πλάτος και βάθος. Οι μαρτυρίες των ξένων πύκνωσαν, τα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών έγιναν παρακαταθήκη για τους μελετητές, ακόμα και οι άγνωστες ως τώρα αναφορές των τοπικών αρχών στην Υψηλή Πύλη, φωτίζουν όλο και περισσότερο την ξεχασμένη οθωμανική επαρχία της δεύτερης δεκαετίας του 19ου αιώνα. Πώς εξηγείται η επιτυχία της γενικευμένης εξέγερσης σε μια αγροτική κοινωνία αποκομμένη από τα νεωτερικά κινήματα της εσπερίας; Η ελληνική προνεωτερική κοινωνία της επανάστασης ήταν κομματιασμένη σε φατρίες, αρματολίκια και κοινότητες με κοινή αντίληψη ότι η απαλλαγή από τους κυρίαρχους Οθωμανούς δεν μπορούσε παρά να βελτιώσει τη ζωή όλων.
Πολλοί καπετάνιοι πρόκριτοι και αγρότες ωστόσο συμμετείχαν στην εθνεγερσία αποδίδοντας διάφορες ερμηνείες στα μηνύματα των Φιλικών και των λογίων. Τα σχέδια των αρματολών, των ιερέων και των ακτημόνων για την επομένη της επαναστάσεως παρουσίαζαν μεγάλη ποικιλία και υπηρετούσαν συχνά αντίπαλους στόχους. Οι περισσότεροι απέβλεπαν σε διαφορετικά έπαθλα από τη μεγάλη ανατροπή. Έτσι ο εμφύλιος που ξέσπασε λίγο μετά τις πρώτες στρατιωτικές επιτυχίες εναντίον των Οθωμανών ήταν το φυσικό επακόλουθο μιας κατακερματισμένης κοινότητας ευκαιριακών συμπολεμιστών.
Ο θεσμός της οικογένειας που συγκέντρωνε την κύρια αφοσίωση των υποδούλων και στη συνέχεια οι συγγενείς, οι φίλοι και οι αδελφοποιητοί, αποτελούσαν στοιχειώδη οργάνωση προστασίας έναντι μιας αυθαίρετης εξουσίας. Στον υπήκοο που δεν διέθετε τα οικονομικά μέσα για να εξαγοράσει τον καταπιεστή του, έμενε ως εγγύηση η εμπιστοσύνη στους πολύ κοντινούς του.

Από την ξενάγηση του Καθηγητή Θάνο Βερέμη στο ιστορικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης από τον Πρόεδρο του Συλλόγου Νίκο Πινάτση και το μέρος του Δ.Σ. Θόδωρο Ορδουμποζάνη.

H μεγάλη έκπληξη για τους κατακερματισμένους αυτόχθονες επαναστάτες υπήρξε το συγκεντρωτικό κράτος δικαίου το οποίο εισήγαγαν ως πρότυπο εξουσίας οι ετερόχθονες του Αγώνα. Πρόκειται για επαναστατικό πραγματικά αποτέλεσμα ενός παραδοσιακού πολέμου. Το σύγχρονο κράτος κατάφερε να επιβληθεί στην Ελλάδα χάρη στην οικονομική και ιδεολογική υπεροχή της διασποράς. Οι φωτισμένοι ηγέτες των πρώτων κυβερνήσεων του ανεξάρτητου κράτους, τόσο ο Καποδίστριας όσο και οι Βαυαροί, φρόντισαν να δημιουργήσουν θεσμούς οι οποίοι απέβλεπαν στην εξίσωση των πολιτών και την αναμόρφωση της κοινωνίας: από τον κατακερματισμό των καθέτων δικτυώσεων, στην ενιαία, οριζόντια διαστρωμάτωση.

Το ελληνικό κράτος υπήρξε δημιούργημα δυτικών κανόνων και οι λειτουργοί του τεχνοκράτες και λόγιοι ετερόχθονες, προκάλεσαν τον φθόνο και τη μήνιν των προκρίτων, των αρματολών και των πάσης φύσεως αυτοχθόνων.

Οι άκαπνοι φραγκοφορεμένοι πρωθυπουργοί και υπουργοί θεώρησαν τους αυτόχθονες περιττούς ή και παρακωλυτικούς της προόδου του νέου κράτους. Η εκδίκηση των αυτοχθόνων εκδηλώθηκε με το πρώτο οθωνικό Σύνταγμα του 1844 διά του αποκλεισμού των ετεροχθόνων από τις δημόσιες θέσεις. Ο χρόνος ωστόσο δεν ευνόησε τους κατακερματισμένους αυτόχθονες, αλλά τους δυτικότροπους ετερόχθονες. Ο Τρικούπης και ο Βενιζέλος και οι περί αυτούς, εργάστηκαν συστηματικά για την επιβολή του κράτους δικαίου, το οποίο υπονόμευσε τις φατρίες και μετρίασε τις συγγενικές και τις πελατειακές σχέσεις στη διαχείριση των κοινών.
Παρά το θεσμικό θρίαμβο του συγκεντρωτικού κράτους, η κατακερματισμένη κοινότητα δεν έπαψε ποτέ να λειτουργεί. Στόχος της εξακολούθησε να είναι η εξασφάλιση των οικείων εις βάρος της αξιοκρατίας στον δημόσιο βίο. Από τη δεκαετία του 1980 η πρακτική αυτή λαμβάνει έμμεσα άφεση αμαρτιών χάρη στον θριαμβεύοντα λαϊκισμό. Πρόκειται άραγε για μια εφήμερη έξαρση του φαινομένου, αφού παρά την επιρροή του Ανδρέα Παπανδρέου, κορυφαίοι του ΠΑΣΟΚ, όπως ο Κώστας Σημίτης, τον αποκήρυξαν, ή για έρπουσα λαϊκιστική πανδημία που έχει πια προσβάλει μεγάλο μέρος της κοινωνίας μας;
Η μόνη ελπίδα εξορκισμού του μετριοκρατικού λαϊκισμού ο οποίος προετοιμάζει το Δημόσιο για τους ημέτερους και συγγενείς, είναι να επανέλθουν τα πολιτικά κόμματα στην εκσυγχρονιστική πορεία του δεκάτου ενάτου και μεγάλου μέρους του εικοστού αιώνα, επαναφέροντας την αξιοκρατία και την αριστεία στον δημόσιο βίο. Προέχει η εγκατάλειψη του θλιβερού θριάμβου του μέσου όρου που απεργάζονται οι λαϊκιστές της Αριστεράς, αλλά και της Δεξιάς. Αν επιτέλους οπαδοί της ισοπέδωσης πιστεύουν ειλικρινά στον θρίαμβο του μέσου όρου, ας το αποδείξουν επιλέγοντας συνειδητά ένα μέτριο γιατρό για να τους σώσει όταν κινδυνεύσουν.
O τρίτος κύκλος θα συνεχιστεί τον Φεβρουάριο του 2012 με την παρουσία στη πόλη μας του βραβευμένου ποιητή Τίτου Πατρίκιου.
Mε την ευκαιρία της παρουσίας στη πόλη μας των προσκεκλημένων ομιλητών ο Πρόεδρος του Συλλόγου Νίκος Πινάτζης και τα μέλη του Δ. Σ., τους ξενάγησαν στο Ιστορικό Μουσείο της πόλης που στεγάζεται στον 1ο όροφο του Συλλόγου Αρχαιοφίλων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Έβρου, για να γνωρίσουν καλύτερα τη πόλη που φιλοξενούνται και συνεχάρησαν τον Πρόεδρο του Συλλόγου Νίκο Πινάτζη για το έργο αυτό αφού όλοι τους δήλωσαν ότι απεκόμισαν άριστες εντυπώσεις από τα εκθέματα αλλά και τη σύγχρονη δομή και οργάνωση του Μουσείου.

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΘΡΑΚΗ

2011-11-22T13:43:00.000-08:00

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Στην αρχαία Θράκη επικρατούσε η πολυγαμία. Ο Ηρόδοτος *(1) αναφέρει για τους Κρηστωναίους Θράκες *(2), ότι «έχει γυναίκας έκαστος πολλάς». Σε διασωθέν απόσπασμα του Ηρακλκείδου *(3) για την πολιτεία των Θρακών, αναφέρεται, ότι «γαμεί έκαστος τρεις και τέσσαρας, εισί δε οι και τριάκοντα και θεραπαίναις χρώνται». Το ίδιο επιβεβαιώνεται και από τον Μαίνανδρο σε ένα απόσπασμα που παρατίθεται από τον Στράβωνα *(4) και στο οποίο θεωρεί ακριβή όσα αναφέρονται στο αποσπασμά του, παρατηρόντας ότι «λέγει ο Μένανδρος περί αυτών ού πλάσας, ώς εικός, αλλ΄ εξ ιστορίας λαβών». Επί πλέον ο Μένανδρος εμφανίζει ένα Θράκα να αναφέρει για τους γάμους της πατρίδας του:

«..Γαμεί γαρ ημών ουδέ είς, είμή δέκ΄, ή ένδεκα γυναίκας, δώδεκά τε, πλείους τινές.
Άν τέτταρας δ΄ ή πέντε γεγαμηκώς τύχη καταστρέφη τις, ανυμέναιος, *(5) άθλιος
άνυμφος ούτος επικαλείτ΄ εν τοίς εκεί…».

Σύμφωνα με τα ανωτέρω ένας γαμέτης *(6) στη Θράκη που νυμφεύεται λιγότερες από πέντε γυναίκες δεν θεωρείται άξιος τιμής, αλλά άθλιος και ανύπανδρος, με την υποτιμητική σημασία (ανυμέναιος) *(5). Παρόμοιες με τους Θράκες συνήθειες και αντιλήψεις είχαν και οι Μήδοι, οι οποίοι ήταν πολύγαμοι, και οι άνδρες που είχαν οικογένειες με λιγότερες από τις πέντε συζύγους, υπελάμβαναν αυτό ως συμφορά! *(7)

Η γαμήλια άμαξα με τη νύφη, το γαμπρό και τον πάροχο (μελανόμορφο αττικό αγγείο του ζωγράφου Άμαση, 550 π.χ.)

Αλλά και ο Ευριπίδης *(8) το 420 π.χ. στην ομώνυμη τραγωδία του βάζει την Ανδρομάχη να λέγει, απευθυνόμενη στην Ερμιόνη, ότι στη Θράκη «το λέχος *(9) δίδωσι πολλαίς είς ανήρ κοινούμενος». Το έθιμο αυτό της πολυγαμίας σύμφωνα με τον Ευστάθιο, που επικαλείται την μαρτυρία του Αρριανού, προέκυψε από τον Βασιλιά των Θρακών Δολόγκο, ο οποίος απέκτησε πολλά παιδιά από πολλές γυναίκες. *(10)

Οι αρχαίοι Θράκες αγνοούσαν τον θεσμό της προίκας, αντιθέτως αγόραζαν τις γυναίκες αντί σημαντικού τιμήματος από τους γονείς τους. Και σε περίπτωση επιστροφής των γυναικών στους γονείς τους, οι τελευταίοι επέστρεφαν το ληφθέν για τη πραγματοποίηση του γάμου τίμημα.
Στην αρχαία Θράκη η γυναίκα θεωρείτο ένα είδος ανδραπόδου *(11) ωνητού *(12) που μπορούσε να κληρονομηθεί. «Και αποθανόντος του ανδρός, ώσπερ τ’ άλλα, ούτω και τας γυναίκας κληρονομούσιν». Ο Βασιλιάς των Θρακών Σεύθης, μετά από την άφιξη των μυρίων στη Θράκη, είπε στον Ξενοφώντα (Κύρου Ανάβαση Ζ, β, 38) «Σοί δε, ώ Ξενοφών, και θυγατέρα δώσω και εί τις σοί έστι θυγάτηρ ωνήσομαι Θρακίω νόμω».
Αντικείμενα δυνάμενα να αγορασθούν (ωνηταί) επίσης ήταν οι σύζυγοι και στη Φρυγία, όπου, καθώς εικάζεται, το έθιμο αυτό έφθασε από τους Θράκες που εγκαταστάθηκαν εκεί ως άποικοι. Και για τους Ασσυρίους, επίσης, υπάρχει μαρτυρία ότι διοργάνωναν αγορά με δημοπρασία για τις «παρθένους» που έφθαναν σε ηλικία γάμου. Αλλά και κατά τους Ομηρικούς χρόνους για τους Έλληνες αναφέρονται αγορές των γυναικών *(13) από τους οικείους των αντί παροχών (έδνων). Από τους ηρωικούς όμως χρόνους εμφανίζεται και η αντίθετος συνήθεια, αυτή της προικός. Και βλέπουμε τον Ακάμα, παιδί του Θησέως, να φέρεται να έχει πάρει για σύζυγο *(14) κάποια από την Αμφίπολη, ως φερνή *(15). Επίσης στον Όμηρο αναφέρονται θυγατέρες οι οποίες έλαβαν γαμικά δώρα ως προίκα (μείλια επικαλούμενα) από τους γονείς τους *(16), από τον πέμπτο δε αιώνα π.χ. η γυναίκα κατά κανόνα έφερνε στον άνδρα προίκα.

Σάτυρος και Μαινάδα σε ερωτική περίπτυξη σε Θρακικό νόμισμα του 6ου π.χ. αιώνα που βρίσκεται σε Βουλγαρικό Μουσείο.

Οι Θράκες επιτηρούσαν αυστηρά τις συζύγους τους και αξίωναν από αυτές απόλυτη πίστη και προσήλωση στον άνδρα προς τον οποίον είχαν παρασχεθεί, υπέρ του οποίου, όταν πέθαινε, έσφαζαν τη πιο προσφιλή από όλες. *(17) Ο Ηρόδοτος, περιγράφει τέτοιες ανθρωποθυσίες που έκαναν οι αρχαίοι πολυγαμικοί Θράκες. Όταν δηλαδή πέθαινε κάποιος, γίνονταν ένα συμβούλιο φίλων και συγγενών, οι οποίοι αποφάσιζαν ποια από τις συζύγους του τον αγαπούσε περισσότερο όσο ζούσε. Η τυχερή σφαγιάζονταν από τον πλησιέστερο συγγενή και ενταφιάζονταν με το σύζυγό της. Οι υπόλοιπες ζούσαν δυστυχισμένες, γιατί θεωρείτο όνειδος να αγαπούν λιγότερο το σύζυγό τους! Ας μη νομισθεί όμως ότι ανθρωποθυσίες έκαναν μόνο οι αρχαίοι Θράκες. Η θυσία της Ιφιγένειας στην Αυλίδα ήταν κανονικότατη ανθρωποθυσία. Αλλά και ο Αχιλλέας στην κηδεία του φίλου του Πάτροκλου δεν δίστασε να διατάξει να σφαγιασθούν επί της πυράς, που θα κατέκαιγε τη σωρό του αγαπημένου του φίλου και δέκα νέοι Τρώες, πολεμιστές, γιοι διακεκριμένων αντιπάλων του. Αντίθετα με τις παντρεμένες, στις άγαμες γυναίκες εδίδετο πλήρης ελευθερία συμμίξεως και όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος «τας παρθένους ού φυλάσσουσι, αλλ΄ εώσι τοίσι αυταί βούλονται ανδρεάσι μίγεσθε, τας δε γυναίκας ισχυρώς φυλάσσουσι».

Γενικά οι αρχαίοι Θράκες είχαν φιλελεύθερο πνεύμα. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι τις θυγατέρες τους δεν τις πρόσεχαν και τις άφηναν να έχουν σχέσεις με όσους άνδρες ήθελαν αυτές. Τις γυναίκες τους όμως τις φύλαγαν προσεκτικά. Από διασωθέν απόσπασμα των ιστοριών του Νικολάου Δαμασκηνού προκύπτει επίσης η ελευθεριότητα των Θρασσών, τουλάχιστον των αγάμων, διότι αναφέρεται ότι οι άνδρες της Λήμνου «καταλιπόντες τας ιδίας γυναίκας ταις Θρήσσαις εμίγνυντο» και για αυτό, όταν οι Αργοναύτες πέρασαν από τη Λήμνο και βρήκαν το νησί να κατοικείται μόνο από γυναίκες, η Υψιπύλη για να τους εκδικηθεί έπεισε τον Ιάσωνα «αυτή συγκοιμηθήναι και τους άλλους πείσαι τοις λοιπαίς συνευνάσθαι, ως αν εγγενήσειαν παίδας εξ αυτών». Εντελώς διάφορη αντίληψη είχαν για την αγνότητα των παρθένων οι αρχαίοι Αθηναίοι, κατά τους προσολώνειους χρόνους. Εκεί αν μια θυγατέρα ή αδελφή πριν να νυμφευθεί είχε διαφθαρεί, επιτρεπόταν και να πουληθεί ως δούλη. *(18)

Η εξήγηση που δίνει ο Ηρόδοτος για την πολυγαμία των Θρακών, είναι, ότι το φαινόμενο αυτό συνέβαινε διότι οι Θράκες πουλούσαν τα παιδιά τους. «Πωλέουσι τα τέκνα επ’ εξαγωγή». Επιπλέον λόγω της πολεμικής ζωής τους και των ασθενειών, που οδηγούσαν στο θάνατο πολλά μικρά παιδιά, τους έστρεψαν στην πολυγαμία και στη συνακόλουθη παιδοποιία. Αυτές οι πωλήσεις, αλλά και οι ακούσιοι εξανδραποδισμοί Θρακών, για να διαθέτει η Αθήνα δούλους, γονιμοποίησαν σε βάθος χρόνου βιολογικά τους Αθηναίους. Στην Αθήνα των κλασσικών χρόνων υπήρχαν πολλές γυναίκες από τη Θράκη, τις οποίες οι Αθηναίοι χρησιμοποιούσαν και σαν παλλακίδες, αφού το επέτρεπε ο νόμος. Υπήρχαν επίσης πολλές που ήρθαν στην Αθήνα ως νύφες. Η Θράκη, επειδή ήταν ο σιτοβολώνας της Αρχαίας Αθήνας, πολλοί επιφανείς Αθηναίοι συγγένευαν με θρακικούς βασιλικούς οίκους, με γάμους. Έτσι όμως γεννήθηκαν πολλοί επιφανείς Αθηναίοι. Ο Πλούταρχος (Βίος Θεμιστοκλή 1) γράφει: «Αβρότονον, Θρήϊσσα γυνή, αλλά τέκεσθαι τον μέγαν Έλλησι, φημί, Θεμιστοκλέα». Η μητέρα του Κίμωνα η Ηγησιπύλη, σύζυγος του Μιλτιάδη, είχε επίσης Θρακική καταγωγή. Ο Ο στρατηγός των Αθηναίων Τιμόθεος, ήταν γιος μιας Θράσσας εταίρας, που μετά το γάμο της έγινε «σεμνή». Αλλά και ο στρατηγός Ιφικράτης είχε μητέρα Θράσσα, αλλά και σύζυγο. Επίσης και ο κωμικός Αντισθένης είχε μητέρα Θράσσα.

Στο εύλογο ερώτημα αν υπ΄ αυτές τις συνθήκες υπήρχε αγάπη στο γάμο, προκύπτει εύκολα η απάντηση, δεδομένου ότι υπό τις συνθήκες που συνάπτονταν οι γάμοι (όπως περιγράφηκαν παραπάνω) δεν δινόταν κατ’ αρχήν η δυνατότητα να αποτελέσει ο «έρως» αιτία του γάμου. Επιπλέον, η θέση της συζύγου τουλάχιστον στην Αθήνα σκιαγραφείται εύγλωττα από τον Δημοσθένη (Κατά Νέαιρας 59.118-122) «τις εταίρες τις έχουμε για την ηδονή, τις παλλακίδες για τις καθημερινές φροντίδες, τις συζύγους για να μας κάνουν παιδιά νόμιμα και για να έχουμε και έναν πιστό φύλακα για το σπίτι». Πάντως στη Θράκη παρά την έντονη λατρεία του Διονύσου λατρεύονταν συγχρόνως και η θεά Άρτεμις, ως σύμβολο της απόλυτης παρθενίας.
Σήμερα συναντάμε ομοιότητες ή και ταύτιση στοιχείων του χαρακτήρα, της συμπεριφοράς και του λαϊκού πολιτισμού των αρχαίων Θρακών στους Μάρηδες. Σχετικά αναφέρεται ότι μέσα στην κοινωνία των Μάρηδων υπάρχει ένα μεγάλο, σπουδαίο και ανεξερεύνητο στρώμα λαϊκού πολιτισμού, που σημειώνει και σήμερα την παρουσία του στα έθιμα και στις δοξασίες αυτής της ομάδας. Οι ρίζες ανάγονται βαθιά στην ιστορική και προϊστορική Θράκη, ακόμη και πριν απ’ τον Όμηρο, πολλά δε από αυτά διατηρήθηκαν αυτούσια και άλλα αλλοιωμένα μέχρι τους σύγχρονους Μάρηδες. Ένα από τα στοιχεία αυτά είναι και ο θεσμός του γάμου που τον θεωρούσαν "εμπορική πράξη", με αντικείμενο την γυναίκα. Το φαινόμενο αυτό βέβαια εξαλείφθηκε από την δεκαετία του 1950.

