Παρασκευή, 6 Σεπτεμβρίου 2019

Ο Καθολικός Ναός του Αγίου Ιωσήφ στη Αλεξανδρούπολη


Ο Καθολικός Ναός του Αγίου Ιωσήφ στη Αλεξανδρούπολη


 Άποψη του Καθολικού Ναού του Αγίου Ιωσήφ και του Επισκοπίου σο βάθος σε πολύ παλιά φωτογραφία.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, στη νεοσύστατη πόλη του Δεδέαγατς συναντήθηκαν πολλοί λαοί και πολιτισμοί. Έλληνες, Τούρκοι, Αρμένιοι, Βούλγαροι, Εβραίοι  και Ευρωπαίοι. Κάθε μία από αυτές τις κοινότητες οικοδόμησε στη περιοχή εκκλησίες και σχολεία για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες της. Η Καθολική Εκκλησία της Αλεξανδρούπολης δημιουργήθηκε από την καθολική κοινότητα της πόλης, την οποία αποτελούσαν κυρίως σιδηροδρομικοί και υπάλληλοι προξενείων που ιδρύθηκαν στο νέο λιμάνι, καθώς και έμποροι και επιχειρηματίες της Δύσης που ήρθαν εδώ για να συνεργαστούν με την Ανατολή. Ειδικότερα, η εγκατάσταση στη νεοσύστατη πόλη του Δεδέαγατς των καθολικών, που δημιούργησε μία ευάριθμη πολυεθνική κοινότητα, εντοπίζεται κυρίως  την περίοδο σύνδεσης της σιδηροδρομικής  Γραμμής Κωνσταντινουπόλεως – Αδριανουπόλεως – Πυθίου Δεδέαγατς με την αντίστοιχη  της   Θεσσαλονίκη - Δεδέαγατς.  

\ 
                                                     Άποψη από το εσωτερικό του Ναού.
  Ως γνωστόν τον Σεπτέμβριο του 1892 ο Γάλλος Τραπεζίτης Rene Baudouy που ήλεγχε την πιο πάνω σιδηροδρομική γραμμή, συμβλήθηκε με την εταιρία «Jonction Salonique –  Constantinople»  (μέτοχοι της οποίας ήταν η Banque Imperiale Ottomane, Βελγικοί και γαλλικοί επενδυτικοί οίκοι) για την κατασκευή και την εκμετάλλευση της γραμμής Θεσσαλονίκης –  Δεδέαγατς και η οποία εγκαινιάσθηκε το 1896. Ήδη και πριν ακόμη από την απόκτηση ενοριακού καθολικού ναού στη πόλη η Καθολική Κοινότητα  πέτυχε να τοποθετηθεί  στη πόλη ως εφημέριος ο Φραγκισκανός Michelangelo Camilleri. Αλλά και πριν από την τοποθέτηση του ανωτέρω εφημέριου ο Έπαρχος των Φραγκισκανών έστελνε περιοδικά από την Κωνσταντινούπολη έναν ιερομόναχο έως ότου δημιουργηθεί το μοναστήρι και το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωσήφ, του οποίου επέκταση είναι ο μέχρι σήμερα ενοριακός ναός.



Η είσοδος του Ναού σήμερα με τον Αρχιεπίσκοπο Κέρκυρας, τοποτηρητή της Βορ. Ελλάδας.

Με σχετικό φιρμάνι του Σουλτάνου στις 15 Ιουνίου 1896 δίνεται η άδεια να ανεγερθεί ένας Καθολικός Ναός στο Δεδέαγατς. Εν τω μεταξύ από το 1883 ο Έπαρχος των Ελασσόνων Κοινοβιακών Φραγκισκανών Bonaventura De Marco, με τη βοήθεια  του υποπρόξενου της Γαλλίας Joseph Sapet,  είχε αγοράσει το οικόπεδο επί του οποίου και κτίσθηκε ο Ναός του Αγίου Ιωσήφ. Ο Ναός αυτός του Αγίου Ιωσήφ ανακηρύχθηκε ως Ενοριακός Ναός με Επισκοπικό Διάταγμα στις 28 Οκτωβρίου του 1898 και η διαποίμανσή του ανατέθηκε στους Ελάσσονες κοινοβιακούς Φραγκισκανούς. Στην Ενορία αυτού του Ναού υπήχθησαν και οι πόλεις του Σουφλίου, των Φερών, της Κομοτηνής (Γκιουμουρτζίνας) και της Ξάνθης. Η επίσημη καθαγίαση της Αγίας Τράπεζάς του και τα εγκαίνιά του έγιναν από τον Αποστολικό Δελεγάτο  Α. Bonetti στις 12 Νοεμβρίου 1901. Την ίδια μέρα μάλιστα αναφέρεται ότι δόθηκε και το Χρίσμα σε 14 παιδιά Καθολικών οικογενειών.-