(1) Ηρόδ. Ε. 3.
(2) Κρηστωναίοι Θράκης = μία από τις πολλές φυλές των πρώτων Θρακικών φυλών, σύμφωνα με την
καταγραφή των Ηροδότου, Θουκυδίδη και Αρριανού.
(3) Ηρακλείδου Περί πολιτειών fr ΧΧVIII (Θρακών).
(4) Στράβωνος Ζ, 297. Η πολυγαμία επικρατούσε και εις τα φύλλα που κατοικούσαν παρά τον Στρυμόνα.
(5) Ανυμέναιος = ανύπανδρος
(6) γαμέτης = σύζυγος
(7) Στράβωνος ΙΑ, 46 «ότι Μηδικόν το μη έλαττους των ε΄ γυναικών τίθεσθαι γαμετάς. Ωσαύτως δέ και
γυναίκας συμφοράν νέμειν το είναι ελάττονος των ε΄ έχοντι γυναίκας».
(8) Ευριππίδου Ανδρομάχη στ. 215-217.
(9) το λέχος = η συζυγική κλίνη το κρεβάτι.
(10) Αρριανός fr. 37.- Ευσταθ. Εις Διόνυσ. 140 «Ό αυτός (Αρριανός) λέγει ότι έθος ήν Θραξί πολλάς έχειν
γυναίκας, ώς αν έκ πολλών πολλούς έχοιεν παίδας, και το έθος αυτοίς γενέσθαι, φησίν από βασιλέως
αυτών Δολόγκου, ώ παίδες πολλοί εκ πολλών γυναικών εγένοντο».
(11) Ανδράποδον = αιχμάλωτος, πωλούμενος ως δούλος.
(12) ώνητός = οδυνάμενος να αγαορασθεί από κάποιον.
(13) Ιλιάδα ΙΙ στ. 178 «όπυιε, πορών άπερείσια έδνα», και ΙΙ, σ.,190 «ήγαγετο προς δώματι, επεί πόρε μυρία
έδνα». Αριστοτέλους Πολιτ. Β΄, η «τας γυναίκας ώνούντο».
(14) Αισχίνου περί παραπρεσβ. 33.- Επιθ. Και Ευριπ. Μήδεια 437.
(15) φερνή = η προίκα, τα νυμφικά δώρα
(16) Ευστ. εις Διονυσ. 304 «Νόμος δε Γετικός επισφάζεσθαι την γυναίκα τώ ανδρί θανόντι».
(17) Ιλιάδα Ζ, 394 και Οδύσεια Ω 294. Ιλιάδα Ι, 147.
18) Πλουτάρχου Σόλων 44.

ΜΝΗΜΕΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ - 38 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

2011-11-15T14:32:00.000-08:00

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Ξημερώνει 17 Νοεμβρίου και το μυαλό μου, όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος,
πηγαίνει σε εκείνον! Στο ίδιο πάντα πρόσωπο! Τον άγνωστο συμφοιτητή μου!
Ήταν αρχές Νοεμβρίου του 1975. Είχα κατέβει στην Αθήνα για να τακτοποιήσω θέματα επανεγγραφής μου στο Πανεπιστήμιο, να προμηθευτώ τα σχετικά βιβλία του έτους και να παραβρεθώ για πρώτη φορά στις εκδηλώσεις του Πολυτεχνείου! Στο εντευκτήριο της Σχολής (Πάντειος) διάβασα στις ανακοινώσεις ότι την επόμενη θα πραγματοποιείτο Γενική Συνέλευση των φοιτητών με θέμα «Αποχουντοποίηση Καθηγητών»!
Αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας και την επάνοδο στη χώρα της Δημοκρατίας, το φοιτητικό κίνημα είχε αξιώσει και πέτυχε να απομακρυνθούν από τα Πανεπιστήμια όσοι από τους Καθηγητές τους είχαν συνεργασθεί με το καθεστώς της χούντας! Κάποιοι από τους απομακρυθέντες Καθηγητές, αργότερα, ήρθαν σε συναλλαγή με κάποιες από τις φοιτητικές παρατάξεις και προσπαθούσαν να πετύχουν την «αποχουντοποίησή» τους και την επάνοδό τους στις έδρες από τις οποίες είχαν απομακρυνθεί! Δύο από τις τέσσερες μεγάλες φοιτητικές παρατάξεις της Παντείου Σχολής έφερναν το θέμα στη Γενική Συνέλευση των φοιτητών, επικαλούμενες νεότερα στοιχεία από τα οποία προέκυπτε ότι κάποιοι από τους χαρακτηρισθέντες ως χουντικούς καθηγητές σε κρίσιμες στιγμές στάθηκαν στο πλευρό των φοιτητών και θα έπρεπε να επανέλθουν στα μαθήματά τους! Μεταξύ αυτών ήταν ένας Καθηγητής, νομικός σύμβουλος του Ωνάση, που είχε διατελέσει κατά τη διάρκεια της επταετίας και Πρύτανης της Παντείου.
Αποφάσισα λοιπόν να παραβρεθώ στη συνέλευση αυτή για να πάρω και λίγο άρωμα από την ατμόσφαιρα των φοιτητικών συνελεύσεων εκείνης της εποχής που είχαν τεράστια συμμετοχή φοιτητών αλλά και σκληρές ιδεολογικές και πολιτικές αντιπαλότητες! Πάνω από δέκα παρατάξεις, Πανσπουδαστική, ΔΑΠ, ΠΑΣΠ. Ρηγάδες, Εκκέδες, Μαοϊκοί, Λενιστές, ανένταχτιοι, ανεξάρτητοι και πολλές άλλες διεκδικούσαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην κατ΄ εξοχήν πολιτικοποιημένη σχολή της Παντείου!
Την επόμενη, συνεπής στο ραντεβού, βρέθηκα στο μεγάλο αμφιθέατρο της Σχολής που από νωρίς ήταν κατάμεστο από φοιτητές και φοιτήτριες. Πάνω από χίλιοι φοιτητές και φοιτήτριες! Κυριαρχούσαν τα χακί αμπέχονα, τα παντελόνια καμπάνες, μπλούζες ριχτές, μπερέδες και κασκόλ στο λαιμό, άρβυλα, μακριά και ατημέλητα μαλλιά οι περισσότεροι και γένια τα περισσότερα αγόρια. Εγώ με σακάκι και πουκάμισο, κουρεμένος και ξυρισμένος, έμοιαζα σαν τη μύγα μες το γάλα, και για αυτό κάθισα όρθιος στο επάνω διάζωμα του αμφιθέατρου, δίπλα από την κύρια είσοδο. Κάποια στιγμή με πλησίασαν δύο φοιτητές με περιβραχιόνια, της περιφρούρησης μου είπαν ότι είναι, και μου ζήτησαν τη φοιτητική ταυτότητα για να βεβαιωθούν ότι δεν ήμουν «ασφαλίτης» ή «μπάτσος» αλλά συμφοιτητής τους. Είπαμε, ξεχώριζα σαν τη μύγα μες στο γάλα!
Δίπλα μου είχε σταθεί επάνω στο αναπηρικό του καροτσάκι ένας άλλος συμφοιτητής μας, γενειοφόρος, με χακί αμπέχονο, μεγαλύτερου έτους όπως έμαθα εκ των υστέρων, μαζί με τον συνοδό και βοηθό του, επίσης συμφοιτητής μας. Καθώς η Συνέλευση προχωρούσε με αγορεύσεις, φωνές, χειρονομίες, συνθήματα, σφυρίγματα, αντιπαλότητες ακόμη και με εκσφενδόνιση διάφορων αντικειμένων, λες και στην αίθουσα διεξαγόταν πόλεμος μεταξύ των φοιτητικών παρατάξεων, γύρισα και είδα τον ανάπηρο συμφοιτητή μου να κουνά μελαγχολικά το κεφάλι του. Ψέλλισε στον συνοδό του: «Δες τι χάλια συνέλευση! Να δεις που μέσα σ΄ αυτό το μπάχαλο θα περάσει η πρόταση»! Εκείνος του απήντησε: «Αποκλείεται να περάσει! Θα δεις…..»! «Και όμως» του ανταπάντησε, «όλα δείχνουν ότι θα περάσει! Δεν τα βλέπεις; Μας πούλησαν οι αλήτες»! Σε λίγο βουρκωμένος, γύρισε απότομα το καροτσάκι του προς την έξοδο λέγοντας «Πάμε να φύγουμε! Δεν αξίζει να μένεις. Δεν το αντέχω! Και τι κερδίσαμε; Οι ίδιοι πάλι μπροστά! Άδικα τόσοι αγώνες. Και εγώ ισόβια με ένα καροτσάκι προίκα»! Και έφυγαν και οι δυο τους από την αίθουσα!
Μετά από δυο μέρες, παραμονές της επετείου του Πολυτεχνείου, πριν φύγω για το αεροδρόμιο για να επιστρέψω στην Αλεξανδρούπολη, πέρασα από το Πολυτεχνείου να αφήσω λίγα λουλούδια. Εκεί τον ξαναείδα! Ήταν μπροστά στην γκρεμισμένη πόρτα του Πολυτεχνείου με το καροτσάκι του και τον συνοδό του να αφήνει σιωπηλός ένα κόκκινο γαρίφαλο επάνω στην σιδερένια πόρτα και να ψιθυρίζει «στους συναγωνιστές», να αποχωρεί μετά σιωπηλός και να χάνεται μέσα στο ανώνυμο πλήθος. Από άλλους συμφοιτητές έμαθα αργότερα ότι εκείνο το μοιραίο βράδυ που το τανκ γκρέμιζε τη πύλη του Πολυτεχνείου ήταν και αυτός κρεμασμένος επάνω στα σίδερα και τραγουδούσε τον Εθνικό μας Ύμνο! Και μετά σακατεμένο τον μάζεψαν οι ασφαλίτες και τον έριξαν σε ένα μπουντρούμι! Και έκτοτε έμεινε ανάπηρος για όλη του τη ζωή. Και χάθηκε στην ανωνυμία!
Δεν τον ξαναείδα. Ούτε έμαθα τίποτε για αυτόν. Και πουθενά δεν είδα γραμμένο το όνομά του. Ούτε στις τηλεοράσεις βγήκε ποτέ! Ούτε με τα κόμματα έμπλεξε! Και εννοείτε δεν εξαργύρωσε με τίποτε τον αγώνα του!
Και κάθε παραμονή της επετείου του Πολυτεχνείου τον θυμάμαι και μου έρχονται στα αυτιά τα λόγια του: «Πάμε να φύγουμε! Δεν αξίζει να μένεις. Δεν το αντέχω! Και τι κερδίσαμε; Οι ίδιοι πάλι μπροστά! Άδικα τόσοι αγώνες. Και εγώ ισόβια με ένα καροτσάκι προίκα»! Μαζί και η εικόνα του καθήμενος στο αναπηρικό καροτσάκι να αφήνει ένα κόκκινο γαρίφαλο στην σιδερένια πόρτα του Πολυτεχνείου. Στην πόρτα που του σακάτεψε τα πόδια.
Δεν ξαναπήγα στο Πολυτεχνείο! Και δεν το επεδίωξα! Ίσως να μην αξίζουν πια αυτές οι γιορτές. Ίσως κάποιες μνήμες να έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία από όλες αυτές τις γιορτές, τα πανηγύρια, τις φασαρίες και τις καταστροφές!
Τριάντα οχτώ ολάκερα χρόνια μετά καμία από όλες αυτές τις φιέστες και όλους αυτούς τους θεατρίνους που εξαργύρωσαν πλουσιοπάροχα την όποια συμμετοχή τους σε εκείνον τον αγώνα, δεν με εντυπωσιάζει ! Γιατί από το κυρίαρχο σύνθημα των ημερών εκείνων «ΨΩΜΙ – ΠΑΙΔΕΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ» τίποτε δεν μας έμεινε! Ή μάλλον μας έμεινε φτώχια και ανεργία, πανάκριβη και ιδιωτική παιδεία και ελευθερία με χιλιάδες κάμερες και ηλεκτρονικές παρακολουθήσεις καθημερινά!
Απλά και μόνο θεώρησα καθήκον μου να καταγράψω κάπου αυτές τις εικόνες εκείνων των ημερών. Που να ξέρει κανείς; Μπορεί κάποτε κάποιοι να αναζητήσουν τους «ξεχασμένους» πραγματικούς αγωνιστές των ημερών εκείνων και να γράψουν σωστά την ιστορία!

Μνήμες 28ης Οκτωβρίου 1940 στην Αλεξανδρούπολη

2011-10-09T09:55:00.000-07:00

Κείμενο - φωτογραφίες Θόδωρου Ορδουμποζάνη

«….Το πρωί που σφύριξαν οι σειρήνες για τον πόλεμο, η Φροσούλα ήταν κιόλας μαθήτρια του “Οκταταξίου Γυμνασίου”…….. 28 Οκτωβρίου ΄40. Ο κόσμος τα ΄ χει χαμένα. Μα τα παιδιά, τι να κάνουν; Τα ΄στειλαν στο σχολειό. Οι καθηγητές μπήκαν στις τάξεις…. Στην έδρα, ο Μιχάλης Γιαννακούρος, ο φιλόλογος, ένας ξανθός Σπαρτιάτης δυο μέτρα μπόι. Επιβάλλεται με το ύψος του, με το χαμόγελο, με τη πολυημάθειά του και τα παιδιά, γοητευμένα, τον ακούν ήσυχα, μαθαίνουν να δουλεύουν μαζί του φιλόπονα και συστηματικά.....

Στην αίθουσα μπαίνει βιαστικός ο γυμνασιάρχης ο κύριος Ταμβακίδης. Κοντός, μαύρος, με μάτια – κάρβουνα αναμμένα- που σπιθίζουν. Στα χέρια του κρατά μια κατάσταση. Το βλέμμα του αγκαλιάζει όλη τη τάξη. Γυρνά, σηκώνει το χέρι του στον ώμο του Γιαννακούρου. Προσπαθεί να χαμογελά.
- Παλικάρι μου, επιστρατεύεσαι! Λέει κι η φωνή του χρωματίζεται από συγκίνηση και περηφάνια. Ύστερα γυρνά στα παιδιά.
- Τα σχολεία θα κλείσουν. Γίνονται στρατώνες…Η λύπη κρέμεται στα μάτια του.
Οι ανάσες σταματούν μέσα στη σχολική αίθουσα. Να τος, λοιπόν, ο πόλεμος! Να το πρώτο χτύπημα. Κλείνουν τα σχολεία. Φεύγουν οι δάσκαλοι.
Ο Γιαννακούρος κάνει δυο βήματα ν΄ ακολουθήσει το γυμνασιάρχη που βγαίνει, ν΄ ακολουθήσει τη φωνή που τον φωνάζει στο καθήκον. Αισθάνεται κιόλας στρατιώτης. Σταματά όμως, στρέφεται ήρεμος στα παιδιά, αυτά σπάζουν την ταραχή τους, ένα σμάρι, να χωθούν στην αγκαλιά του. Τα πιο ψηλά, μόλις και φτάνουν στο ύψος της ζώνης του. Απλώνει τα τεράστια χέρια του, τα΄ αγκαλιάζει, τα χαϊδολογά, υπόσχεται:
- Το μάθημα θα το τελειώσουμε όταν τελειώσει ο πόλεμος. Τώρα, πρέπει όλοι να κάνουμε το χρέος μας στην πατρίδα, όπου μας καλεί τον καθένα. Το μάθημα θα συνεχιστεί γρήγορα.
Βγαίνει βιαστικά απ΄ την τάξη. Πάει….έφυγε! Τα παιδιά ξεσπούν σε γοερό κλάμα……»!

Είναι ένα απόσπασμα από το βιβλίο της Σοφίας Κλήμη – Παναγιωτοπούλου «Στο δέντρο του ερημίτη», όπου η Αλεξανδρουπολίτισα συγγραφέας αναφέρεται, με μία βιωματική περιγραφή, στην ημέρα της κήρυξης του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Είναι το μόνο γραπτό κείμενο που βρήκα στην αναζήτηση περιγραφής των γεγονότων στη πόλη μας για τη ιστορική εκείνη ημέρα. Μόνο προφορικές περιγραφές υπάρχουν από τους πολύ λίγους εναπομείναντες πρωταγωνιστές που και αυτές αναφερόνται στην αγωνία τους, που είχαν τότε, να τρέξουν να παρουσιαστούν το γρηγορότερο στις μονάδες που τους καλούσαν για να ντυθούν στο χακί και να ανηφορίσουν για το Αλβανικό μέτωπο, το συντομότερο δυνατόν. Από τους νεότερους που ως παιδιά θυμούνται τις γυναίκες και τους ηλικιωμένους να αποχαιρετούν τους δικούς τους, την πολεμική ατμόσφαιρα που επικρατούσε, τον ενθουσιασμό με τον οποίο αναχωρούσαν οι δικοί τους για το μέτωπο, τις πρώτες μέρες του πολέμου και την υποδοχή των πρώτων τραυματιών που κατέφθαναν από το μέτωπο.

ΦΩΤΟ 1 : Λίγες μέρες μετά την επιστρατευση έφεδροι Ναύτες του Λιμενικού, Στρατιώτες και πολίτες επιφορτισμένοι με την αεράμυνα της πόλης μπροστά από το Λιμεναρχείο στη παραλία. Αναγνωρίστηκαν: Όρθιοι: (1) Σπυριδωνίδης, (2) Μάκρας Πολυζώης, (3) Θωμαϊδης Μιχάλης, (4) Δημουλάς Γιώργος, (5) Μαυρίδης, (6) Μπουλμπουτζής Δούκας, (7) Δεληρόκας Ιωάννης. Καθήμενοι: (8) Χριστροδούλου Χριστόδουλος, (9) Καρατζόπουλος Θόδωρος, (10) Ράγκος, (11) Βεζυρτζής και (12) Τσακίρης (Καπετάνιος το επάγγελμα - με τα στρατιωτικά ο χοντρός στη μεσαία σειρά)

Αφορμή για να γραφεί αυτό το κείμενο υπήρξαν μερικές φωτογραφίες των πρώτων ημερών των γεγονότων, οι οποίες απεικονίζουν μια ομάδα συμπολιτών μας, μεγαλύτερων κλάσεων, οι οποίοι επιστρατεύθηκαν στο Λιμενικό Σώμα και παρέμειναν στο τοπικό Λιμεναρχείο ως «Αεράμυνα», κυρίως για την προστασία της πόλης και του λιμανιού από θαλάσσης. Με αφορμή λοιπόν αυτές τις φωτογραφίες γίνεται μια προσπάθεια να θυμηθούμε όλα όσα διαδραματίσθηκαν στη πόλη μας αλλά και στη χώρα εκείνες τις ιστορικές στιγμές.

Το τελεσίγραφο

Δευτέρα, 28 Οκτωβρίου 1940, ώρα 3 το πρωί. Ο Ιταλός πρεσβευτής Emmanuouelo Grazzi επισκέπτεται, στην οικία του, τον πρωθυπουργό της Χώρας, Ιωάννη Μεταξά και του επιδίδει τελεσίγραφο με το οποίο ζητούσε, εντός τριών ωρών, την ελεύθερη διέλευση και στάθμευση των ιταλικών στρατευμάτων στην Ελλάδα. Το κείμενο της διακοίνωσης – τελεσιγράφου της ιταλικής κυβέρνησης καταλήγει ως εξής:

«….Όθεν η Ιταλική Κυβέρνησις κατέληξεν εις την απόφασιν να ζητήση από την Ελληνικήν Κυβέρνησιν - ως εγγύησιν δια την ουδετερότητα της Ελλάδος και ως εγγύησιν δια την ασφάλειαν της Ιταλίας - το δικαίωμα να καταλάβη δια των ενόπλων αυτής δυνάμεων δια την διάρκειαν της σημερινής προς την Αγγλίαν ρήξεως, ωρισμένα στρατηγικά σημεία του ελληνικού εδάφους. Ιταλική κυβέρνησις ζητεί από την Εληνικήν Κυβέρνησιν όπως μη εναντιωθή εις την κατάληψιν ταύτην και όπως μη παρεμποδίση την ελευθέραν διέλευσιν των στρατευμάτων των προοριζομένων να την πραγματοποιήσωσι. Τα στρατεύματα ταύτα δεν παρουσιάζονται ως εχθροί του ελληνικού λαού και η Ιταλική Κυβέρνησις δεν προτίθεται ποσώς, δια της προσωρινής κατοχής στρατηγικών τινών σημείων, επιβαλλομένης υπό της ανάγκης των περιστάσεων και εχούσης καθαρώς αμυντικόν χαρακτήρα, να θίξη οπωσδήποτε την κυριαρχίαν και την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος. Ιταλική Κυβέρνησις ζητεί από την Ελληνικήν Κυβέρνησιν όπως δώσει αυθωρεί εις τας στρατιωτικάς αρχάς, τας αναγκαίας διαταγάς ίνα η κατοχή αύτη δυνηθή να πραγματοποιηθή κατά ειρηνικόν τρόπον. Εάν τα ιταλικά στρατεύματα ήθελον συναντήσει αντίστασιν, η αντίστασις αυτή θα καμφθή δια των όπλων και η Ελληνική Κυβέρνησις θα έφερε τας ευθύνας αι οποίαι ήθελον προκύψει εκ τούτου».

ΦΩΤΟ 2: 3 Δεκεμβρίου 1940, αναμνηστική φωτογραφία επιστρατευμένων στο Λιμενικό, στην Αλεξανδρούπολη. Αναγνωρίσθηκαν: (1) Δεληκόκας Ιωάννης, (2)Δούκας Μπουλμπουτζής, (3) Πολυζώης Μάκρας, (4) Θόδωρος Καρατζόπουλος, (6) Μαυρίδης, (8)Ράγγος, (9) Χριστόδουλος Χριστοδούλου, (10) Γιώργος Δημουλάς, (12) Μιχάλης Θωμαϊδης, (17) Ματζώρος, (18) Δεληδούκας Μιχάλης.-

Δεν είναι ασφαλώς μια αναμενόμενη επίσκεψη. Με τη γαλλική φράση «Alors, c ' est la guerre», που σημαίνει «Πόλεμος λοιπόν», ο Μεταξάς απορρίπτει αμέσως το ιταμό ιταλικό τελεσίγραφο και απευθύνει διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό.

Ο Εμμανουέλε Γκράτσι, πρέσβης της Ιταλίας στην χώρα μας, το 1940, συμπρωταγωνιστής της ιστορικής εκείνης νύχτας της 28/10/1940 στο βιβλίο του «Η αρχή του τέλους - η επιχείρηση κατά της Ελλάδος», περιγράφει ως εξής εκείνες τις ιστορικές αυτές στιγμές:

«…Δέκα λεπτά πριν από τις 3 της νύχτας της 28ης Οκτωβρίου του 1940, ο στρατιωτικός μου ακόλουθος, ο διερμηνέας μου και εγώ, φθάσαμε στην καγκελόπορτα μιας μικρής οικίας στην Κηφισιά, όπου έμενε ο Πρωθυπουργός της Ελλάδος. Στον φρουρό της οικίας είπα ότι επιθυμώ να δω τον Πρωθυπουργό για κάτι πολύ επείγον. Ο φρουρός άρχισε να χτυπά το κουδούνι του εσωτερικού της οικίας, αλλά δεν ελάμβανε καμίαν απάντηση. Διερωτήθηκα εάν ήτο δυνατόν μια πρωθυπουργική κατοικία να μην απαντά αμέσως. Γιατί εγώ είχα εντολή να παραδώσω το τελεσίγραφον στις 3 π.μ. ακριβώς, της 28/10/1940, λόγω Δε της προσπάθειας μου να ακουσθεί το κουδούνι και να ανοίξει η πόρτα, η ώρα είχε ήδη φθάσει 3. Επιτέλους το κουδούνισμα ξύπνησε τον ίδιο τον Μεταξά, που έκαμε την εμφάνισή του σε μια μικρή πλαϊνή πόρτα και αναγνωρίζοντάς με, με άφησε να περάσω. Ο Μεταξάς φορούσε μια μάλλινη ρόμπα, από τον γιακά της οποίας φαινόταν ένα μετριότατο βαμβακερό νυκτικό. Μου έσφιξε το χέρι και με έβαλε να καθήσω σε ένα μικρό φτωχικό σαλόνι του σπιτιού. Μόλις καθίσαμε, και επειδή η ώρα ήταν λίγα λεπτά μετά τις 3, του είπα αμέσως ότι η Κυβέρνησίς μου, μου είχε αναθέσει να το εγχειρίσω προσωπικά ένα κείμενο, που δεν ήτο τίποτε άλλο, παρά το τελεσίγραφον της Ιταλίας προς την Ελλάδα, με το οποίον η Ιταλική Κυβέρνηση απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση των στρατευμάτων της στον Ελληνικό χώρο, από τις 6 π.μ. της 28/10/1940. Ο Μεταξάς άρχισε να το διαβάζει. Μέσα από τα γυαλιά του, έβλεπα τα μάτια του να βουρκώνουν. Όταν τελείωσε την ανάγνωση με κοίταξε κατά πρόσωπο, και με φωνή λυπημένη αλλά σταθερή μου είπε: «Alors c'est la guerre.» (Λοιπόν έχουμε πόλεμο).
Στην συνάντηση αυτή, κατά την θυγατέρα του Μεταξά, ακολούθησε και η εξής στιχομυθία που ο Γκράτσι δεν την αναφέρει:
«Γκράτσι: Pas necessaire, mon excellence (όχι απαραίτητα εξοχότατε!
Μεταξάς: Non, c'est necessaire (όχι, είναι απαραίτητο )».
Και συνεχίζει ο Γκράτσι την περιγραφή του αυτή:
«…Με συνόδευσε στην έξοδο υπηρεσίας από την οποία είχα μπει και όταν ήμασταν στο κατώφλι μου είπε: «Vous etes le plus forts» (είσθε οι πιο ισχυροί). Με την σειρά μου δεν ήξερα τι να απαντήσω στα λόγια αυτά και στην βαθειά λύπη που τα δονούσε. Νομίζω δεν υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο, ο οποίος μια τουλάχιστο φορά στην ζωή του, να μην αισθάνθηκε απέχθεια για το επάγγελμά του. Αν στη μακρά σταδιοδρομία μου στην υπηρεσία του κράτους υπήρξε ποτέ μια στιγμή κατά την οποία εμίσησα το δικό μου, μια στιγμή κατά την οποίαν το καθήκον του αξιώματος μου φάνηκε σταυρός και όχι μόνο θλιβερός, αλλά και ταπεινωτικός, η στιγμή αυτή ήταν όταν άκουσα εκείνα τα αποκαρδιωμένα λόγια που πρόφερε ο πρεσβύτης εκείνος, που είχε καταναλώσει ολόκληρη τη ζωή του αγωνιζόμενος και υποφέροντας για την χώρα του και που, και κατά την υπέρτατη εκείνη στιγμή, προτιμούσε να διαλέξει για την πατρίδα του το δρόμο της θυσίας και όχι το δρόμο της ατιμώσεως. Υποκλίθηκα μπροστά του με τον βαθύτερο σεβασμό και βγήκα από το σπίτι του…..».

Ο Μεταξάς στο προσωπικό του ημερολόγιο με μεγάλην συντομίαν, περιγράφει ως εξής την συνάντησίν του αυτήν με τον πρέσβη της Ιταλίας Εμμανουέλε Γκράτσι την νύχτα της 28/10/1940.
28 Οκτωβρίου Δευτέρα: «Νύχτα στις 3 με ξυπνούν. Έρχεται ο Γκράτσι - Πόλεμος - Ζητώ Νικολούδη Μαυρουδή - Αναφέρω Βασιλέα - Καλώ Πάλαιρετ και ζητώ βοήθειαν Αγγλίας - Κατεβαίνω στις 5 - Υπουργικόν Συμβούλιον - Όλοι πιστοί και Μαυρουδής - Όλοι πλην Κύρου - Βασιλεύς περιφορά μαζί του - Φανατισμός του λαού αφάνταστος – Μάχαι στα σύνορα Ηπείρου - Βομβαρδισμοί - Σειρήνες - Αρχίζουμε και τακτοποιούμεθα - ο Θεός βοηθός !!!»
Στη συνέχεια του ημερολογίου του, αναφέρεται το ακόλουθον διάγγελμα που απηύθυνε προς τον Ελληνικόν λαόν:

Το διάγγελμα

Διάγγελμα του Πρωθυπουργού προς τον Ελληνικόν Λαόν 28 Οκτωβρίου 1940: «Η στιγμή επέστη που θα αγωνισθώμεν δια την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, την ακεραιότητα και την τιμήν της. Μολονότι ετηρήσαμεν την πλέον αυστηράν ουδετερότητα και ίσην προς όλους, η Ιταλία, μη αναγνωρίζουσα, εις ημάς το δικαίωμα να ζώμεν ως ελεύθεροι Έλληνες, μου εζήτησε σήμερον την 3ην πρωινήν την παράδοσιν τμημάτων του εθνικού εδάφους, κατά την ιδίαν αυτής βούλησιν και μου ανεκοίνωσε, ότι προς κατάληψιν αυτών, η κίνησης των στρατευμάτων της θα ήρχιζε την 6ην πρωινήν. Απήντησα εις τον Ιταλόν Πρέσβυν ότι θεωρώ και το αίτημα αυτό καθ' εαυτό και τον τρόπον με τον οποίο γίνεται τούτο ως κύρηξιν πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδος. Τώρα θα αποδείξωμεν εάν πράγματι είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλο το Έθνος ας εγερθή σύσσωμον. Αγωνισθείτε δια την πατρίδα, τας γυναίκας και τα παιδιά σας και τας ιεράς μας παραδόσεις. Νυν υπέρ πάντων ο αγών».

Αμέσως μετά ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών διακόπτει τις εκπομπές του και μεταδίδει: «Εδώ Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών. Έκτακτον ανακοινωθέν: Η Ελλάς από της 6ης πρωινής της σήμερον ευρίσκεται εις εμπόλεμον κατάστασιν προς την Ιταλίαν. Ο στρατός μας αμύνεται του Πάτριου εδάφους. Ζήτω το Έθνος».

Λίγες μέρες αργότερα ο Ιωάννης Μεταξάς θα πει: «Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες ένας λαός οφείλει, αν θέλει να μείνει μεγάλος, να είναι ικανός να πολεμήσει. Έστω και χωρίς ελπίδα νίκης. Μόνον διότι πρέπει».

Τα Ανακοινωθέντα και τα διαγγέλματα της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 ο λαός ακούει από το ραδιόφωνο το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν: "Αι Ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουσιν από της 05:30 ώρας της σήμερον τα ημέτερα τμήματα προκαλύψεως της Ελληνοαλβανικής Μεθορίου. Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του Πατρίου εδάφους."

Συνήθως τα διαγγέλματα έχουν σκοπό να ενημερώσουν και να εμψυχώσουν το λαό. Ο λαός μας, την χαραυγή της 28ης Οκτωβρίου 1940, δεν χρειαζόταν ενημέρωση. Ήξερε ότι η Ιστορία -η Παγκόσμια Ιστορία- τον καλούσε να θυσιαστεί. Δεν χρειάζονταν ενθάρρυνση. Τα στρατευμένα παιδιά του έσπευσαν "με το χαμόγελο στα χείλη", να συναντήσουν τον εχθρό. Ήδη έχε ανακοινωθεί από το ραδιόφωνο το διάγγελμα του Πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά που κατέληγε με τη φράση «Νυν υπέρ πάντων ο αγών». Στη συνέχεια ακολούθησαν τα διαγγέλματα του Βασιλέως, του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και η ημερήσια διαταγή του Αρχιστρατήγου Αλέξανδρου Παπάγου, που έχουν ως εξής:

Διάγγελμα Βασιλέως

"Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως σας ανήγγειλε προ ολίγου υπό ποίους όρους ηναγκάσθημεν να κατέλθωμεν εις πόλεμον κατά της Ιταλίας, επιβουλευθείσης την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος. Κατά την μεγάλην αυτήν στιγμήν είμαι βέβαιος ότι κάθε Έλλην και κάθε Ελληνίς θα εκτελέσωσι το καθήκον των και θα φανώμεν αντάξιοι της ενδόξου ημών Ιστορίας. Με πίστην εις τον Θεόν και εις τα πεπρωμένα της φυλής, το Έθνος σύσσωμον και πειθαρχούν ως εις άνθρωπος, θα αγωνισθή υπέρ βωμών και εστιών μέχρι της τελικής Νίκης. Γεώργιος Β΄».

Διάγγελμα του Αρχεπισκόπου:

Ακολούθησε διάγγελμα του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρύσανθου του από Τραπεζούντος: Πρόκειται για μία ηρωική μορφή της Εκκλησίας μας. "Προτιμώ ιπτάμενος ως αετός να πέσω, ή έρπων να ζήσω". (Από την ενθρονιστήρια ομιλία του, όταν έγινε μητροπολίτης Τραπεζούντος.) Θα αρνηθεί να ορκίσει αργότερα την πρώτη κατοχική κυβέρνηση (Τσολάκογλου) και θα συμπεριφερθεί με παγερή υπερηφάνεια και αγέρωχο ύφος στον Γερμανό στρατηγό Στούμμε, που θα τον επισκεφθεί για να προσπαθήσει να τον μεταπείσει. "...όπλα τα ιερά...".

"Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά Η Α.Μ. ο Βασιλεύς και ο Πρόεδρος της Εθνικής ημών Κυβερνήσεως καλούν ημάς πάντας ίνα αποδυθώμεν εις Άγιον υπέρ Πίστεως και Πατρίδος αμυντικόν αγώνα. Η Εκκλησία ευλογεί τα όπλα τα ιερά και πέποιθεν ότι τα τέκνα της Πατρίδος ευπειθή εις το κέλευσμα Αυτής και του Θεού, θα σπεύσουν εν μία ψυχή και καρδία να αγωνισθούν υπέρ βωμών και εστιών και της Ελευθερίας και τιμής, και θα συνεχίσουν ούτω την απ' αιώνων πολλών αδιάκοπον σειράν των τιμίων και ενδόξων αγώνων και θα προτιμήσουν τον ωραίον θάνατον από την άσχημον ζωήν της δουλείας. Και μη φοβούμεθα από των αποκτεινόντων το σώμα, την δε ψυχήν μη δυναμένων αποκτείναι, ας φοβούμεθα δε μάλλον τον δυνάμενον και ψυχήν και σώμα απολέσαι. Επιρρίψωμεν επί Κύριον την μέριμναν ημών και Αυτός θα είναι βοηθός και αντιλήπτωρ εν τη αμύνη κατά της αδίκου επιθέσεως των εχθρών. Ούτοι εν άρμασι και ούτοι εν ίπποις, ημείς δε εν ονόματι Κυρίου του Θεού και εν τη γενναιότητι και ανδρείς ημών μεγαλυνθησόμεθα. Χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και πατρός είη μετά πάντων ημών. Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χρύσανθος"

Η πρώτη Διαταγή του Αρχιστρατήγου Αλέξανδρου Παπάγου προς τους διοικητές των Μεγάλων Μονάδων ήταν λακωνική και πολύ σύντομος. Αποτελείτο από είκοσι μία λέξεις μαρτυρεί την άριστη, επιτελική προπαρασκευή των πολεμικών σχεδίων της χώρας." (ΓΕΣ/ Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού: "Επίτομη Ιστορία Πολέμου 1940-41", σελ. 42.): "Από έκτης πρωινής σήμερον περιερχόμεθα εις εμπόλεμον κατάστασιν προς Ιταλίαν. Άμυνα Εθνικού εδάφους διεξαχθή βάσει διαταγών ας έχετε. Εφαρμόσατε σχέδιον επιστρατεύσεως. Παπάγος."

ΦΩΤΟ 3 : 28 Οκτωβρίου 1940. Έφεδροι από τη Θράκη, λίγο πριν αναχωρήσουν για το μέτωπο. Στο κέντρο ο συμπολίτης μας Κωνσταντίνος Ορδουμποζάνης.

Στη συνέχεια ακολούθησε η Ημερησία Διαταγή του Αλ. Παπάγου προς τον Ελληνικό Στρατό:
"Αναλαμβάνων την αρχηγίαν του Στρατού καλώ τους αξιωματικούς και οπλίτας του Ελληνικού Στρατού εις την εκτέλεσιν του υψίστου προς την Πατρίδα καθήκοντος με την μεγαλυτέραν αυταπάρνησιν και σταθερότητα. Ουδείς πρέπει να υστερήση. Η υπόθεσις του αγώνος τον οποίον μας επέβαλεν ο αχαλίνωτος Ιμπεριαλισμός μιας Μεγάλης Δυνάμεως, η οποία ουδέν είχε ποτέ να φοβηθή από ημάς, είναι η δικαιοτέρα υπόθεσις την οποίαν είναι δυνατόν να υπερασπισθή ένας Στρατός. Πρόκειται περί αγώνος υπάρξεως. Θα πολεμήσωμεν με πείσμα, με αδάμαστον εγκαρτέρησιν, με αμείωτον μέχρι τελευταίας πνοής ενεργητικότητα. Έχω ακράδαντον την πεποίθησιν ότι ο Ελληνικός Στρατός θα γράψει νέας λαμπράς σελίδας εις την ένδοξον ιστορίαν του Έθνους. Μην αμφιβάλλετε ότι τελικώς θα επικρατήσωμεν, με την βοήθειαν και την ευλογίαν του Θεού και τας ευχάς του Έθνους. Έλληνες αξιωματικοί και οπλίται φανήτε ήρωες."

Στα μετόπισθεν

Αλλά και στα μετόπισθεν στον αγώνα είχαν ριχτεί όλοι οι Έλληνες! Ιστορική παρέμεινε η διαμαρτυρία των Ελλήνων διανοουμένων (από τους κορυφαίους των Ελληνικών γραμμάτων) που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα "Νέα Ελλάς", 10 Νοεμβρίου 1940:

ΦΩΤΟ 4: Επιστρατευμένοι έφεδροι της Αλεξανδρούπολης στο Λιμενικό και στον Στρατό Ξηράς για την αεράμυνα της πόλης σε αναμνηστική φωτογραφία στη παραλία. Αναγνωρίσθηκαν (1) Μαυρίδης, (2) Μπουλμπουτζής Δούκας, (3) Θωμαϊδης Μιχάλης, (4) Δεληρόκας Ιωάννης και (5) Καρατζόπουλος Θόδωρος.

"Είναι δύο εβδομάδες τώρα, που ένα τελεσίγραφο μοναδικό στα διπλωματικά χρονικά των Αθηνών για το περιεχόμενον, την ώρα και τον τρόπο που το παρουσίασεν η Ιταλία κάλεσε την Ελλάδα να της παραδώση τα εδάφη της, να αρνηθή την ελευθερία της και να κατασπιλώση την τιμή της. Οι Έλληνες δώσαμε στην ιταμή αυτή αξίωσι της φασιστικής βίας, την απάντησι που επέβαλαν τριών χιλιάδων ετών παραδόσεις, χαραγμένες βαθειά στην ψυχή μας, αλλά και γραμμένες στην τελευταία γωνιά της ιερής γης με το αίμα των μεγαλυτέρων ηρώων της ανθρωπίνης ιστορίας. Και αυτή τη στιγμή κοντά στο ρεύμα του Θυάμιδος και στις χιονισμένες πλαγιές της Πίνδου και των Μακεδονικών βουνών πολεμούμε, τις περισσότερες φορές με τη λόγχη, αποφασισμένοι να νικήσουμε ή να αποθάνουμε μέχρις ενός. Σ' αυτό τον άνισο σκληρότατο αλλά πεισματώδη αγώνα, που κάνει τον λυσσασμένο επιδρομέα να ξεσπάζη κατά των γυναικών, των γερόντων και των παιδιών, να καίη, να σκοτώνη, να ακρωτηριάζη, να διαμελίζη τους πληθυσμούς στις ανοχύρωτες και άμαχες πόλεις μας και στα ειρηνικά χωριά μας, έχουμε το αίσθημα ότι δεν υπερασπιζόμαστε δική μας μόνον υπόθεσι: Ότι αγωνιζόμεθα για την σωτηρία όλων εκείνων των Υψηλών αξιών που αποτελούν τον πνευματικό και ηθικό πολιτισμό, την πολύτιμη παρακαταθήκη που κληροδότησαν στην ανθρωπότητα οι δοξασμένοι πρόγονοι και που σήμερα βλέπουμε να απειλούνται από το κύμα της βαρβαρότητος και της βίας. Ακριβώς αυτό το αίσθημα εμπνέει το θάρρος σε μας τους Έλληνες διανοουμένους, τους ανθρώπους του πνεύματος και της τέχνης, ν' απευθυνθούμε στους αδελφούς μας όλου του Κόσμου για να ζητήσουμε όχι την υλική αλλά την ηθική βοήθειά τους. Ζητούμε την εισφορά των ψυχών, την επανάστασι των συνειδήσεων, το κήρυγμα, την άμεση επίδρασι, παντού όπου είναι δυνατόν, την άγρυπνη παρακολούθησι και την ενέργεια για ένα καινούργιο πνευματικό Μαραθώνα που θα απαλλάξη τα δυναστευόμενα Έθνη από τη φοβέρα της πιο μαύρης σκλαβιάς που γνώρισε ως τώρα ο κόσμος. Κωστής Παλαμάς, Σπύρος Μελάς, Άγγελος Σικελιανός, Γεώργιος Δροσίνης, Σωτήρης Σκίπης, Δημήτριος Μητρόπουλος, Κ. Δημητριάδης, Νικόλαος Βέης, Κ. Παρθένης, Ιωάννης Γρυπάρης, Γιάννης Βλαχογίαννης, Στρατής Μυριβήλης, Κώστας Ουράνης, Μιλτιάδης Μαλακάσης, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς, Αρίστος Καμπάνης».