 Άποψη του εσωτερικού του Ναού
Η εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ είναι ο μοναδικός Καθολικός Ναός στη Θράκη, Είναι Βασιλικού ρυθμού, έχει μήκος 24 μ., πλάτος 14 μ. και ύψος 9μ. Είναι φτιαγμένος  από  λαξευτή πέτρα  και έχει τρεις διαδρόμους με δύο σειρές πυλώνων από πράσινο μάρμαρο με πλούσια διακόσμηση. Το δάπεδό του ως το 1995 ήταν από τσιμέντο οπότε και επιστρώθηκε με μαρμάρινες πλάκες. Η  Αγία Τράπεζα  είναι από μάρμαρο με χαραγμένο το έμβλημα των Φραγκισκανών. Το Ιερό χωρίζεται από το εκκλησίασμα με κάγκελα (μπαλαούστρες). Υπάρχουν 4 ξύλινα Ιερά Βήματα: της Ιεράς Καρδίας και του Αγ. Ιωσήφ (αριστερό κλίτος), του Αγ. Αντωνίου Παδούης και το ξύλινο Βήμα που βρισκόταν στο παρεκκλήσιο των Φραγκισκανίδων Αδελφών. Στο αριστερό κλίτος στο ύψος της εισόδου του Ναού υπάρχει μικρό βαπτιστήριο μέσα σε ξύλινο κουβούκλιο ενώ αριστερά και δεξιά μετά την είσοδο υπάρχουν εντοιχισμένες μαρμάρινες αγιασματήρες και δύο εξομολογητήρια. Στο υπερώο υπήρχε εκκλησιαστικό όργανο (αρμόνιο) το οποίο έχει χαθεί κατά την αποχώρηση των Φραγκισκανών. Σήμερα υπάρχει μόνο ένα μικρό αρμόνιο με φυσερό, εκτός λειτουργίας.
Στην προμετωπίδα του Ναού στο υπέρθυρο υπάρχει η λατινική επιγραφή 

Ecclesia Catholica Sancti Josephi.
Ordinis Fratrum Minorum Conventualium

Ο Ναός βρίσκεται στη διασταύρωση των οδών Βενιζέλου και Κομνηνών και είναι η μοναδική καθολική εκκλησία στη Δυτική Θράκη. Έχει εξαιρετική ακουστική και μετά την τελευταία ανακαίνιση της το 2016 φιλοξενεί συχνά πολιτιστικές (κυρίως μουσικές) εκδηλώσεις Θρησκευτικού χαρακτήρα.


Το αρχικό Ιερό Τέμπλο του πρώτου Ναού των Καθολικών, σήμερα τγοποθετημένο στο κέντρο και δεξιά του Ναού.
Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου και της Βουλγαρικής Κατοχής, η καθολική κοινότητα, όπως και οι Ορθόδοξοι Έλληνες Χριστιανοί της Θράκης,  γνώρισε τη βαρβαρότητα των Βουλγάρων, ενώ καταστράφηκε μέρος της ανωτέρω εκκλησίας. Μετά τη λήξη του πολέμου, στις 14 Φεβρουαρίου 1919, οι εφημέριοι του «Αγίου Ιωσήφ» προσέφυγαν στη μικτή Ιταλο - Βουλγαρική επιτροπή διαιτησίας, διεκδικώντας αποζημίωση. Με αλλεπάλληλους δικαστικούς αγώνες δικαιώθηκαν εν μέρει το 1929.

Το 1938 διέμεναν στην Αλεξανδρούπολη μόλις 110 καθολικοί. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, λόγω ανυπαρξίας ιερέων, ο ναός παραχωρήθηκε στο Αποστολικό Βικαριάτο της Θεσσαλονίκης. Το 1946 την πνευματική εξυπηρέτηση της μικρής πλέον κοινότητας ανέλαβαν οι Λαζαριστές της Καβάλας έως και το 1981. Έκτοτε ο καθολικός ναός υπάγεται στους Λαζαριστές της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι τελούν τη θεία Λειτουργία ορισμένες φορές τον χρόνο. 


 Άποψη του Ιερού του Ναού, όπως είναι σήμερα.