Αργότερα η γνωστή ιστορικός Ελένη Αρβελέρ θα πει: «Η Ελλάδα στις 28/10/1940 μπαίνει σε μια σύρραξη που της επιβάλλει, όχι το πολιτικό Κυβερνητικό συμφέρον, αλλά το πολιτικό ήθος, το θάρρος, η τόλμη του Έλληνα. Του κάθε Έλληνα.». (Από την ομιλία της στο Πολεμικό Μουσείο στις 27/10/2010).

Και η Αλεξανδρούπολη στον αγώνα!

ΦΩΤΟ 5 : 28 Οκτωβρίου 1940. Επίστρατοιο της Αλεξανδρούπολης4, σε αναμνηστική τους φωτοιγραφία πίσω από το Φάρο. Αναγνωσρίθηκαν (1) Ιωάννης Δεληρόκας, (2) Δούκας μπουλμπουτζής, (3) Ευάγγελος Παπουτσάκης, (4) Θόδωροςε Καρατζόπουλος, (5) Χριστόδουλος Χριθστοιδούλου, (6) Μιχάλης Θωμαϊδης και (7) Μιχάλης Δεληδούκας.

Και ξαναγυρίζουμε στη δική μας πόλη, την Αλεξανδρούπολη. Η ατμόσφαιρα πολεμική! Όλοι οι άνδρες που ήταν ικανοί να φέρουν όπλα έτρεξαν αμέσως στο καθήκον. Είχαν επιστρατευθεί και αναχωρήσει για τις μονάδες του στο μέτωπο! Άλλοι στον στρατό ξηράς, άλλοι στο ναυτικό και άλλοι στην Αεροπορία. Ενθυμούμαι τον πατέρα μου να διηγείται ότι μέχρι τη 12η ώρα της 28ης Οκτωβρίου είχαν προσέλθει από όλα τα μέρη της Θράκης όλοι όσοι είχαν κληθεί και ήταν απαραίτητοι για να επανδρώσουν μία συγκεκριμένη μονάδα του ορειβατικού πυροβολικά και το μεσημέρι της ιδίας ημέρας είχαν ήδη αναχωρήσει συντεταγμένα σιδηροδρομικώς για Θεσσαλονίκη και από εκεί αμέσως τη νύχτα για την Ήπειρο. Ήταν τόση άμεση και μαζική η προσέλευση, που την επομένη ημέρα είχαν ήδη φθάσει
στις μονάδες τους στο μέτωπο και είχαν ενσωματωθεί σ΄ αυτές.

Αλλά και ο άμαχος πληθυσμός έδωσε το παρόν στον μεγάλο αγώνα. Όλες οι γυναίκες στη πόλη παράτησαν τα κεντήματα και τις νταντέλες και άρχισαν να πλέκουν κάλτσες και φανέλες για τα παιδιά που πολεμούσαν πάνω στα χιόνια, εκεί μακριά στην Αλβανία. Οι ηλικιωμένοι είχαν αναλάβει δράση στην αεράμυνα της πόλης. Προετοιμασία νοσοκομείων, φύλαξη επίκαιρων σημείων (υδραγωγίων, σιδηροδρομικής γραμμής, τηλεγραφείου, ταχυδρομείου, λιμανιού κ.λ.π.). Η προσοχή όλων ήταν εστραμμένη στα ανακοινωθέντα του ραδιόφωνου που μετέδιδε κάθε λίγο τις επιτυχίες των Ελλήνων στρατιωτών. Οι ταχυδρόμοι ήταν τα πιο αγαπημένα πρόσωπα. Έφερναν τα γράμματα από τους συζύγους, τους γιούς ή τους αδελφούς από το μέτωπο. Και έπερναν τα απαντητικά των δικών τους, με τις ευχές και τα συγχαρίκια για τις επιτυχίες τους, να τα μεταφέρουν στους αγωνιστές. Μάλιστα είχαν οργανωθεί και συνεργεία από νέους να γράφουν τα γράμματα προς τους δικούς τους όσων αδυνατούσαν να το κάνουν γιατί δεν ξέραν γράμμα.
Οι νέοι της πόλης πηγαίνουν ως «σκαπανείς» στην ΕΟΝ στη μεγάλη αίθουσα της αρμενικής λέσχης, που είχε ήδη επιταχθεί και οι μεν κοπέλες για να πλέκουν τα δε αγόρια για να βοηθούν στον έρανο, να παραλαμβάνουν από τα σπίτια τα πλεχτά που είχαν ετοιμάσει οι γυναίκες και να τα πακετάρουν για να προωθηθούν στο μέτωπο, ή για να βοηθήσουν το βράδυ την αεράμυνα σε περιπολίες στη πόλη. Όλα βέβαια μέχρι να φθάσει η πρώτη φουρνιά από τραυματίες και κρυοπαγημένους, τους οποίους μετέφεραν στην Ακαδημία και το Γαλλικό Σχολείο, που είχαν επιταχθεί για να χρησιμοποιηθούν ως Νοσοκομεία. Εκεί έτρεχε ο κόσμος να συμπαρασταθεί στους τραυματίες, να τους ενθαρρύνει, να τους βοηθήσει με κάποια τρόφιμα και να προσφέρει σ΄ αυτούς όποια άλλη βοήθεια μπορούσε, κυρίως οι κοπέλες που είχαν γραφεί ως ερυθροσταυρίτισες και ασκούσανε χρέη Νοσοκόμων.

ΦΩΤΟ 6 : Ο Αλεξανδρουπολίτης Γεράσιμος Χρ. Κόντος ( πρόσκοπος του 2ου Σ.Π. Αλεξανδρούπολης), στο βομβαρδιστικό του αεροπλάνο τύπου «BALTIMORE» στο Μέτωπο της Ιταλίας το 1944. Η ζωγραφική απεικόνιση των οβίδων στα πλευρά του αεροσκάφους, σημαίνει τις 77 επιτυχείς αποστολές βομβαρδισμού που είχε εκτελέσει στις πολεμικές επιχειρήσεις του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Και κάθε φορά που ο Ελληνικός Στρατός, εκεί ψιλά στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου σημείωνε και μια επιτυχία η καμπάνα του Αι Νικόλα χτυπούσε χαρμόσυνα και ανήγγειλε στο κόσμο τις επιτυχίες των παιδιών μας. Η πτώση της Κορυτσάς, του Αργυρόκαστρου, της Πρεμεντής, της Χειμάρας….. ήταν μερικά μόνο από τα χαρμόσυνα μηνύματα της καμπάνας! Όταν στις 6 Απριλίου 1941, όταν, αντί για τις καμπάνες, ήχησαν και πάλι οι σειρήνες για να αναγγείλουν την επίθεση των στρατευμάτων του Γ΄ Ράιχ στη χώρα μας! Και νέοι αγώνες θα ακολουθούσαν στα οχυρά του Ρούπελ, του Μπέλες, του Νυμφαίου, στα βόρεια της Ελλάδας για να αποτρέψουν την είσοδο των Γερμανών στη χώρα! Και θα ακολουθήσει η είσοδός των Γερμανών στη πόλη τρεις μέρες αργότερα και στη συνέχεια η παράδοση της στους Βούλγαρους! Και ξεκίνησε νέα προσφυγιά για όσους μπόρεσαν και έφυγαν από τη πόλη αλλά και το μαρτύριο της σκλαβιάς για όσους παρέμειναν στη πόλη. Και μετά η Εθνική Αντίσταση, που έγγραψε και αυτή και εδώ στον Έβρο, όπως σ΄ ολόκληρη τη χώρα, τη δική της ένδοξη ιστορία.

Πηγές
Περιοδικό "Πολιτικά Θέματα", 28 Οκτ. 1994, "Κείμενα Ελλήνων".
«Στο δέντρο του ερημίτη» Σοφία Κλήμη – Παναγιωτοπούλου, εκδόσεις Ερωδιός.Δημ. Τσάκωνα - Καθηγητού, "Ι. Μεταξάς", σειρά άρθρων του στην εφημερίδα "ΕΣΤΙΑ" Νικ. Καρρά, "Ο Ι. Μεταξάς", ιστορική πολιτική προσσέγισις - Εκδόσεις Πελασγός 1994 Εμμανουέλε Γκράτσι, Πρεσβευτού Ιταλίας το 1940, "Η αρχή του τέλους - Η επιχείρηση κατά της Ελλάδος", βιβλιοπωλείο της "Εστίας" Ι.Δ.Κολλάρου & Σια Α.Ε., Μετάφραση Χρύσα Γκίκα. Ι. Μεταξά, "Το ημερολόγιόν μου", Εκδόσεις Γκοβόστη Ελένη Αρβελέρ, Καθηγήτρια Παν. Σορβόνης, "28 Οκτωβρίου 1940. Σημείον αναφοράς της Ελληνικής Ιστορίας". Διάλεξη στο Πολεμικό Μουσείο. Γενικόν Επιτελείον Στρατού - Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού. Α. Η προς τον πόλεμον προπαρασκευή 1923-1941

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Αν αναγνωρισθούν στις παραπάνω φωτογραφίες και άλλα πρόσωπα ή έγινε λανθασμένη αναφορά σε κάποιο
πρόσωπο, παρακαλούμε να μας ενημερώσετε στο e-mail: ordteo.gmail.com. Επίσης αν υπάρχει υλικό από την εποχή της
εποποιϊας του 1940 και αφορά τη πόλη μας, μπορείται να μας το στείλετε για να δημοσιευθεί και να γίνει κτήμα όλων των συμπολιτών μας, αλλά και για την ιστορική καταγραφή του.

Αναμνήσεις από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας (Ε.Ι.Ρ.)

2011-09-09T13:11:00.000-07:00

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Η μνήμη είναι το πιο μεγάλο και αναφαίρετο κεφάλαιό μας, η πιο ασφαλής μας επένδυση. Σε εποχές ισχνών αγελάδων ανοίγουμε μια απ' τις θυρίδες της - θαυμαστό μας προνόμιο, γιατί μόνο οι ίδιοι κατέχουμε τα κλειδιά - και κάνουμε μια σημαντική ανάληψη συγκινήσεων.
Και δεν είναι απαραίτητο, για να συμβεί αυτό, η μνήμη να μας στέλνει πολύ μακριά στο χρόνο. Αρκεί να γυρίσουμε λίγες δεκαετίες πίσω, όταν τον κόσμο μας δεν τον είχε κερδίσει ολοκληρωτικά η εικόνα και όταν ακόμα η πραγματικότητά μας δεν κινδύνευε να γίνει «εικονική».Τότε που η «ακρόαση» ήταν η μαγεία στη ζωή μας, και τότε που έφτανε το άκουσμα για να πλάσει η φαντασία μας χίλιες εικόνες (μπορεί μια εικόνα χίλιες λέξεις αλλά... μια λέξη, πόσα χρώματα;). Τότε που τα ραδιόφωνα ήταν για την επαρχιώτικη ζωή μας ο δρόμος για τον μακρινό κόσμο, τα μεγάλα αστικά κέντρα, τα κέντρα εξουσίας, τους ναούς της τέχνης αλλά και τα μεγάλα τ΄ άπιαστα….
Σήμερα` η ακρόαση είναι προσιτή σε όλους. Σε αντίθεση με την εικόνα την οποία πληρώνουμε ακριβά. Και η μεν συνδρομητική εικόνα είναι θέμα επιλογής. Θέλεις; πληρώνεις! Δεν θέλεις; δεν πληρώνεις! Στη κρατική όμως; Θέλεις, δεν θέλεις ο λογαριασμός έρχεται στην ώρα του! Έχεις, δεν έχεις τηλεόραση! Έχεις δεν έχεις ραδιόφωνο. Ελληνική Ραδιοφωνία – Τηλεόραση (γνωστή και ως ΕΡΤ) είναι αυτή. Πολλοί προσπάθησαν να μη πληρώσουν και …έμειναν στα σκοτάδια! Συνέδεσαν την ΕΡΤ με τη ΔΕΗ και άμα δεν πληρώσεις την πρώτη σου αλλάζει τα φώτα η δεύτερη! Μέχρι και η Μελίνα Μερκούρη, παρά την προσπάθειά της, υπέκυψε! Ίσως να είναι και η μοναδική φορά που υπέκυψε σ΄ αυτόν τον εκβιασμό η Μεγάλη αξέχαστη Μελίνα.
Που τα θυμήθηκα όλα αυτά; Από μια ταχυδρομική επιταγή του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑΣ» του 1950 που κάποιος φίλος ανακάλυψε ξεχασμένη σε συρτάρι με παραπεταμένα και ξεχασμένα χαρτιά.
Και τότε – πριν από 60 και πλέον χρόνια - όταν η γλυκιά μελωδία του τσοπανάκου γαργαλούσε τα αφτιά των ακροατών, όταν το ραδιόφωνο ήταν είδος πολυτελείας σε ανεπάρκεια και η κατοχή του κουτιού που «μιλούσε και τραγουδούσε» ήταν στοιχείο ευμάρειας, το χαράτσι υπήρχε. Δεκάδες χρόνια πριν, δεκάδες Κυβερνήσεις άλλαξαν. Το χαράτσι όμως της Ε.Ι.Ρ. (σήμερα Ε.Ρ.Τ.) παραμένει! . Η απόδειξη αυτή αντιπροσωπεύει ποσό 30.000 δραχμών συν 600 δραχμές χαρτόσημο (και το χαρτόσημο είναι αθάνατο) δηλαδή 10.000 δραχμές η μηνιαία συνδρομή συν 200 δραχμές το χαρτόσημο για κάθε κάτοχο ραδιόφωνου. Και όχι μόνο πλήρωναν οι κάτοχοι ραδιοφώνου το χαράτσι αλλά ήταν υποχρεωμένοι να πηγαίνουν στο ταχυδρομείο και να στέλνουν τη σχετική επιταγή στην Ε.Ι.Ρ.
Στο πίσω μέρος της απόδειξης – επιταγής υπάρχουν εκτενείς «ΟΔΗΓΙΑΙ – ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΙ», που αξίζει κάποιες από αυτές να τις προσέξουμε:
« 1) Οι το πρώτον καθιστάμενοι συνδρομηταί, εγγράφονται από της αρχής του μηνός καθ΄ ον εκτήθη η συσκευή. Οι παραιτούμενοι διαγράφονται από της 1ης του επομένου της δηλώσεως των περί παραιτήσεως μηνός….» . Τότε πλήρωναν μόνο όσοι είχαν τη τύχη να κατέχουν το μαγικό κουτί! Σήμερα πληρώνουν οι πάντες. Αρκεί να υπάρχει στο σπίτι ή στο γραφείο ή στο υπόγειο ή στον ακάλυπτο ηλεκτρική μπρίζα και το χαράτσι είναι παρόν και απαιτητό!
«2) Συνδρομηταί πωλούντες την συσκευή των και μη γνωρίζοντες τούτο εγγράφως εις το Ίδρυμα το βραδύτερον εντός 10/ημέρου από της πωλήσεως, υποχρεούνται εις την καταβολήν της συνδρομής μέχρι ου ήθελον πράξει τούτο…». Σωστοί τότε.. γιατί σήμερα τη πετάς από το παράθυρο τη ριμάδα τη τηλεόραση και δεν έχεις δικαίωμα να κόψεις το χαράτσι!
«3) Οι κάτοχοι περισσοτέρων του ενός ραδιοφώνου υποχρεούνται εις την καταβολήν ισαρίθμων συνδρομών…». Να και ένα καλό σήμερα. Γεμάτα τα σπίτια από οθόνες και ραδιόφωνα αλλά το χαράτσι είναι ένα…. Ισότητα σε όλες τις συνδέσεις της ΔΕΗ, πλούσιες ,φτωχές, κουφές, στραβές!
«4) Οι αλλάσσοντες κατοικίαν ή μετακινούμενοι εις τας επαρχίας συναποκομίζοντες και την ραδιοφωνικήν αυτών συσκευήν, υποχρεούνται να γνωστοποιήσουν εις το Ίδρυμα την νέαν διεύθυνσιν εντός 10 ημερών, διότι κινδυνεύουν να χαρακτηρισθούν ως λαθρακουσταί, ανευρισκόμενοι μεταγενεστέρως υπό των οργάνων ελέγχου…»! Την θέση των οργάνων ελέγχου των «λαθροακουστών» σήμερα πήρε η Α.Ε.Π.Ι. η οποία σε όποιο κατάστημα ή κέντρο ακούσει ή δει να παίζει ραδιόφωνο και τηλεόραση τρέχει και χαρατσώνει τον ιδιοκτήτη για δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας δημιουργών (άλλο χαράτσι και αυτό).
«5) Οι νέοι κάτοχοι πρέπει να συμπληρώσουν εις το πλησιέστερον ταχυδρομείο το οικείον έντυπον δηλώσεως ραδιοφώνου το βραδύτερον εντός 10/ημέρου από της κτήσεως, καθ΄ όσον μετά την προθεσμίαν ταύτην θα θεωρούνται λαθρακουσταί. Οι γενόμενοι λαθρακουσταί, αν δηλώσουν μόνοι των έστω και εκπροθέσμως το ραδιόφωνον και όχι όταν ανακαλυφθούν υπό των ελεγκτών, θα κριθούν επιεικώς…». Κάτι μου θυμίζει αυτό! Α΄΄΄ μου θυμίζει τα αυθαίρετα κτίσματα «δήλωσέ τα και σώστα…»!
«6) Συνδρομαί μη καταβαλλόμεναι εις τα ΤΤΤ Γραφεία ή εις τους εισπράκτορας του Ιδρύματος, εντός της τασσομένης προθεσμίας, επιβαρύνονται κατά Νόμον με πρόσθετο ποσοστό και εισπράττονται αναγκαστικώς κατά τον Νόμον περί εισπράξεων Δημοσίων Εσόδων» . Μια ζωή ο μπαμπούλας της Εφορείας… Και το κερασάκι στη τούρτα με την υπ΄ αριθμόν 7 οδηγία «Όλαι αι προς το Εθνικόν Ίδρυμα Ραδιοφωνίας απευθυνόμεναι αιτήσεις δηλώσεις ή επιστολαί δέον να ώσι χαρτοσημασμέναι ως αι αιτήσεις προς το Δημόσιον». Και όπως σε όλα έτσι και τότε στο ραδιόφωνο κάποιοι κάτοχοι ραδιοφώνων ήταν πιο ίσοι από τους υπολοίπους. Στην 8η οδηγία αναφέρεται: «Η καθορισθείσα έκπτωση 5ο/ο δια τους δημοσίους υπαλλήλους, υπαλλήλους Νομικών Προσώπων Δημ. Δικαίου, Πολιτικούς και Στρατιωτικούς Συνταξιούχους άρχεται από του επομένου διμήνου της καταθέσεως των δικαιολογητικών υπό των δικαιούχων, ουδέ δε αναδρομικώς».
Τότε υπήρχε και λίγη λογική. Σε περίπτωση βλάβης, και εφ΄ όσον ο συνδρομητής επιθυμούσε τη διακοπή των συνδρομών μέχρι να επιδιορθωθεί το ραδιόφωνο, μπορούσε ο ιδιοκτήτης του ραδιοφώνου να καταθέσει σχετική δήλωση εις το Ίδρυμα «περί σφραγίσεως της συσκευής» και απαλλασσόταν της καταβολής της συνδρομής «…από της πρώτης του επομένου της καταθέσεως περί σφραγίσεως μηνός, ουχί δε και αναδρομικώς»! Επίσης σε περίπτωση απώλειας (κλοπής, πυρκαγιάς, κατάσχεσης κ.λ.π.) ραδιοφωνικής συσκευής, ο συνδρομητής υποχρεούτο με επιστολή του ή προσερχόμενος ο ίδιος εις το γραφείο του Ιδρύματος να εκθέσει την περίπτωσή του και να καταθέσει σχετική δήλωση, επιβεβαιωμένη από την Αστυνομία, διαφορετικά δεν απαλλασσόταν από τη καταβολή των συνδρομών. Αυτά και άλλα πολλά είχαν οι οδηγίες και πληροφορίες των εντύπων αποδείξεων του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας.

Όλα αυτά βέβαια τότε, τις δεκαετίες του 1940, του 1950 και του 1960. Σήμερα όλα έχουν αλλάξει. Από το μονοπώλιο του Ε.Ι.Ρ. και της Υ.Ε.Ν.Ε.Δ. αργότερα, στους πειρατικούς σταθμούς, στον σταθμό του Πολυτεχνείου, το Γ΄ Πρόγραμμα του Χατζηδάκη, την ιδιωτική ραδιοφωνία και την απόλυτη ελευθερία και πολυφωνία σήμερα στα ερτζιανά.... Και μάλιστα χωρίς συνδρομές, λαθρακουστές, ελεγκτές και άλλα βαρίδια. Μένουν όμως οι αναμνήσεις. Με μια νοσταλγική γεύση. Σαν το παλιό καλό κρασί!

ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΗΡΩΪΔΑ ΤΗΣ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ

2011-08-18T06:33:00.000-07:00

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Το 1826 εκδόθηκε στο Παρίσι ένα βιβλίο με τίτλο «Les Femmes Grecques aux Dames Fransaises, Recit de leurs malheurs, traduit du grec par un philhellene», στο οποίο γίνεται παθητική αφήγηση της απόβασης στη Σαμοθράκη των Τούρκων τον Σεπτέμβριο του 1821. Αφηγητής είναι ο Γάλλος Διπλωμάτης François Pouquenille (*) και αναφέρεται μεταξύ των άλλων και σε ένα δραματικό επεισόδιο με ηρωίδα μια νεαρή κοπέλα της Σαμοθράκης (σελ. 28-40).
Το 1821 στη Σαμοθράκη ζούσαν περίπου τριακόσιες οικογένειες και απολάμβαναν τη δροσιά των καταπράσινων κοιλάδων της, όπου έβοσκαν τα κοπάδια των ζώων τους εντελώς ανύποπτοι των γεγονότων που θα ακολουθούσαν και θα συντάρασσαν την Ελλάδα.

Η Χώρα (ή Κάστρο όπως ονομάζετο τότε) κατά το έτος 1815. (Ο.Richter 1822).

Η ευημερία του νησιού που παρατηρήθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα διακόπηκε απότομα το 1821, όταν οι Σαμοθρακίτες ξεσηκώθηκαν και αυτοί για ν’ απαλλαγούν από τον Τούρκο κατακτητή. Μερικοί πρόκριτοι της Σαμοθράκης που είχαν μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία είχαν πληροφορίες ότι σε ορισμένο χρόνο θα επαναστατούσε ολόκληρη η Ελλάδα. Μόλις λοιπόν πληροφορήθηκαν τα γεγονότα στην Πελοπόννησο, έπεισαν τους κατοίκους του νησιού να κηρύξουν τον Απρίλιο του 1821, τους εαυτούς τους ελεύθερους και ν’ αρνηθούν να πληρώσουν τους οφειλόμενους στους Τούρκους φόρους. Συγχρόνως ένας Σαμιώτης που βρισκόταν στο νησί, άρχισε να γυμνάζει μερικούς Σαμοθρακίτες και να τους μαθαίνει σκοποβολή. Η Τουρκική Κυβέρνηση, απασχολούμενη μ’ άλλα προβλήματα του κράτους, στην αρχή δεν πήρε κανένα μέτρο εναντίον του νησιού.
Μία μέρα όμως, αρχές του Σεπτέμβρη του 1921, οι κάτοικοι είδαν έντρομοι πλοία Τουρκικά να καταπλέουν στο νησί τους και να αποβιβάζονται Τούρκοι στρατιώτες. Της αποβίβασης ακολούθησαν ημέρες θρήνων και πένθους! Σε ολόκληρο το νησί επικράτησε ο τρόμος και διεσπάρη ο θάνατος.

"Η σφαγή της Σαμοθράκης", πίνακας του Γάλλου Αύγουστου Βινσόν (Μουσείο Λούβρου)

Το Κάστρο, όπως ονομάζετο τότε η μόνη κωμόπολη της Σαμοθράκης, έγινε παρανάλωμα του πυρός και οι άγριοι επιδρομείς έψαχναν στα χωράφια στα δάση και τις κοιλάδες για να σύρουν αιχμαλώτους τις γυναίκες και τα παιδιά, όπου είχαν καταφύγει για να σωθούν. Όλους τους άνδρες τους είχαν σφάξει, εκτός από λίγους τους οποίους επιφύλασσαν να κρεμάσουν στα κατάρτια των πλοίων τους, όταν θα εισέπλεαν νικητές στην Κωνσταντινούπολη. Αυτούς, μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά τους έσυραν δεμένους και τους επιβίβασαν στα πλοία τους. Μία από αυτές τις αιχμάλωτες γυναίκες, πουλήθηκε ως σκλάβα στη Σμύρνη και αργότερα μεταπωλήθηκε στη Κύπρο. Ο νέος κύριός της την έστειλε κάποτε με άλλες σκλάβες, και υπό συνοδεία ευνούχων, στο κιόσκι του, που βρισκόταν στην ανατολική παραλία του νησιού. Ξαφνικά, Ελληνικά πλοία που παρέπλεαν σε μικρή απόσταση από την ακτή, είδαν τις σκλάβες γυναίκες, έκαναν απόβαση, έσφαξαν τους φύλακές τους, τις παρέλαβαν και τις μετέφεραν στις Σπέτσες, όπου τελικά βρήκαν άσυλο και φιλοξενία. Στις Σπέτσες η γυναίκα αυτή αφηγήθηκε την δραματική ιστορία της νεαρής αδελφής της, της Κωνσταντίας, κατά την αποβίβαση των Τούρκων στη Σαμοθράκη, την οποία κατέγραψε και διέσωσε ο Γάλλος Διπλωμάτης François Pouquenille. Αργότερα την ιστορία αυτή μεταφέρει η Σωτηρία Ι. Αλιμπέρτη (**) στο βιβλίο της «Αι Ηρωϊδες της Ελληνικής Επαναστάσεως», που εκδόθηκε το 1933, τέσσερα χρόνια δηλαδή μετά το θάνατό της, από Επιτροπή Κυριών σε συνεργασία με τους γιούς της συγγραφέως.
Η αφήγηση της διασωθείσης εις την Κύπρο αιχμαλώτου – δούλης που κατάγετο από τη Σαμοθράκη, σε περίληψη, όπως ακριβώς διασώθηκε, έχει ως εξής:

Βοσκή προβάτων στο κάμπο της Σαθμορακης, κάτω από το άγρπνο μάτι του Σάος.

«Τα ποιμενικά ήθη επεκράτουν εις την Σαμοθράκην. Μεταξύ δε του ποιμενικού πληθυσμού ήκμαζον ολίγαι πλούσιαι οικογένεια, καταφευγούσαι εκεί εκ Βυζαντίου και Θράκης μετά την τουρκικήν κατάκτησιν. Πωλήσασαι τα πολυτελή έπιπλά των, ηγόρασαν πολλά ποίμνια, και έζων εκ της κτηνοτροφίας.
Ανήκομεν, εγώ και η αδελφή μου Κωνσταντία, εις μίαν εκ των πατριαρχικών τούτων οικογενειών. Εμείναμεν ορφαναί εν τρυφερά ηλικία, ασθενείς βλαστοί εκριζωθέντος δένδρου. Ανετράφημεν υπό την προστασίαν ενός θείου μας. Ήμην η μεγαλυτέρα, ότε δε έφθασα εις ώραν γάμου, ο θείος μου εφρόντισε να με υπανδρεύση. Εχήρευσα ενωρίς, και έμεινα έκτοτε με τον θείον μου και την μικροτέραν αδελφή μου Κωνσταντίαν.

Η Χώρα Σαμοθράκης ή Κάστρο, όπως ονομάζετο παλιά, την δεκαετία του 1990.
Η αδελφή μου ήταν ωραιοτάτη. Ήρεσεν εις πολλούς. Μεταξύ αυτών διεκρίνετο ο υιός πλουσίου ποιμένος, Θεόφιλος, ο οποίος την ηγάπησεν. Ήτο ανδρείος, ωκύπους, επιδέξιος σκοπευτής, έκρουεν εντέχνως την κιθάραν. Η αδελφή μου ανταπεκρίθη εις το αίσθημά του. Εμνηστεύθησαν, και ανέμενον την ημέραν του γάμου. Αλλ΄ η ωραιότης της Κωνσταντίνας είχεν επισύρει τα βλέμματα ενός εκ των ολίγων Τούρκων της νήσου, του Μεχμέτ, υιού του Καδή. Δια παντοίων μέσων εζήτησε να ελκύση την εύνοιάν της. Βλέπων ότι δεν επετύγχανεν, εσκέφθη να μετέλθη βίαν. Αλλ΄ ο πατήρ του, άνθρωπος δίκαιος, τον συνεκράτησεν, αφ΄ ετέρου εφοβείτο τον ανδρείον Θεόφιλον, τον οποίον όλοι ηγάπων και εθαύμαζον.
Ότε έγινεν η απόβασις των Τούρκων, ο Μεχμέτ ησθάνθη αγρίαν χαράν. Εσκέφθη ότι ήλθεν η ώρα να εκδικηθή τον αντίζηλόν του, και να επιτύχη ό,τι επόθη. Τίθεται επί κεφαλής στίφους επιδρομέων, γίνεται οδηγός των, και τους δεικνύει τα μέρη όπου ήλπιζε να εύρουν λείαν, και ανθρώπινα θύματα να σφάξουν. Η κορυφή του όρους Σάος αγριεμένη παλεύει με τα σύννεφα αιώνες τώρα, καταγράφοντας την ιστορία του νησιού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Η Σαμοθράκη ήτο ανάστατος. Εν τω μεταξύ ο Θεόφιλος τρέχει δια κρυφίων δρομίσκων εις την οικίαν της μνηστής του. Ο πατήρ του, ρωμαλέος και αρειμάνιος τον συνοδεύει. Είναι και οι δύο ωπλισμένοι. Τους είδομεν να καταφθάνουν πάνοπλοι. Μόλις εισήλθον, έφραξαν την εξώθυραν και τα παράθυρα και ήνοιξαν τουφεκήθρας. Ο θείος μας τους βοηθεί. Και οι τρείς, με τα όπλα εις χείρας, αναμένουν κάτωχροι εις τα θέσεις των την εμφάνισιν των εχθρών. Περίτρομοι μένομεν πλησίον των. Μετ΄ ολίγον άγριαι κραυγαί, αλλαγμοί και απειλαί ηκούσθησαν εις τον δρόμον. Η θύρα μας κρούεται με βροντώδη κτυπήματα, αλλά δεν ενδίδει. Οι τρείς άνδρες μας τουφεκίζουν, και σπείρουν τον θάνατον εις τους εχθρούς. Αλλ΄ οι επιδρομείς καθ΄ υπόδειξιν του Μεχμέτ, μεταφέρουν από το κάστρον ένα μικρόν κανόνι, και κατορθώνουν να θραύσουν την θύραν. Εισορμούν.
Ο θείος μου και ο πατήρ του Θεόφιλου πίπτουν πρώτοι θύματα των βαρβάρων. Ο Θεόφιλος, άπελπις και μανιώδης, ορμά και κτυπά είς τον σωρόν των εχθρών. Φονεύει και πληγώνει πολλούς. Αλλά πληγώνεται και αυτός θανασίμως, και μόλις έχει τη δύναμιν να συρθή, με κλονούμενα γόνατα, προς την μνηστή του, η οποία σπεύδει να τον λάβη εις τας τρέμουσας αγκάλας της.
Η σπαρακτική αύτη εικών δεν κατευνάζει την θηριωδίαν του Μεχμέτ. Αυτού το βόλι είχεν εύρει εις το στήθος τον Θεόφιλον. Και ενώ οι άγριοι φονείς είχον υψωμένα τα γιαταγάνια, έτοιμοι να σφάξουν το δύσμοιρον ζεύγος, ο Μεχμέτ με έν νεύμα τους σταματά. Ενός μόνο εκ των θυμάτων διψά το αίμα. Το πάθος του σώζει την ζωήν της Κωνσταντίας. Ένδακρυς εκείνη, τον εξορκίζει και τον ικετεύει να φεισθή του μνηστήρος της. Αλλ΄ αυτός αναίσθητος εις τας ικεσίας της κόρης την οποία έλεγεν ότι ηγάπα, υπήκων εις μόνον το αίσθημα της εκδικήσεως, η οποία έβραζεν εις την κακούργον ψυχήν του, βυθίζει επανειλημμένως με άγριον πάθος την μάχαιράν του εις το στήθος του ψυχορρραγούντος εις τας αγκάλας της μνηστής του, αντιπάλου του. Οι άλλοι επιπίπτουν και ακρωτηριάζουν το άψυχον πλέον πτώμα, προ των ομμάτων της δυστυχούς κόρης.
Αλλ΄ εκείνη δεν χύνει δάκρυ. Ήρεμος σηκώνεται, και δια νεύματος ζητεί να ομιλήση εις τον Μεχμέτ. Αυτός πλησιάζει. Αρπάζουσα τότε την μάχαιράν του από την ζώνην του, την βυθίζει εις τα στήθη της, προφέρουσα τους λόγους: “Ο θάνατός μου εκδικεί το κρίμα σου. Ο Θεός να σε συγχωρήση Μεχμέτη”».
Και με την ηρωϊκή αυτή πράξη της Κωνσταντίνας έληξε ένα μεγάλο ειδείλιο αλλά συγχρόνως έδειξε και το μεγαλείο της Ελληνίδας απέναντι στον κατακτητή.
Για την απόβαση των Τούρκων το Σεπτέμβριο του 1821 στη Σαμοθράκη και την ολοκληρωτική καταστροφή του νησιού που ακολούθησε υπάρχουν πολλές γραπτές μαρτυρίες και αναφορές, όπως αυτή του Γάλλου Διπλωμάτη, συγγραφέα και ιστορικού François Charles Hugues Laurent Pouqueville, του Άγγλου ιστορικού G. Finlay, του Τούρκου ιστορικού Αχμέτ Δζεβέτ Πασά, του δικού μας Ίωνα Δραγούμη και πολλών άλλων. Και αξίζει σε άλλο σημείωμά μας να αναφερθούμε λεπτομερέστερα στον ξεσηκωμό των κατοίκων της Σαμοθράκης και την αιματοχυσία που ακολούθησε.

(*) François Charles Hugues Laurent Pouqueville ( 1770 - 1838). Ήταν Γάλλος διπλωμάτης, συγγραφέας, εξερευνητής, γιατρός, ιστορικός και μέλος του Institut de Γαλλίας. Ως γενικός πρόξενος στην αυλή του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, ταξίδεψε εκτενώς σε όλη Οθωμανική κατεχόιμενη ΕΔλλάδα (1798 – 1821). Με τη διπλωματία του και με τα γραπτά του, έγινε ένας εξέχων αρχιτέκτονας του φιλελληνικού κινήματος σε όλη την Ευρώπη, και συνέβαλε κατ 'εξοχήν στην επιτυχία της επανάστασης και την αναγέννηση του Ελληνικού Έθνους. Τα ταξιδιωτικά του συγγράμματα στάθηκαν σημαντική πηγή πληροφόρησης, καθώς είχαν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και γνώρισαν επανειλημμένες εκδόσεις.

(**) Σωτηρία Ι. Αλιμπέρτη (1847-1929). Γεννήθηκε στην Αθήνα, κόρη του πολιτικού Π. Κλεομένους Οικονόμου. Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές της στην Αθήνα και στην Ιταλία. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Ελλάδα και ανέλαβε τη διεύθυνση του Ζαππείου Παρθεναγωγείου Κωνσταντινούπολης. Μετά το γάμο της με τον Ιωάννη Αλιμπέρτη εγκαταστάθηκε στη Ρουμανία, όπου εργάστηκε σε σχολεία της εκεί ελληνικής παροικίας. Ως συνεργάτις της Εφημερίδας των Κυριών δημοσίευσε άρθρα για τη βελτίωση της κοινωνικής θέσης της ελληνίδας και μονογραφίες διαπρεπών ελληνίδων. Μετά την επιστροφή της στην Αθήνα ίδρυσε τον γυναικείο σύλλογο Εργάνη Αθηνά, το έργο του οποίου, υπέρ της κοινωνικής αναγνώρισης και επαγγελματικής αποκατάστασης των ελληνίδων, ενίσχυσε η περιοδική έκδοση Πλειάς (1896-1905) και συνέχισε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Γυναικών.

Δόμνα Βιζβίζη. Η Θρακιώτισσα Ηρωίδα που την ξέχασε το Ελληνικό κράτος

2011-07-27T11:47:00.000-07:00

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

(Αφιερωμένο στις χιλιάδες ξεχασμένους αγωνιστές της Θράκης)

Μια από τις Θρακιώτισσες ηρωίδες γυναίκες που αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στον αγώνα για την απελευθέρωση του έθνους και προσέφερε και όλη την περιουσία της υπήρξε και η εξ Αίνου Ανατολικής Θράκης καταγόμενη Δόμνα Βισβίζη. Αφιερώθηκε εις την Μεγάλην ιδέαν της Φιλικής Εταιρείας, εις την οποία μυήθηκε μετά τον σύζυγό της Χατζηαντώνη Βισβίζη, ξόδεψε για τον αγώνα και τον τελευταίο οβολό της, δια τη συντήρηση του πλοίου της ως ετοιμοπόλεμου και μάχιμου και όταν δεν μπορούσε η ίδια να το συντηρήσει, το προσέφερε και αυτό στον αγώνα. Το τέλος της; Πέθανε εγκαταλειμμένη, πτωχή και λησμονημένη. Μέσα από μια σειρά εγγράφων, αποσπάσματα των οποίων παρατίθενται, διαπιστώνει κανείς την αγωνία της Θρακιώτισσας αγωνίστριας για την επιτυχία του αγώνα, την μεγάλη προσφορά της αλλά και την ολοσχερή εγκατάλειψη από την πολιτεία.

Το Μνημείο του Χατζη Αντώνη και Δόμνας Βιζβίζη στη παραλιακή Λεωφόρο της Αλεξανδρούπολης. Φιλοτεχνήθηκε το 1987 από τον Γλύπτη Γιώργο Μέγφκουλα. Στη βάση του αναγράφεται: "ΧΑΤΖΗΑΝΤΨΝΗΣ & ΔΟΜΝΑ ΒΙΣΒΙΖΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΝΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΡΑΚΗΣ. ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ 1921. ΣΥΛΛΟΓΟΣ "ΕΛΛΗΝΟΜΟΥΣΕΙΟΝ ΑΙΝΟΥ" ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ 1987".

Η Δόμνα Βισβίζη προσέφερε και θυσίασε τα πάντα στον αγώνα. Ο Δημήτριος Υψηλάντης σε μια επιστολή του την προσφωνεί «Ευγενεστάτη και Γενναιοτάτη». Υπήρξε κόρη πλούσιας οικογένειας από την Αίνο όπου και γεννήθηκε το 1784 και το 1808 παντρεύτηκε τον Αντώνη Βισβίζη, πλούσιο πλοίαρχο και καραβοκύρη. Φλεβάρης του 21 και ο Θρακιώτης Χατζηαντώνης Βισβίζης αρματώνει το ιδιόκτητο καράβι του, την "Καλομοίρα", ένα μπρίκι ναυπηγημένο στην Οδησσό με 16 κανόνια και 140 ναύτες και ξεκινά να μπει στην δούλεψη του Γένους, εγκαταλείποντας την εύπορη ζωή του Αίνου. Χωρίς δεύτερη σκέψη τον ακολουθεί η γυναίκα του Δόμνα, παίρνοντας μαζί της στο καράβι τα πέντε παιδιά τους, όλα τα χρήματα και τα τιμαλφή της οικογένειας και ενώνεται με τον στόλο των Ψαριανών. Το βάπτισμα του πουρός το πήρε στην Ίμβρο και έκτοτε ξεκίνησε μια ζωή γεμάτη αγώνες, περιπέτειες, μεγάλες δυσκολίες, φτώχια, δυστυχία και εγκατάλειψη. Το μπρίκι μεταφέρει στον Άθω μαζί με πολεμοφόδια και όπλα και τον επαναστάτη Εμμανουήλ Παπά, το Σερραίο μεγαλέμπορο και τραπεζίτη που κι αυτός ξόδεψε την περιουσία του και τη ζωή του για χάρη της πατρίδας. Το ζευγάρι των καπεταναίων συμμετέχει στον αγώνα του 21 και βρίσκεται παρών σ' ολόκληρο το Αιγαίο κυβερνώντας την «Καλομοίρα», ναυμαχώντας παλικαρίσια, υπερασπίζοντας παγιδευμένους αγωνιστές και πολιορκώντας τους εχθρούς.«Για να κτισθή το χρυσό παλάτι της Ελευθερίας», όπως συνήθιζε να λέει το ζεύγος.