Αξιοσημείωτο είναι ότι τον Απρίλιο του 1985 ο τότε Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος απέστειλε επιστολή στον Τοποτηρητή του Βικαριάτου με την οποία ζητούσε να παραχωρηθεί η χρήση αυτού του Ναού στην Ορθόδοξη Εκκλησία και όπως έγγραφε στην επιστολή «…αντικρίζω τον ωραίον αυτόν Ναόν και θλίβεται η ψυχή μου καθώς μένει κλειστός και έρημος από χριστιανούς. Θα ήτο χαρά δι΄ εμέ εάν ο Ναός του Αγίου Ιωσήφ ελειτουργούσε δια τας πνευματικάς ανάγκας των εδώ χριστιανών της Δυτικής Εκκλησίας. Δυστυχώς όμως οι καθολικοί αδελφοί μας εις την Αλεξανδρούπολιν είναι τόσο ελάχιστοι ώστε να μη είναι δυνατή πλέον η λειτουργική χρήσις του Ιερού Ναού…». 

























Αριστερα: Το φιρμάνι με το οποίο δόθηκε η άδεια ανέγερσης του Ναούη του Αγίου Ιωσήφ στο Δεδέαγατς (1896). Και αριστερά: Ο π. Giosi, τελευταίος εφημέριος της Δυτικής Θράκης (1936 - 1946).

Το αίτημα αυτό δεν έγινε δεκτό με την αιτιολογία ότι η μικρή καθολική παροικία της πόλης εξυπηρετείτο περιοδικά από ιερείς και ο ναός δεν μπορούσε να αλλάξει λειτουργικό ρυθμό (από Λατινικό σε Βυζαντινό).  Παρόμοια προσπάθεια έκανε και ο αείμνηστος Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης Ηλίας Ευαγγελίδης την περίοδο 1995-1996 εκφράζοντας την επιθυμία με σειρά επιστολών του προς του αρμόδιους της Καθολικής Εκκλησίας για να μετατραπεί ο ναός σε χώρο πολιτιστικών εκδηλώσεων η κέντρο μουσικών σπουδών. Ήδη από το 2003 μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί εντός του Ναού πολλές μουσικές εκδηλώσεις συναυλίες κλασσικής και Θρησκευτικής μουσικής  από αξιόλογους μουσικούς και χορωδίες  που εντυπωσίασαν όσους είχαν την τύχη να τις παρακολουθήσουν.


Άποψη του εσωτερικού του Ναού από μία πρόσφατη  μουσική εκδήλωση κλασικής μουσικής.

Και μία απορία. Στην Δυτική  πλευρά της Σχολής Θηλαίων της Καθολικής Κοινότητας, γνωστής και ως «COLLEGIO S FRANCESCO» και συγκεκριμένα επί της οδού Σκρα, υπήρχε ένα μικρό καθολικό παρεκκλήσια για τις ανάγκες των Καλογριών και των μαθητριών του Σχολείου. Όταν κατά τα μέσα της δεκαετίας του 1980 το κτίριο αυτό μεταβιβάσθηκε σε ιδιώτες και κατεδαφίστηκε, μαζί με αυτό κατεδαφίστηκε και ο μικρός ναϊσκος, παρά τη ρητή απαγόρευση του Αστικού Κώδικα που αναφέρει ότι μεταξύ των άλλων  εκτός συναλλαγής πραγμάτων (δηλαδή δεν μπορούν να μεταβιβαστούν) περιλαμβάνονται και οι Ναοί. Μήπως κάποιος μπορεί να διευκρινίσει πως  έγινε η μεταβίβαση σε ιδιώτες αυτού του Ναού και με τι άδεια κατεδαφίστηκε και μετατράπηκε σε πολυκατοικία;

Πηγές:
1.       Αρχείο Αποστολικού Βικαριάτου Θεσσαλονίκης
2.       «Η Καθολική Εκκλησία στην Δυτική Θράκη 1806-2006», Ιωάννης Ασημάκης, 2008.
3.        «Η Αλεξανδρούπολη. Η πόλη και τα κτίρια της», Ιστορικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης, 2013.
4.       «H Καθολική Κοινότητα του Δεδέαγατς Και τι απέμεινε σήμερα», Θόδωρου Ορδουμποζάνη, Δεκέμβριος 2008. «www.ordteo.gr)
5.       «Αλεξανδρούπολη Ιστορικά  Ανάλεκτα»,  Αντώνης Τερζής, Αλεξανδρούπολη, 2004.