Στις 21 του Ιούλη του 1822 η Δόμνα με τον άνδρα της που κυβερνά το πλοίο τους, πρωτοστατούν στην από θαλάσσης πολιορκία της Εύβοιας. Κάποια στιγμή ο άνδρας της σκοτώνεται. Η Δόμνα δίνει εντολή να τον κλάψουν τα παιδιά και να τον ετοιμάσει ο παπάς και αυτή αναλαμβάνει πλήρως σαν καπετάνισσα την «Καλομοίρα» και συνεχίζει τον αγώνα. Η σκέψη να ξαναγυρίσει στην πλούσια ζωή που άφησε πίσω της δεν της περνά καν από το μυαλό. Παίρνει μέρος σε μπλόκα, σε ναυμαχίες και βοηθά με κάθε δυνατό τρόπο στην επιτυχία της Επανάστασης.

"Η ευπειθεστάτη πατριώτισσα και δούλη, Δόμνα Βισβίζη"... Η υπογραφή της σεμνής Θρακιώτισσας ηρωϊδας.

Τέλος του 1823, σε μια αναφορά της προς το Υπουργείο Ναυτικών, η Δόμνα Βισβίζη γράφει: «Κατά το 1822 έτος, εσυμφώνησεν ο μακαρίτης άνδρας μου μετά των αρεοπαγιτών και εφόρων της Εύβοιας δια να σταθή με το πλοίο του εις την πολιορκίαν της Εύβοιας, μέλλων να πληρώνεται παρά των αρεοπαγιτών. Μ΄ όλον δ΄ ότι ο ρηθείς άνδρας μου ετελεύτησε, μόλον τούτο, μηδόλως παραβάσα από μέρους μου τας άνωθι συμφωνίας, ένα ήμιση ολόκληρον χρόνον , μ΄ όλον τον πατριωτικόν ζήλον τας εκτέλεσα. Αγκαλά δε δις, τρις και πολλάκις να εζήτησα το να πληρωθώ εν καιρώ, ως η συμφωνία μας, με το σήμερον και αύριον όμως αναβαλλομένου του καιρού, και μηδ΄ οβολού μη δοθέντος μοι, στενοχωρηθείσα δ΄ από τους ναύτας, και φοβούμενη μήπως ήθελον αναχωρήση, ενώ άνευ τούτων, ήτο αδύνατον το να κρατηθή η πολιορκία, ελπίζουσα δε και ότι επομένως ήθελα πληρωθή, επλήρωσα εξ ιδίων τα μηνιαία των, εξοδεύσασα δε προς τούτοις εις αυτό το διάστημα, τόσον εις τας των ναυτών τροφάς, όσον και εις πολεμοφόδια, ποσότητα όχι ευκαταφρόνητον, καθώς καλώτατα γινώσκει το έξοχον υπουργείον, με πόσην ποσότητα χρημάτων δύναται να εξοικονομηθή εν πολεμικόν πλοίον, από εβδομήκοντα πέντε ναύτας κυβερνούμενον, με την πρόβλέψιν των τροφών, πολεμοφοδίων και μηνιαίων».

Το μεγαλοπρεπές και επιβλητικό πλοίο της οικογένειας Βισβίζη, η "ΚΑΛΟΜΟΙΡΑ", που προκαλούσε τον τρόμο και φόβο του Τουρκικού στόλου.

Πράγματι η προσφορά της Δόμνας Βισβίζη στην πολιορκία της Εύβοιας ήταν σημαντική. Και αυτό βεβαιώνεται από τους προκρίτους της Εύβοιας που σε μια επιστολή τους αναφέρουν «…ο μακαρίτης σύζυγός της, ζων, και αυτή μετά τον θάνατον εκείνου, εις την νήσον Εύβοιαν κατά το βόρειον μέρος, με ειλικρίνειαν και πατριωτικόν ζήλον, χωρίς να παρακούσωσι τας προσταγάς, εδούλευσεν με το πλοίον του». Και από άλλα πολλά έγγραφα που διασώθηκαν επιβεβαιώνεται η μεγάλη προσφορά του ζεύγους Χατζηαντώνη και Δόμνας Βισβίζη στον μεγάλο αγώνα. Στο υπ΄ αριθμ. 17293/15.8.1922 έγγραφο του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Άνθιμου Γαζή, μεταξύ των άλλων αναφέρεται: «…ο φιλογενέστατος Καπετάνιος Χατζή Αντώνιος Βισβίζης με το καράβι του από αρχάς Απριλίου του 1822, δεύτερον έτος της ελευθερίας, μέχρι τέλους Ιουλίου εδούλευεν εις τον Άρειον Πάγον και μετά πάσης προθυμίας και πίστεως, ως ουδείς άλλος, περιπλέων αδιαλείπτως το Βόρειον στενόν της Ευβοίας και καταπολεμών τον εχθρόν εις τε την Στυλίδα, Θερμοπύλας και Εύριπον και εις τα Βρυσάκια, ρίπτων ακαταπαύστως κανόνια με τα ίδια του εφόδια πολεμικά και φανείς ευδόκιμος εν πάσι, γίνεται δήλον…». Αλλά και ο ίδιος ο Οδησέας Ανδρούτσος σε έγγραφό του περί των υπηρεσιών του Καπετάν Αντ. Βισζβίζη που έγραψε στη Λιβάδα στις 13 Μαϊου 1822, γράφει μεταξύ των άλλων:«…Εκ τούτου φανερώνω ότι ο Καπ΄ Αντώνης Βιζβίζης ευρισκόμενος εις Λιβάθα με το πλοίον του, το εις την πολιορκίαν στρατόπεδόν μας έχων μεγαλωτάτην ανάγκην τόσον από τροφάς όσον και από πολεμοφόδια μας έδωσεν ο ρηθείς 3, τρία κανόνια του κάμπου, διακοσίας πενήντα επτά οκ΄΄ Μπαρούτι, πεντακόσια δεκάρια φυσέκια ντουφεκιών, πενήντα μπάλας των κανονιών, εννενήντα μπάλες γρανάτες, εικοσιπέντε σακέτα μπάλα μιδραλία, εβδομήντα πέντε κα΄΄ παξιμάδι και πεντακόσια εξήντα οκ΄΄ αλεύρι και υπεσχέθη να μας οικονομίση και άλλα, αν λάβωμεν χρείαν. Και ούτω εκρατήσαμεν την πολιορκίαν πάλιν και εστάθημεν επειδή είμεθα έτοιμοι να σκορπίσωμεν όλοι. Διό δίδεται το παρόν δια να έχη να παρρησιασθή εν καιρώ εις το Γένος δια ταύτην του την δούλευσιν και τον πατριωτισμόν».

Όμως ο καιρός περνά και τα γρόσια αρχίζουν εξανεμίζονται. Τα έξοδα για τη διατήρηση σε διαρκή πολεμική ετοιμότητα ενός καραβιού με 16 κανόνια και 140 ναύτες είναι δυσβάσταχτα. Η κάσα της Καπετάνισσας είναι πια άδεια. Και παρά την πλειάδα εγγράφων και συστατικών επιστολών που έχει για την προσφορά του άνδρα της και της ιδίας στον αγώνα κανείς δεν ενδιαφέρεται για τις ανάγκες του σκάφους της και των πολεμιστών του. Τον Σεπτέμβριο του 1824 η "Καλομοίρα" περνά στα χέρια του Κράτους, καθώς η Δόμνα Βισβίζη αναγκάζεται να την παραχωρήσει. Συγκεκριμένα στα τέλη του 1823 οι Υδραίοι ζητούν από την Δόμνα το πλοίο της για τις ανάγκες του υδραίικου στόλου και χωρίς δεύτερη σκέψη η Δόμνα παραχωρεί την «Καλομοίρα» για να χρησιμοποιηθεί σαν πυρπολικό «μ΄ όλα τ΄ αναγκαία εξοπλισμένον», ενώ τα άλλα πλοία που προσέφεραν για τον ίδιο σκοπό ήταν «γυμνά τε και πάντων υστερημένα πλοία». Το τέλος της «Καλομοίρας», του πλοίου που όργωσε τις θάλασσες και απετέλεσε απρόσιτο φρούριο και φόβος και τρόμος των Τούρκων, ήταν εξίσου ηρωικό και επάξιο της καπετάνισσάς του! Με το πλοίο αυτό το 1924 ο Πιπίνος έκαψε τη Τουρκική φρεγάτα του Χαζνέ Γκεμνισί.
Η υπέροχη αυτή γυναίκα που έδωσε τον άνδρα της, το καράβι της, άδειασε γενναιόδωρα τη γεμάτη χρυσό κασέλα της, αφιέρωσε την ικμάδα της νιότης της αναζητώντας πατρίδα και λευτεριά, παράτησε έρημα σπίτια και ακίνητα στα χέρια του Τούρκου, έμεινε ολομόναχη να συντηρήσει και να αναθρέψει σε ξένο τόπο τα παιδιά της. Την παρακολουθούμε μέσα από έγγραφα που σώθηκαν στα ελληνικά αρχεία - να τριγυρνά από τόπο σε τόπο, την Ερμιόνη, το Ναύπλιο, την Ερμούπολη της Σύρου στερημένη, περιφρονημένη, άστεγη με τα πέντε παιδιά της, να προστρέχει "εις το έλεος της σεβαστής επιτροπής της Ελλάδας" και να ζητά βοήθεια»...
Το 1924 την βρίσκει χωρίς το καράβι της, πάμπτωχη, με τα πέντε ορφανά της «...υστερούμενα και αυτού του επιούσιου…. Μη έχουσα ούτε οίκον, ούτε μίαν πατρίδα, ούτε τα λοιπά αναγκαία» στην αρχή για λίγο στην Ύδρα και τη Σύρα και στη συνέχεια στο Ναύπλιο. Εκεί αναγκάζεται για να επιβιώσει να ζητήσει βοήθεια από τη Διοίκηση με την ελπίδα ότι «δεν θέλει αφήσει εγκαταλελειμμένα και απροστάτευτα τα υπέρ της πατρίδος αποθανόντος πατρός τέκνα, και εξοδεύσασα και όλη του την περιουσία, αλλά θέλει χορηγήσει εις αυτά τα προς το ζην αναγκαία από την πικράν ορφανίαν των και σκληράν δυστυχίαν, δια να παρακινώνται και οι λοιποί ομογενείς εις τον Ιερόν τούτον αγώναν αλύπως, βλέποντες την Διοίκησιν προστάτην των ορφανών και χηρών». Αλλά η Διοίκηση κωφεύει και αδιαφορεί!

Με τον καιρό η κατάσταση χειροτερεύει. Μέσα στο καταχείμωνο του 1826 η Δόμνα βρίσκεται σε απελπιστική κατάσταση. Στο λιμό που είχε προηγηθεί έχασε το ένα από τα πέντε παιδιά της και απελπισμένη γράφει «….Κλαίω, ευσπλαχνίαν δεν ευρίσκω ουδεμίαν. Άχρι και των ουρανών κραυγάζω. Ώτα ανεωγμένα δεν βλέπω! Πως άλλως να εκφράσω τον πόνο μου; Ή με οποίον άλλον τρόπο να κινήσω ανθρώπων σπλάγχνα εις συμπάθειαν»; Αλλά όλα αυτά φωνή βοώντος εν τη ερήμω! Και τα χρόνια περνούσαν αλλά η κατάσταση της Δόμνας δεν διορθωνόταν. Ήταν Αύγουστος του 1829 και η καπετάνισσα άρρωστη βαριά, πήρε την απόφαση να γράψει από το Άργος όπου βρισκόταν στον Κυβερνήτη Καποδίστρια.

«…Γνωρίζω ότι φαίνομαι όχι μόνον οχληρά και βαρετή, αλλά και τολμηρά. Ανάγκη όμως μεγίστη μ΄ αναγκάζει και μάλλον με βιάζει! Κατ΄ ανάγκη λιμού, λιμοκτονίας και άκρας πτωχείας κατήντησα κλινήρης εις τόπον ξένον, μακράν των δυστυχών μου ορφανών και ανηλίκων. Δεν είμαι εις κατάστασιν να επιστρέψω εις αυτά, επειδή έμεινα έρημος και αυτής της εφημέρου τροφής στερούμενη, κινδυνεύομεν να αποθάνομεν από την πείναν! Επί Μάρτυρι Θεώ δεν έχω καν τα αναγκαία μου έξοδα να επιστρέψω προς την ατυχή οικογένειά μου…. Ο πατήρ των ανηλίκων ορφανών μου εθυσίασεν και ζωήν και κατάστασιν υπέρ του έθνους, τα παιδιά του λιμοκτονούν, πεθαίνουν από την πείναν! Το έθνος δεν ευσπλαγχνίζεται; Κινδυνεύουν και εντός ολόγου χάνονται…. Προστρέχω προς την έμφυτον φιλανθρωπίαν σας, θερμώς παρακαλούσα όπως μοι γίνη καν μικρά εξοικονόμησις, ίνα περιθάλψω και δυνηθή ανακουφίσω τα τέκνα μου και προλάβω αυτά πριν, ή εκ της λιμοκτονίας εξοντωθώσι. Της εξοχότητός της δούλη, η δυστυχής χήρα Δόμνα Βισβίζη».

Kαι η βοήθεια κάποια στιγμή ήρθε. Κάποιοι φρόντισαν να βγάλουν για την καπετάνισσα μια μικρή σύνταξη μόλις τριάντα (30) δραχμών το μήνα. Τόσο αξιολόγησαν τη μεγάλη της προσφορά στον αγώνα! Όμως οι 30 αυτές δραχμές το μήνα ήρθαν ν΄ ανακουφίσουν τη φτώχια της Δόμνα στη Μύκονο, όπου έζησε μέχρι το 1832. Μετά έφυγε και πήγε στη Σύρα, όπου έμεινε μέχρι το 1845 για να καταλήξει γερόντισσα, ξεχασμένη απ΄ όλους και πικραμένη και να πεθάνει στον Πειραιά, πάμπτωχη και εγκαταλελειμμένη σε ηλικία 66 ετών! Αυτή ήταν η ανταμοιβή της για την προσφορά και τη θυσία του συζύγους της και της ιδίας στον μεγάλο του γένους αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας. Όχι βέβαια της δικής της πατρίδας, γιατί η αγαπημένη της Αίνος ουδέποτε ανάσαινε της λευτεριάς αγέρα. Και όπως έλεγε και η ίδια: « ….Η Αίνος, λοιπόν, και συγχωράτε με που όλη ώρα μιλώ για τον τόπο μου, μα έτσι γίνεται σαν αγαπάς κάτι πολύ, και την Αίνο την αγαπώ. Και τη στερήθηκα, όσο λέω πως τώρα, να ήρθεν η ώρα να γυρίσω πίσω, τόσο μου βγαίνουν εμπόδια. Κι είναι και τούτη η πίκρα πως ο τόπος μου μένει πάνω εκεί αλύτρωτος ακόμα..».
Η Δόμνα Βιζβίζη μέσα στην αρρώστια και στη δυστυχία της, δεν σταμάτησε ποτέ να ενδιαφέρεται και για το μέλλον των παιδιών της. Κυρίως όμως για τον πρωτότοκο γιος της, τον Θεμιστοκλής, για τον οποίο ζήτησε μια συστατική επιστολή απ΄ τη Διοίκηση για να τη δώσει στον Γ. Δρακάτο, ο οποίος της υποσχέθηκε ότι θα τον έπαιρνε μαζί του στο Λονδίνο, ύστερα από παράκληση της μητέρας του «…Δια να ωφεληθή και ο παις μου και ωφελήση και την πατρίδα του», όπως του έλεγε. Όταν το 1824 ήλθε στην Ελλάδα, ως απεσταλμένος του Φιλελληνικού Συλλόγου των Παρισίων, ο Γάλλος στρατηγός Ρος, για να πάρει μαζί του μερικά Ελληνόπουλα, τα οποία θα σπούδαζαν με υποτροφία στη Γαλλία, μεταξύ των 10 συνολικά επιλεγέντων, κατά προτίμηση από τους απογόνους των ονομαστών αγωνιστών της Επανάστασης, όπως του Κανάρη, του Γιαννίτση, του Μπότσαρη, του Μπαλάσκα και άλλων, με τη φροντίδα του Γ. Δρακάτου συμπεριλήφθηκε και ο μεγαλύτερος και ομορφότερος γιος του Χατζηαντώνη και της Δόμνας Βισβίζη, ο 12χρονος Θεμιστοκλής, ο οποίος, όταν έφθασε στη Γαλλία, έγινε το αγαπημένο παιδί των φιλελληνικών κύκλων των Παρισίων και έτυχε της ιδιαιτέρας προστασίας της κυρίας Ρεκαμιέ και της επί Ελληνική καταγωγή καυχώμενης δούκισσας Νταμπρεντές, ενώ η Γαλλίδα καλλιτέχνης Αδέλα Ταρντιέ φιλοτέχνησε την προσωπογραφία του, η οποία κυκλοφόρησε τότε σε χιλιάδες δελτάρια σε ολόκληρη τη Γαλλία, ως αντιπροσωπευτική μορφή Ελληνόπουλου. Γνωστά έγιναν από τους Φιλέλληνες στην Ευρώπη κι έτσι μαθεύτηκαν τ΄ όνομά της και το έργο της παντού, τα λόγια του αποχωρισμού προς τον γιό της, όταν έφευγε για το Παρίσι: «Παιδί μου! Πρόκειται να υιοθετηθείς και να ανατραφείς από την γαλλική γενναιοδωρία. Όταν θα μεγαλώσεις, ίσως να μην ζω πια. Στοχάσου τότε, ότι έχεις να εκδικηθείς τον θάνατο του πατέρα σου». Και σαν να το ήξερε η Καπετάνισσα, ο γιος της μετά από λαμπρές σπουδές στο Παρίσι, επέστρεψε στην Ελλάδα και πρόκοψε! Το 1842 διορίσθηκε ακόλουθος στο υπουργείο των Εξωτερικών ενώ το 1845 ανέλαβε την ανώτατη θέση του διοικητή της Νάξου. Την προτομή του στη παραλία της Αλεξανδρούπολης, δίπλα στη προτομή της μάνας του και κάτω από το ηρώο των Βιζβίζιδων, φιλοτέχνησε ο γλύπτης Γιώργος Δημητριάδης ο Αθηναίος (1880-1941).
Η προτομή του Θεμιστοκλή Αντωνίου Βισβίζη στη παραλιακή λεωφόρο της Αλεξανδρούπολης. Φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Γιώργο Δημητριάδη τον Αθηναίο (1880 - 1941).

Η ηρωική στάση της , η αντρίκια παλικαριά της, η αγέρωχη αντιμετώπιση της μοίρας στις κρίσιμες στιγμές της ζωής της και του αγώνα, την αναδεικνύουν πρόσωπο πρωταγωνιστικό. Την υψώνουν σε δυσθεώρητα μεγέθη και την κατατάσσουν τουλάχιστον στην ίδια θέση με την Μπουμπουλίνα και την Μαντώ Μαυρογένους. Πέθανε το 1850. Ήταν Αρχόντισσα! Ήταν Καπετάνισσα. Ήταν Ηρωίδα! Ίσως για αυτό και να την παραμμέλησε η Ελληνική Πολιτεία. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι, " ......οι ήρωες χρειάζονται μόνο την εποχή του πολέμου! Είναι επικίνδυνοι στην εποχή της ειρήνης"!

Βιβλιογραφία:
Σωτηρίας Ι. Αλιμπέρτη: «Αι Ηρωϊδες τη Ελληνικής Επαναστάσεως», έκδοση Στ. Ταρουσόπουλου, Αθήνα 1933.
Μανώλη Τασούλα: «Δόμνα Βισβίζη. Τα έδωσε όλα αλλά η πατρίδας την ξέχασε», Ελευθεροτυπία 2 Μαϊου 1989.
Γκέρτσου – Σαρρή Άννα: «Μ΄ ενάντιους ανέμους», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ 1996.
Ευθυμιάδης Απόστολος: «Η Συμβολή της Θράκης εις τους απελευθερωτικούς αγώνας του Έθνους», Αλεξανδρούπολη 2005.
«Τα Νίτικα»: Περιοδική έκδοση του Συλλόγου «Ελληνομουσείον Αίνου», Αλεξανδρούπολη (τεύχος 2 – 2006).
Θρακικά, τόμος Γ΄ παράρτημα, τόμος 27ος, τόμος 2ος.

Η Κυρά των Μαρασίων

2011-06-21T13:50:00.000-07:00

ΣΕ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ. - ΚΑΛΟ ΤΑΞΙΔΙ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΜΠΙΔΟΥ
Συγκίνηση για το θάνατο της «Κυράς των Μαρασίων»

Κείμενο Θόδωρουτ Ορδουμποζάνη

Δάκρυσε όλη η Θράκη καθώς αποχαιρετούσε στα Μαράσια την Βασιλική Λαμπίδου, τη γνωστή και ως «κυρά των Μαρασίων», η οποία παρά το προχωρημένο της ηλικίας της, ύψωνε καθημερινά την Ελληνική σημαία στην αυλή της, λίγα μόλις μέτρα από τη συνοριογραμμή Ελλάδας – Τουρκίας και τα τουρκικά φυλάκια.

Την τελευταία της πνοή άφησε τη Κυριακή το βράδυ 20 Ιουνίου 2011 σε ηλικία 107 ετών η γυναίκα σύμβολο των Εβριτών, αφήνοντας πίσω της ένα έργο ψυχής για όλους τους Έλληνες. Την γερόντισσα, που για περίπου 50 χρόνια ύψωνε καθημερινά την Ελληνική σημαία στην αυλή του σπιτιού της στο χωριό Μαράσια, μερικές εκατοντάδες μέτρα από τα ελληνοτουρκικά σύνορα και συμπαραστεκόταν στους στρατιώτες σαν πραγματική τους μάνα, συνόδευσαν στην τελευταία της κατοικία της ο Αρχηγός ΓΕΣ Αντιστράτηγος Φρ. Φράγκος, εκπρόσωποι της Περιφερειακής και Τοπικής αυτοδιοίκησης, δεκάδες στρατιώτες και αξιωματικοί του Δ' Σώματος Στρατού, εκατοντάδες κάτοικοι από τη γύρω περιοχή και όλο το χωριό της. Στη κηδεία χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Διδυμοτείχου και άγημα στρατιωτών απέδωσε τιμές στη σωρό που ήταν τυλιγμένη με την ελληνική σημαία.

Η κυρά των Μαρασίων αποχαιρέτησε όλους τους Έλληνες και ειδικά τους στρατιώτες τους οποίους υπηρέτησε για δεκαετίες. Μαγείρευε, έπλενα τα ρούχα τους, τους έλεγε κουβέντες παρηγοριάς, ήταν για 50 και πλέον χρόνια η άλλα μάνα τους, η μάνα πατρίδα, η μάνα παρηγοριά, η μάνα αγκαλιά και στοργή για όλα τα ελληνόπουλα που υπηρετούσαν εκεί ψιλά τη Πατρίδα. Πλέον θα βλέπει από ψηλά τους αγαπημένους τους στρατιώτες να υψώνουν την Ελληνική σημαία έξω από το σπίτι της και θα αισθάνεται περήφανη που τίμησε την πατρίδα της όσοι πολλοί λίγοι άλλοι!

Για την προσφορά της αυτή στην πατρίδα είχε τιμηθεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Κωστή Στεφανόπουλο, την Ακαδημία Αθηνών, τον Στρατό Ξηράς και όλη την τοπική κοινωνία, ενώ τον περασμένο Ιανουάριο την είχε επισκεφθεί στο σπίτι της και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας. Πριν από λίγες ημέρες έλαβε ακόμη μια τιμητική διάκριση. Αυτή προήλθε από το Δίκτυο Εκλεγμένων Γυναικών πρώτου και δεύτερου βαθμού αυτοδιοίκησης «Η Αθηνά», στο πλαίσιο του 16^ου πανελλήνιου συνεδρίου που διοργανώθηκε στην Αλεξανδρούπολη.

Γεννήθηκε το 1904 στο Μεγάλο Ζαλούφι της Ανατολικής Θράκης. Γνώρισε σε νεαρή ηλικία την προσφυγιά, κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1921 και έλεγε ότι ακούγοντας τους φύλακες από την άλλη πλευρά ένιωθε πάντα την ανάγκη να δηλώνει την παρουσία της και την ελληνικότητα του τόπου. Παντρεύτηκε και απέκτησε τέσσερα παιδιά. Κι΄ όταν έχασε τα τρία σε νεαρές ηλικίες, σε δύσκολες εθνικές στιγμές, άρχισε να βλέπει σαν δικά της παιδιά, όλα τα ελληνόπουλα και ιδιαίτερα τα στρατευμένα. Το 1962 εγκαταστάθηκε οριστικά στα Μαράσια. Το σπίτι της ήταν το τελευταίο του χωριού, κτισμένο δίπλα στο ακριτικό φυλάκιο των Μαρασίων. Ζώντας από κοντά τα προβλήματα των νεαρών στρατιωτών, καθώς ζούσαν μακριά από τις οικογένειές τους, πήρε τη μεγάλη απόφαση να τους συμπαρασταθεί με αγάπη, τρυφερότητα, αφοσίωση και φιλοστοργία, σαν να ήταν η πραγματική τους μάνα. Έτσι έγινε η ενσάρκωση της άδολης χριστιανικής και πατριωτικής διακονίας και του ιδεώδους καρδιόβγαλτου εθελοντισμού.

Για την προσφορά της αυτή την είχε «υιοθετήσει» ο Ελληνικός στρατός και παρόλο που η ίδια είχε «πατήσει» εδώ και καιρό τα εκατό, κάθε μέρα ένας Έλληνας φαντάρος την επισκέπτονταν και τη βοηθούσε να περπατήσει μέχρι την αυλή του σπιτιού της να σηκών ει την ελληνική σημαία, όπως έκανε πολλές δεκάδες χρόνια πριν.

Στη κηδεία της , εκ μέρους των Ενόπλων Δυνάμεων, την αποχαιρέτησε ο Αρχηγός Στρατού Αντιστράτηγος Φρ. Φράγκος που δάκρυσε στο τελευταίο αντίο για την μάνα όλων των Ελλήνων στρατιωτών. Εκ μέρους της πολιτείας ο Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης Άρης Γιαννακίδης αποχαιρετώντας τη Κυρά Βασιλική είπε: «…Θα παραμείνει ένα σύμβολο αγάπης προς τη πατρίδα και τον τόπο της, τον ακριτικό Έβρο. Η περιφέρειά μας, η πατρίδα μας σήμερα είναι φτωχότερη και έχει ανάγκη από ανθρώπους σύμβολα όπως η εκλιπούσα…», ενώ εκ μέρους της τοπικής κοινωνίας ο Δήμαρχος Ορεστιάδας Δημήτρης Μουζάς είπε: «…Βέβαιος ότι οι γυναίκες της ευρύτερης περιοχής, του Τριγώνου, της Βύσσας, της Ορεστιάδας, του Κυπρίνου, θα συνεχίσουν να σηκώνουν ψηλά την Ελληνική σημαία. Το κενό που αφήνει είναι δυσαναπλήρωτο. Όταν τη ρωτούσε κάποιος αν χρειάζεται κάτι, εκείνη απαντούσε «μια καινούργια ελληνική σημαία», καθώς, όπως υπογράμμιζε, το πανί σκίζεται εύκολα πάνω στον ιστό..».

Αμέσως μετά την είδηση του θανάτου της, η σελίδα της στο face book κατακλύστηκε από δεκάδες μηνύματα. Παραθέτουμε ορισμένα.
- «Καλό παράδεισο!!! Ας βρεις μιμητές σε αυτή τη χώρα που σβήνει στη μετριότητά της!!!».
- «Καλό ταξίδι Κυρά των Μαρασίων!! Σ΄ ευχαριστούμε! Οι προσευχές όλων των Ελλήνων θα σε συνοδεύουν πάντα»!
- «Καλό ταξίδι κυρά όλων μας!!!!!!!!! Καλό ταξίδι…».
- «Καλό ταξίδι πατριώτισσα. Καλή ανάπαυση, στα άγια η ψυχή σου…».,
- «Καλό ταξίδι. Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τη σκεπάζει. Ο Θεός να συγχωρήσει τη ψυχούλα της».

Η κυρά Βασιλική Λαμπίδου ήταν μια ευγενική και υπερήφανη γυναίκα. Και οι 7.000 κάτοικοι του Τριγώνου αλλά και όλοι οι φαντάροι που υπηρέτησαν κοντά στο σπίτι της θα τη θυμούνται με σεβασμό και αγάπη! Η τιμή που έγινε στο πρόσωπό της αποτέλεσε τιμή προς όλες τις γυναίκες και τους άνδρες του Τριγώνου Έβρου, που αποτελούν το ζωντανό προμαχώνα της πατρίδας μας στην πιο νευραλγική περιοχή των συνόρων μας.

Η Αλεξανδρούπολη απέκτησε το ιστορικό της Μουσείο

2011-06-05T22:25:00.000-07:00

Κείμενο - φωτογραφίες Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Η Αλεξανδρούπολη απέκτησε το ιστορικό της Μουσείο! Και πρέπει να αισθάνεται περήφανη για την ποιότητα των εκθεμάτων αλλά κυρίως για τον τρόπο που παρουσιάζονται αυτά. Το Σάββατο το βράδυ (4.11.20.11) παρουσία εκατοντάδων Αλεξανδρουπολιτών, ο Πρόεδρος του Συλλόγου Αρχαιοφίλων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Έβρου Νίκος Πινάτζης, ο Αντιπρόεδρος του Συλλόγου Ελευθέριος Τσιταράκης και ο Καθηγητής του Δ.Π.Θ. Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, παρουσίασαν στις τοπικές αρχές και στους Αλεξανδρουπολίτες το νέο στολίδι της πόλης, που βρίσκεται στο όροφο του κτηρίου του Συλλόγου, στο κέντρο της πόλης.

Ο Πρόεδρος του Συλλόγου Αρχαιοφίλων και Πολιτιστικής κληρονομιάς Έβρου και εμπνευστής του Μουσείου Νίκος Πινάτζης, λίγι πριν παρουσιάσει στους συμπολίτες του το Ιστορικόι Μουσείο Αλεξανδρούπολης.

Άποψη του εκθεσιακού χώρου του Ιστορικού Μουσείου Αλεξανδρούπολης.

Η υλοποίηση της μόνιμης αυτής έκθεσης του Ιστορικού Μουσείου Αλεξανδρούπολης, όραμα ζωής για τον Πρόεδρο του Συλλόγου Αρχαιοφίλων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Νίκο Πινάτζη, πραγματοποιήθηκε με τη χρηματοδότηση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης – Έβρου και του Δήμου Αλεξανδρούπολης, υστέρα από προγραμματική σύμβαση που υπέγραψαν πριν από τρία περίπου χρόνια.

Αριστερά η Αντιπεριφερειάρχης Έβρου κ. Γωγώ Νικολάου και δεξιά ο Καθηγητής του Δ.Π.Θ. και επικεφαλής της ομάδας εργασίας κ. Κωνσταντίνος Χατζόπουλος.

Μιλώντας στα εγκαίνια ο Πρόεδρος του Συλλόγου Νίκος Πινάτζης και ο Καθηγητής του Δ.Π.Θ. και επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας εργασίας Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, ανέφεραν ότι η έκθεση αρθρώνεται μέσα από μία σύγχρονη μουσειολογική και μουσειογραφική προσέγγιση, με τη χρήση φωτογραφικών συνθέσεων και αναπαραστατικού υλικού, με δραστικά οπτιακουστικά μέσα και προβολές, όπως επίσης και με συλλογές τεκμηρίων και κειμηλίων από δωρεές αρχειακού υλικού συλλεκτών, ιδιωτικών και δημοσίων φορέων. Ο επισκέπτης του Ιστορικού Μουσείου Αλεξανδρούπολης θα ταξιδέψει στη ιστορία αυτής της πόλης, που, αν και είναι από τις νεότερες πόλεις της χώρας, έχει να επιδείξει ένα ιστορικού πλούτο. Η έκθεση είναι δομημένη σε ενότητες που περιλαμβάνουν τους αρχαιολογικούς χώρους και τα ευρήματα της περιοχής, τη δημιουργία της πόλης και τη σχέση της με το σιδηρόδρομο και το λιμάνι, την αστική και αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της, την οικονομική και πολιτική διαδρομή της, την πνευματική και κοινωνική ζωή και τις πληθυσμιακές ομάδες που τη συγκρότησαν.

Οι συντελεστές του έργου. Αριστερά ο εκπρόσωπος της αναδόχου εταιρίας Αρχιτέκτονας Γιώτης Ιωαννίδης και οι Αρχιτέκτονες Μουσιολόγοι Ελένη Βρετζάκη και Χρήστος Ζαφείρης. Δεξιά ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Χατζόιπουλος με την Ελένη βρετζάκη και τον Χρήστο Ζαφείρη.

Για τη δημιουργία αυτού του Ιστορικού Μουσείου εργάσθηκαν υπό τον Καθηγητή του Δ.Π.Θ. Κωνσταντίνου Χατζόπουλου, που είχε επιστημονική ευθύνη, οι αρχιτέκτονες μουσειολόγοι και ειδικοί στο στίσημο μουσείων Ελένη Βρετζάκη και Χρήστος Ζαφείρης μαζί με τον εκπρόσωπο της αναδόχου εταιρίας Αλεξανδρουπολίτη Αρχιτέκτονα Γιώτη Ιωαννίδης και μαζί τους οι ντόπιοι συλλέκτες και ερευνητές της ιστορίας της πόλης Γιώργος και Πέτρος Αλεπάκος, Γιώργος Γιαννούτσος, Χρίστος Ζαφείρης, Θόδωρος Ορδουμποζάνης, Νίκος Πινάτσης, Λευτέρης Τσινταράκης και Ιωάννης Φυντανίδης. Επίσης πολλοί ήταν οι συλλέκτες αλλά και τα ιδρύματα που προσέφεραν υλικό για να εκτεθεί στο Μουσείο. Την γραφιστική επιμέλεια είχε η κ. Μαριέτα Πανίδου.

Άποψη δύο πλευρών του εκθεσιακού χώρου αριστερά από την οικονομική ζωή της πόλης και δεξιά από την πνευματική.

Όπως τονίστηκε από τους ομιλητές, η διατήρηση της ιστορικής μνήμης, της Αλεξανδρούπολης του χθες, αποτελεί ένα από τους στόχους της δουλειάς. Έγιναν καταγραφές της ιστορικής μνήμης. Και το Μουσείο δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται. Υπάρχουν σημεία που έχουν προβλεφθεί για να υποδεχθούν και νέο για αξιοποίηση υλικό. Δηλαδή έγινε δουλειά σε βάθος και με προοπτική μεγάλη. Μαζί με το άνοιγμα του Μουσείου είναι βέβαιο ότι θα ανοίξουν και τα σεντούκια και οι παλιές βιβλιοθήκες των Αλεξανδρουπολιτών. Και ουσιαστικά τα εγκαίνια της λειτουργίας του αποτελούν την έναρξη της προσπάθειας της καταγραφής και παρουσίασης της ιστορίας της πόλης και όχι το τέλος αυτής.

Από τις προσφωνήσεις των επισήμων. Αριστερά ο Υφυπουργός Εσωτερικών Γιώργιος Ντόλιος και δεξιά ο Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης κ. Βαγγέλης Λαμπάκης. Δίπλα τους παρακολουθεί ο οικοδεσπότης Πρόεδρος του Συλλόγου Αρχαιοφίλων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Έβρου και εμπνευστής του όλου έργου Νίκος Πινάτζης.
Στα εγκαίνια παρέστησαν και απηύθυνα χαιρετισμό οι Μητροπολίτης Αλεξανδρούπολης Άνθιμος, ο Υφυπουργός Εσωτερικών Γιώργος Ντόλιος, η Βουλευτής Έβρου Όλγα Ρενταρή - Τέντε, η Αντιπεριφερειάρχης Έβρου Γωγώ Νικολάου, ο Στρατηγός Διοικητής της ΧΙΙ Μεραρχίας, ο πρώην Πρόεδρος της Διευρυμένης Αυτοδιοίκησης Ροδόπης Έβρου Γιώργος Μηνόπουλος, ο πρώην Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης Γιώργος Αλεξανδρής (οι δύο τελευταίοι μαζί με τον πρώην Νομάρχη Έβρου Νίκο Ζαμπουνίδη υπέγραψαν την προγραμματική σύμβαση για τη χρηματοδότησης της δημιουργίας του Ιστορικού Μουσείου) ο σημερινός Δήμαρχος της πόλης Βαγγέλης Λαμπάκης, αντιδήμαρχοι, εκπρόσωποι τοπικών φορέων κ.λ.π.
Στο ισόγειο του κτιρίου συγχρόνως με τα εγκαίνια του Ιστορικού Μουσείου λειτουργούσε και έκθεση τεκμηρίων με τίτλο «Αδριανούπολη: Τόπος και Πρόσωπα» το υλικό της οποίας προέρχεται από τις συλλογές Χριστόδουλου Αδαμαντίδη, Βασίλη Αιβαλιώτη, Πανελλήνιου Κέντρου Θράκης και Μιχάλη Πατέλη. Επίσης από τον Πρόεδρο του Συλλόγου Νίκο Πινάτση ανακοινώθηκε ότι έχει προγραμματισθεί τον Σεπτέμβριο στον ημιώροφο του κτιρίου του Συλλόγου να εκτεθεί η συλλογή της Ελένης Φιλιππίδη, που έχει παραχωρηθεί στο Σύλλογο, με τα εκατοντάδες εκθέματα που αναφέρονται κυρίως στη ζωή των Σαρακατσαναίων.

Ποια μπορεί να είναι η χρησιμότητα αυτού του Μουσείου;

Αριστερά: Πολλά ψαλίδια χρησιμοποιήθηκαν για τη κοπή της κορδέλας των εγκαινίων. Ο Μητροπολίτης Αλεξανδρούπολης Άνθιμος, ο Υφυπουργός Εσωτερικών Γιώργος Ντόλιας, η Αντιπεριφερειάρχης Έβρου Γωγώ Νικολάου, ο Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης Βαγγέλης Λαμπάκης και η Βουλευτής Έβρου Όλγα Ρενταρή-Τέντε στο έργο της κοπής της κορδέλας. Δεξιά ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Χατζόπουλος ξεναγεί τους επισήμοπυς στο εκθεσιακό χώρο του Μουσείου.

Με την ευκαιρία αυτή να θέσουμε και ένα ερώτημα: Ποια μπορεί να είναι η χρησιμότητα των ιστορικών μουσείων και των αρχείων ενός τόπου ή μιας πολιτείας; Ξοδεύονται μεγάλα ποσά για τη δημιουργία τους αλλά και τη λειτουργία τους μόνο και μόνο για να ικανοποιήσει κάποιους φιλότεχνους και «μανιακούς» με την ιστορία; Ή απλά για να αποτελεί ένα άλλοθι πρόσκλησης τουριστών; Είναι πιθανό να απευθύνονται στο σύνολο του λαού ή μόνο σε μια μερίδα αυτού; Αν κάποιος προσπαθήσει να δει με προσοχή τη λειτουργία των μουσείων αυτών και των αρχείων, τότε θα ανακαλύψει ότι μέσα σ΄αυτά φωλιάζει η μνήμη ενός λαού, ενός έθνους αλλά και διαφορετικών πληθυσμών που είναι συγκεντρωμένοι σε ένα (τον ίδιο) τόπο ή έχουν ζήσει και δημιουργήσει διαδοχικά στον ίδιο τόπο. Φωλιάζουν τα ήθη και έθιμα, οι παραδόσεις, η καταγωγή, η κουλτούρα και τελικά διαχρονικά η ίδια η ψυχή αυτού του λαού ή των λαών που έζησαν σ΄ αυτόν το τόπο! Μπορούμε, αν επισκεφθούμε ένα μουσείο ή αν συμβουλευτούμε ένα αρχείο, να δούμε την πορεία των ανθρώπων που ζουν ή που έχουν ζήσει σε ένα μέρος. Αποτελούν ουσιαστικά τα κύτταρα μιας επιστημονικά τεκμηριωμένης ιστορικής καταγραφής που είναι ένα μέρος της ίδιας της δικής μας ζωής. Η έλλειψη αυτών των οργανισμών ουσιαστικά καταργεί τη μνήμη, σπάει τη ροή της ιστορίας στη μέση, σκοτώνει τον πολιτισμό ενός λαού και εκμηδενίζει την κληρονομιά του. Ουσιαστικά και πρακτικά δημιουργούμε ανθρώπους άβολους και ανιστόριτους που θα καθοδηγούνται από συγκεκριμένα κέντρα πληροφοριών και θα ακολουθούν ένα δρόμο που έχει σχεδιαστεί όχι από αυτούς και τη παράδοσή τους αλλά από άλλους που έχουν σκεφτεί την παγκοσμιότητα σα μια ομοιογενοποίηση όλων των λαών, με απώτερο σκοπό το κέρδος που θα βγει από την επιβολή ενός επιβαλλόμενου τρόπου ζωής, και όχι σαν ένα σταυροδρόμι ιστορικών, πολιτισμικών και κοινωνικών δράσεων, διαφορετικών μεταξύ τους. Η πρώτη άποψη είναι καταστροφική, η δεύτερη παράγει ιδέες και γεννά το διαφορετικό και τελικά αναπτύσσει τον ανθρώπινο νου.

Αριστερά μια γωνιά του εκθεσιακού χώρου. Δεξιά άποψη από τα εγκαίνεια με τον πρήν Δήμαρχο Αλεξανδρούπολης Γιώργο Αλεξανδρή στη πρώτη σειρά.

Όλες αυτές οι σκέψεις προκύπτουν από το δεδομένο ότι η πόλη αυτή από την γέννησή της και για πάρα πολλά χρόνια αποτελούσε κέντρο συνάντησης πολλών λαών και πολιτισμών. Ήταν η πιο πολιπολιτισμική πολυεθνική πόλη του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Και μέσα από αυτό το ιστορικό μουσείο της πόλης θα παρακολουθήσουν, κυρίως οι νέοι κάτοικοί της, την αρμονική συμβίωση και τη δημιουργία πλούτου και πολιτισμού από την συνύπαρξη των Οθωμανών, Αρμενίων, Φραγκολεβαντίνων, Εβραίων και Χριστιανών που έφθασαν σ΄ αυτόν τον τόπο από τα τέσσερα άκρα του Ελληνισμού. Θα διαπιστώσουν ότι η γεωστρατηγική θέση ενός τόπου μπορεί να είναι πλούτος και αιτία δημιουργίας, όπως αυτό προκύπτει από την ύπαρξη στο τόπο αυτό κατά περιόδους εννιά προξενείων, πολλών ναυτιλιακών και ναυτασφαλιστικών γραφείων και εμπορικών πρακτορείων, παραρτήματα και υποκαταστήματα πολλών ξένων τραπεζών και μεγάλων εταιριών καθώς και πολλών σχολείων και εκκλησιών διαφόρων γλωσσών και θρησκειών. Αλλά και το πόσο εύκολα μπορεί ο ίδιος τόπος να γίνει χώρος σκληρών ανταγωνισμών και διεκδικήσεων που έχουν σαν αποτέλεσμα πολέμους, καταστροφές, προσφυγιές, μαρασμό και τόσα άλλα δεινά. Και όλα αυτά μόνο με μια περιήγηση και ξενάγηση στο υλικό ενός τέτοιου μουσείου, όπως αυτό που εγκαινιάσθηκε στη πόλη. Και επί πλέον μπορεί (και πρέπει) να αποτελέσει ένα εργαστήριο συνεχούς έρευνας και ανακάλυψης και νέων στοιχείων που θα τεκμηριώνουν άγνωστα ή γνωστά μεν αλλά ατεκμηρίωτα μέχρι τώρα γεγονότα και καταστάσεις του παρελθόντος ή ανακάλυψης νέων τέτοιων στοιχείων.

Όλα αυτά σημειώνονται γιατί πιστεύουμε ότι πέρα από την ανάγκη καθορισμού του τρόπου λειτουργίας του Μουσείου που εγκαινιάστηκε ώστε να είναι ευχερής η πρόσβαση στους μαθητές, τους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης, η διοίκηση του Συλλόγου θα πρέπει να δραστηριοποιηθεί και προς τη κατεύθυνση να βρει τον τρόπο ώστε να αποτελέσει το Μουσείο αυτό ένα εργαστήριο έρευνας, τεκμηρίωσης και καταγραφής της ιστορίας αυτού του τόπου. Και στη πόλη αλλά και μέσα στην ομάδα που εργάσθηκε για το στήσιμο του Μουσείου που εγκαινιάσθηκε υπάρχουν πολλοί εραστές αυτής της «ιεροτελεστίας», της καταγραφής και έρευνας δηλαδή της ιστορίας της πόλης.

Κάποτε ο αείμνηστος δάσκαλος Άγγελος Ποιμενίδης είχε πει ότι "την ιστορία μας δεν την είδαμε γραμμένη στο χαρτί". Ίσως με τα εγκαίνεια αυτού του Ιστορικού Μουσείου να αρχίσει να γράφεται και στο χαρτί αυτή η ιστορία,.....

Από τους αγώνες για την απελευθέρωση της Θράκης

2011-05-16T08:19:00.000-07:00

ΟΡΚΩΜΟΣΙΑ ΤΩΝ ΘΡΑΚΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ & ΕΛΕΝΗΣ ΣΤΟ ΟΡΤΑΚΙΟΪ ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 1907

Κείμενο Θόδωρου Ορδουμποζάνη

Μπορεί η Θράκη να ενσωματώθηκε στην Ελλάδα στις 14 Μαΐου 1920 με την είσοδο του Ελληνικού Στρατού (με τον Ζιμβρακάκη) στη Κομοτηνή και στο Δεδέαγατς (αποβίβαση του Ελληνικού στρατού υπό τον Μαζαράκη - Αινιάν), οι αγώνες όμως των Θρακών για την απελευθέρωσή τους από τους Τούρκους και την απαλλαγή τους από τους διωγμούς των Βουλγάρων Κομιτατζήδων είχαν αρχίσει πολλά χρόνια πριν. Άλλωστε είναι γνωστό σε αυτούς που μελετούν την ιστορία ότι η Θράκη συμμετείχε αποφασιστικά στον απελευθερωτικό αγώνα από τους Τούρκους του 1821, λόγω όμως της θέσεώς της υπέστη όλα τα δεινά της εξέγερσης και καθυστέρησε ένα αιώνα να γευθεί τον άνεμο της ελευθερίας, και αυτή κουτσουρεμένη και για ένα μόνο μέρος της περιοχής. Δυστυχώς η συμμετοχή των Θρακών στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821 αλλά και οι μετέπειτα αγώνες τους για την απελευθέρωση της περιοχής δεν έχουν γίνει ευρύτερα γνωστοί. Δεν είναι ακόμα γνωστοί και εδώ στην ίδια τη Θράκη, όπου στα σχολεία τα παιδιά μαθαίνουν για τους αγώνες των «άλλων» Ελλήνων, αυτών της «παλιάς Ελλάδας» όπως αποκαλούσαν τις κάτω του Πηνειού περιοχές (Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησος)! Στα χρόνια του Θρακικού αγώνα πολλοί ήταν αυτοί που συνέβαλαν να κρατήσουν ζωντανό το όραμα και τη πίστη στον αγώνα απελευθέρωσης της, αλλά κανείς δεν αναφέρεται σ΄ αυτούς κάθε φορά που γιορτάζονται τα ελευθέρια της Θράκης, στις 14 Μαΐου. Έτσι με αφορμή τη 91^η επέτειο της απελευθέρωσης της Θράκης, παρουσιάζεται ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός από τον αγώνα των κατοίκων της Θράκης για την απελευθέρωση της περιοχής. Αυτό της ορκωμοσίας των Θρακών αγωνιστών στη Μονή Κωνσταντίνου & Ελένης στο Ορτάκιοϊ (σημερινό Ivailovgrad της Βουλγαρίας) στις 23 Σεπτεμβρίου 1907. Αναμνηστική φωτογραφία Ελλήνων Προεστών, κατοίκων του Ορτάκιοϊ, κατά τη διάρκεια του αγώνα για την εκδίωξη των Βουλγάρων Κομιτατζήδων.

Από τις αρχές του 20^ου αιώνα ο Θρακικός ελληνισμός είχε αναλάβει, με τις όποιες δυνάμεις είχε, ν΄ αντιμετωπίσει την Βουλγαρική διείσδυση στη Θράκη και να αποτρέψει τη κατάληψή της από αυτούς που επεδίωκαν τη έξοδό τους στο Αιγαίο. Στο Δεδέαγατς (Αλεξανδρούπολη) πολύτιμη υπήρξε η συμβολή σ΄ αυτόν τον αγώνα του εκκλησιαστικού εκπροσώπου της πόλης Ιωακείμ καθώς και του Έλληνα υποπρόξενου Ίωνα Δραγούμη, του υπολοχαγού του Πυροβολικού Περικλή Βλάσση (Βάθης), του γιατρού Κρίτη (ο οποίος αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης δώρισε στο Ελληνικό Δημόσιο το κτίριο του Διοικητηρίου – Νομαρχίας), των στελεχών της ελληνικής δημογεροντίας της πόλης αδελφών Φιμερέλη και των προκρίτων Δημ. Μαντσίδη, Αθ. Πελτέκη, Μιχ. Κανέτσου, Ιωάν. Μόλου, Στ. Κουταβέλη και Αργύρη Δαλαβέρα. Η συμβολή όμως του Δεδέαγατς στον αγώνα για την απελευθέρωση της Θράκης, συνίσταται στο ότι η πόλη εξελίχθηκε σε κεντρικό κόμβο παραλαβής όπλων και πολεμοφοδίων από την Ελλάδα και προώθησής τους προς την ενδοχώρα για τους αγωνιστές Θρακιώτες. Όλοι οι Έλληνες ναυτικοί και αλιείς, κάτοικοι αυτής της πόλης, με απόλυτη μυστικότητα και με κίνδυνοι ακόμα και της ίδιας της ζωής τους, συμμετείχαν στο έργο αυτό, δηλαδή στην παραλαβή του οπλισμού και άλλων εφοδίων που ερχόταν με απόλυτη μυστικότητα μέσω θαλάσσης και στη συνέχεια προώθησή τους προς Βορρά , χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τους Τούρκους αλλά και από τους Βουλγάρους κομιτατζήδες.

Το Ορτάκιοϊ μετά την οριστική προσάρτησή του στη Βουλγαρία το 1922

Πρωτεργάτης αυτού του Ελληνικού αγώνα ήταν ο επιλοχίας και μετέπειτα Πρωθυπουργός της Ελλάδος Γεώργιος Κονδύλης, ο οποίος έφθασε στη Θράκη το 1905 ως πράκτορας του εμπορικού οίκου Καμπά στην Αγαθούπολη και αργότερα (1906) ως δάσκαλος στο Σαμμάκοβο με το ψευδώνυμο Νικ. Ζάγκας. Κύριος στόχος του Κονδύλη ήταν η οργάνωση αντάρτικων σωμάτων Ελλήνων για να αντιμετωπίσουν τους κομιτατζήδες που τους ελληνικούς πληθυσμούς. Το έργο του Κονδύλη συνέχισαν με μεγάλη επιτυχία ο Στυλιανός Γονατάς, που υπηρέτησε ως γραφέας στο Ελληνικό Προξενείο Αδριανουπόλεως με το ψευδώνυμο Στέργιος Γρηγορίου και ο Π. Βλάσσης (με το ψευδώνυμο Βάθης) που δούλεψε στην ίδια διπλωματική αρχή.

Οι δύο αυτοί αξιωματικοί, σε συνεργασία με τον θρακιώτικο ελληνισμό ίδρυσαν φιλεκπαιδευτικούς συλλόγους στις κυριότερες πόλεις της Θράκης, συνέχισαν τον εξοπλισμό και την οργάνωση της αντίστασης του ελληνικού πληθυσμού και με τη συμπαράσταση των προκρίτων, ιερέων, δασκάλων και άλλων φωτισμένων Ελλήνων της περιοχής δημιούργησαν εθνικές επιτροπές στα σπουδαιότερα θρακικά κέντρα (Αδριανούπολη, Σαράντα Εκκλησιές, Σουφλί, Δεδέαγατς, Διδυμότειχο,. Ορτάκιοϊ, Κεσσάνη κ.λ.π.) και αναπτέρωσαν το φρόνιμα του τοπικού Ελληνικού πληθυσμού. Επίσης εφάρμοσαν οικονομικό αποκλεισμό στο βουλγαρικό εμπόριο σε μια προσπάθεια να αναχαίτισης της βουλγαρικής δράσης στη περιοχή.

Στυλιανός Γονατάς, Γεώργιος Κονδύλης και Παναγιώτης Κλείτος, τρεις Έλληνες αξιωματικοί που προσέφεραν πολλά στο αγώνα για την απελευθέρωση της Θράκης.

Μαζί με τους Έλληνες προξένους, στους οποίους συγκαταλέγεται και ο υποπρόξενος του Δεδέαγατς Ευθ. Κανελλόπουλος και άλλους προύχοντες της περιοχής ο Γονατάς δούλεψε σκληρά για την εφαρμογή ενός προγράμματος εθνικής εργασίας και εν τέλει τον Δεκέμβριο του 1908 πέτυχε να γίνει αποδεκτό από το Ελληνικό υπουργείο εξωτερικών το κοινό πρόγραμμα που είχε εκπονήσει στη Θράκη. Στις αρχές του 1908, στα πλαίσια αυτού του προγράμματος, συντάχθηκε στην Αδριανούπολη ο κανονισμός εθνικής εργασίας μες την επωνυμία «Πανελλήνια Οργάνωσις» με βασικούς συντελεστές τους Γονατά, Ντάσο, Βλάσση και Κανελλόπουλο. Τη διεύθυνση της οργάνωσης θα είχε κεντρική επιτροπή («Αόρατον Κέντρον») με έδρα την Αθήνα, με τα Ελληνικά Προξενεία ως «Ανώτερα Κέντρα», με «Επιτροπές» στα διάφορα χωριά και τους ιδιώτες που θα συμμετείχαν ως «Αδελφοί».

Η Μονή Κωνσταντίνου και Ελένης, λίγο έξω από το Ορτάκιοϊ, όπου στις 23 Σεπτεβρίου 1907 έγινε η ορκομωσία των Θρακών αγωνιστγών που συμμετείχαν στη "Πανελλήνια Οργάνωση" για την απελευθέρωση της Θράκης.

Για να εξασφαλιστεί η στενή συνεργασία και γνωριμία μεταξύ των Επαναστατικών Πυρήνων που είχαν ιδρυθεί στα χωριά, τις κωμοπόλεις και τις πόλεις της Θράκης αλλά και για τον καλύτερο συντονισμό του αγώνα κατά των Βουλγάρων κομιτατζήδων, αποφασίσθηκε από τον Γονατά και τους συνεργάτες του να γίνει η πρώτη επαναστατική συγκέντρωση, στην οποία θα καλούσαν να παραστούν οι Πρόκριτοι και οι Επαναστατικοί Πυρήνες από όλη τη Θράκη. Και ως τόπος συγκρότησης αυτής της Επαναστατικής συγκέντρωσης επιλέχθηκε η Μονή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Ορτακιοϊ της περιφέρειας Αδριανουπόλεως, που απείχε 5,5 ώρες με άμαξα από την Αδριανούπολη. Και ως χρόνος ορίσθηκε η 23^η Σεπτεμβρίου 1907, κατά την οποία η Μονή είχε μεγάλο πανηγύρι. Οκτώ με δέκα χιλιάδες Έλληνες έπαιρναν μέρος τη χρονιά εκείνη, σ΄ αυτή τη μεγάλη θρησκευτική γιορτή της περιοχής. Στα πλαίσια αυτού του πανηγυριού, πλήθος λαού κατασκήνωσε γύρω από το Μοναστήρι και μετά το πέρας της Θρησκευτικής Λιτανείας και την εκτέλεση των θρησκευτικών του καθηκόντων του γλεντούσε έξω από το Μοναστήρι με νταούλια και ζουρνάδες, ενώ συγχρόνως στο γύρω από τη Μονή χώρο ελάμβανε χώρα μεγάλη εμποροπανήγυρη. Παρόντες στη θρησκευτική αυτή γιορτή ήταν οι Έλληνες Αξιωματικοί Στυλιανός Γονατάς, Παναγιώτης Κλείτος και Π.Βλάσης, οι Μητροπολίτες Αδριανουπόλεως Πολύκαρπος, Σαράντα Εκκλησιών Αγαθάγγελος και Βιζύης Άνθιμος και όλοι οι Πρόκριτοι και οι Επαναστατικοί Πυρήνες των πόλεων και των χωριών της Θράκης. Όση ώρα έξω ο λαός διασκέδαζε υπό τους ήχους των τοπικών μουσικών οργάνων, όλοι οι «ταγμένοι» στον αγώνα, μέσα στο Μοναστήρι, πραγματοποίησαν ευρύτατη σύσκεψη, κατά την οποία ετέθησαν οι βάσεις της επαναστατικής οργάνωσης και δράσης των Θρακών ενάντια στους Βουλγάρους Κομιτατζήδες. Μετά το πέρας της σύσκεψης οι Πρόκριτοι και οι επικεφαλής των Επαναστατικών Πυρήνων γονάτισαν μπροστά στο Ιερό Βήμα του Ναού της Μονής και μέσα σε έντονη εθνική ατμόσφαιρα έδωσαν όρκο πίστης στον αγώνα για την απελευθέρωση της Θράκης υπό τις ευλογίες των παρισταμένων Μητροπολιτών.

Και ενώ γινόταν μέσα στη Μονή η ιστορική αυτή σύσκεψη και ορκωμοσία, Βούλγαροι κομιτατζήδες, θεώρησαν ύποπτη τη τόσο μεγάλη κοσμοσυρροή στο πανηγύρι και επιτέθηκαν κατά του συγκεντρωμένου πλήθους για να το διαλαύσουν. Οι Έλληνες όμως, με τις υποδείξεις των ως άνω Ελλήνων Αξιωματικών, είχαν λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα ασφαλείας γύρω από το Μοναστήρι και απέκρουσαν με όπλα που είχαν κρυμμένα τη Βουλγαρική επίθεση αναγκάζοντας τους Κομιτατζήδες, οι οποίοι αιφνιδιάστικαν από την αντίσταση των Ελλήνων, να τραπούν σε άτακτο φυγή.

Αναπαλαιωμένο Θρακιώτικο σπίτι στο Ορτάκιοϊ (σημερινό Ιβαϊλοβγκραντ) της Βουλγαρίας.

Πολύ αργότερα, όταν διέρρευσε στους Βουλγάρους η πληροφορία περί της σύσκεψης και ορκωμοσίας των Ελλήνων Θρακών αγωνιστών εντός της Μονής κατά τη διάρκεια του πανηγυριού, πολλοί από τους συμμετέχοντες υπέστησαν σκληρές διώξεις και κακοποιήσεις και όταν το Ορτάκιοϊ παραχωρήθηκε το 1913 στους Βουλγάρους πολλοί από τους συμμετέχοντες εκδιώχθηκαν ή αναγκάστηκαν να φύγουν ως πρόσφυγες για το Δεδέαγατς και άλλες πόλεις της Θράκης.

Ο Γονατάς επέστρεψε στην Αθήνα μετά από 18 μήνες παραμονής στη Θράκη, όπου επιδόθηκε με μεθοδικότητα και επιμονή στην οργάνωση των ανυπεράσπιστων Ελλήνων της Θράκης. Στη θέση του στο ελληνικό προξενείο της Αδριανούπολης τοποθετήθηκε ο λοχαγός Μηχανικού Σπηλιάδης Παναγιώτης, με μεγάλη πείρα, προερχόμενος από το Μοναστήρι, όπου είχε αναπτύξει μεγάλη εθνική δράση. Τη στρατιωτική καθοδήγηση του Θρακικού Αγώνα ανέλαβε από τις Σαράντα Εκκλησίες ο υπίλαρχος του Ελληνικού Στρατού Παναγιώτης Κλείτος.

Ο Γονατάς στην Αθήνα, ανέλαβε τη διεύθυνση του Θρακικού Τμήματος υπό τον γενικό διευθυντής της Οργάνωσης Παναγιώτη Δαγκλή, συνεχίζοντας να ενισχύει όπως μπορούσε το Θρακικό Ελληνισμό, για να αντιμετωπίσει τον Βουλγαρικό επεκτατισμό. Πύκνωσε τους πράκτορές του στη Θράκη, εντάθηκε ο κρυφός εξοπλισμός των Ελλήνων, γιατί και οι Βούλγαροι μοίραζαν οπλισμό στους δικούς τους. Για την μεταφορά των όπλων στην Τουρκία χρησιμοποιήθηκε τότε ένα παλαιό τορπιλοβόλο με κυβερνήτη τον ανθυποπλοίαρχο Δεμέστιχα. Ναυτικοί από τη Μαρώνεια, μεταφόρτωναν τα όπλα σε ψαροκάικα και τα ξεφόρτωναν στη Μάκρη έξω από την Αλεξανδρούπολη, όπου τα παρέλαβαν μυημένοι στον αγώνα και τα διοχέτευσαν στο εσωτερικό της Θράκης. Η «Πανελλήνιος Οργάνωσις» διαλύθηκε τον Αύγουστο του 1909, από την κυβέρνηση Δημητρίου Ράλλη. Όλοι οι αξιωματικοί ανακλήθηκαν και επέστρεψαν στις μονάδες τους. Και μια από τις πολλές δραματικές σελίδες της ιστορίας του απελευθερωτικού αγώνα της Θράκης έκλεισε. Για να ανοίξουν αμέσως άλλες εξίσου δραματικές και σημαντικές.

Βιβλιογραφία: Κωνσταντίνου Βακαλόπουλου: «Ιστορία του Βόρειου Ελληνισμού. Θράκη», έκδοση αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1993. Αποστόλου Π. Ευθυμιάδη: «Η συμβολή της Θράκης στους απελευθερωτικούς αγώνες του έθνους από το 1361 έως το 1920», Αλεξανδρούπολη 2001. Στυλιανού Γονατά: «Απομνημονεύματα». Παντελή Σ. Αθανασιάδη: Νεώτερη Ελληνική Ιστορία , http://www.sitalkisking.blogspot.com. Και Νικολάου Στάγκου- Γεωργίου Σαλονικίδη : «Ο Θρακικός Αγών» Αρχείο Θρακικού και Λαογραφικού Θησαυρού τόμος 27^ος.-